Tussen de plaat en het draaiplateau ligt een onderdeel dat nauwelijks aandacht krijgt. Het heeft geen motor, kabel of naald en toch kan het invloed hebben op contact, resonantie, statische elektriciteit en zelfs de stand van de toonarm. De slipmat lijkt eenvoudig. De keuze voor het verkeerde materiaal of de verkeerde dikte kan echter meer veranderen dan je verwacht.
Niet iedere mat heeft bovendien hetzelfde doel. Een dj wil dat de plaat kan bewegen terwijl het plateau blijft draaien. Een thuisluisteraar zoekt juist een stabiel contact, minder trillingen en zo weinig mogelijk stof of statische lading.
De beste slipmat bestaat daarom niet. Er bestaat wel een mat die past bij het plateau, de platenspeler en de manier waarop jij luistert.
THE MAT IS PART OF THE SYSTEM.
Een goede slipmat ondersteunt de plaat, beschermt haar tegen het kale plateau en beïnvloedt de manier waarop trillingen en statische lading worden verwerkt.
Het materiaal moet passen bij het draaiplateau. De dikte moet bovendien aansluiten op de oorspronkelijke afstelling van de toonarm. Willekeurig een dikkere of dunnere mat plaatsen is daarom niet altijd een verbetering.
SLIPMAT OR PLATTER MAT?
De woorden slipmat en platter mat worden vaak door elkaar gebruikt, maar oorspronkelijk beschrijven ze niet precies hetzelfde.
Een echte DJ-slipmat is ontworpen om weinig grip te geven. De motor en het plateau blijven draaien terwijl de dj de plaat met de hand stilhoudt, terugdraait of naar een startpunt beweegt. Dun vilt en een gladde slipsheet maken die gecontroleerde beweging mogelijk.
Bij thuisgebruik heeft de mat meestal het tegenovergestelde doel. De plaat moet stabiel liggen en zoveel mogelijk als één geheel met het plateau functioneren. Daarvoor worden materialen gebruikt die grip, demping of een specifieke overdracht van trillingen bieden.
Toch wordt in winkels vrijwel iedere ronde mat voor een platenspeler een slipmat genoemd. Voor de keuze is de naam minder belangrijk dan de functie.
WHAT DOES A SLIPMAT DO?
De slipmat vormt het fysieke contactpunt tussen de plaat en het draaiplateau. Daardoor kan zij meerdere functies tegelijk hebben.
IT SUPPORTS THE RECORD.
Een plaat is dun en flexibel. De mat geeft haar over het volledige oppervlak ondersteuning en voorkomt direct contact met een hard metalen, glazen of kunststof plateau.
IT CONTROLS CONTACT.
Sommige materialen laten de plaat gemakkelijk glijden. Andere geven juist veel grip. Een dj gebruikt die bewegingsvrijheid als onderdeel van de bediening. Voor gewoon luisteren is een stabiele ligging meestal belangrijker.
IT CAN DAMP RESONANCE.
De naald reageert op extreem kleine bewegingen. Niet alleen de groef, maar ook trillingen vanuit het plateau, de motor, speakers of het meubel kunnen daarom invloed hebben. Een mat kan bepaalde resonanties dempen of het contact tussen plaat en plateau veranderen.
IT AFFECTS STATIC AND DUST.
Sommige materialen worden gemakkelijker statisch dan andere. Een statisch geladen plaat trekt stof aan en kan bij het afspelen tikken en knetteren veroorzaken. Vooral lichte vilten matten kunnen aan een statische plaat blijven hangen wanneer je haar omdraait.
IT CHANGES THE HEIGHT.
De dikte van de mat bepaalt hoe hoog de plaat ligt. Daardoor verandert ook de hoek waaronder de naald in de groef staat. Een verschil van enkele millimeters lijkt klein, maar kan bij een nauwkeurig afgestelde toonarm relevant zijn.
A slipmat cannot improve everything. It can only improve the contact it controls.
THE MATERIALS AT A GLANCE.
| MATERIAL | CHARACTER | BEST FOR |
|---|---|---|
| Felt or wool | Licht, soepel en weinig grip | DJ-gebruik en spelers die oorspronkelijk met vilt zijn ontworpen |
| Rubber | Veel grip en sterke demping | Metalen plateaus en stabiel thuisgebruik |
| Cork | Licht, stevig en relatief antistatisch | Minder stof en gecontroleerde demping |
| Cork and rubber | Combinatie van grip en demping | Luisteraars die een evenwichtige allroundmat zoeken |
| Leather | Soepel, rustig en weinig stofgevoelig | Thuisgebruik en een natuurlijke materiaalkeuze |
| Acrylic | Hard en direct contact | Specifieke platters en systemen die hiervoor zijn ontworpen |
| Silicone | Veel grip en gelijkmatige demping | Stabiele ondersteuning en eenvoudig onderhoud |
FELT AND WOOL.
Vilt is waarschijnlijk het bekendste slipmatmateriaal. Het is licht, betaalbaar en verkrijgbaar in vrijwel iedere kleur of bedrukking. Rega gebruikt bijvoorbeeld matten van honderd procent wol voor zijn platenspelers.
Een dunne vilten mat laat de plaat relatief gemakkelijk bewegen. Daardoor is het materiaal geschikt voor dj’s, zeker wanneer onder de mat ook een gladde slipsheet wordt gebruikt.
Voor thuisgebruik kan vilt eveneens goed werken wanneer de fabrikant de speler ermee heeft ontworpen. Het materiaal vormt een zachte laag tussen plaat en plateau en voegt nauwelijks massa toe.
THE ADVANTAGES.
- licht en eenvoudig te gebruiken;
- zacht contact met de plaat;
- geschikt voor handmatig cueën en DJ-technieken;
- vaak onderdeel van de oorspronkelijke platenspelerafstelling;
- gemakkelijk te vervangen.
WHAT TO KNOW.
Vilt trekt relatief gemakkelijk stof aan en kan statisch worden. Een lichte mat kan daardoor aan de onderkant van een plaat blijven kleven. Goedkoop of zeer zacht vilt kan bovendien kreuken, pluizen of ongelijk op het plateau liggen.
Een vilten mat moet volledig vlak zijn. Wanneer de mat omhoogkomt of een plooi vormt, ligt de plaat niet langer gelijkmatig ondersteund.
RUBBER.
Rubber geeft aanzienlijk meer grip dan vilt. De plaat ligt stabiel en wordt sterker aan het plateau gekoppeld. Het materiaal kan bovendien trillingen van een licht metalen plateau dempen.
Veel klassieke platenspelers werden daarom met een relatief zware rubbermat geleverd. In dat geval maakt de mat onderdeel uit van het oorspronkelijke ontwerp en de hoogte waarop de toonarm is afgesteld.
THE ADVANTAGES.
- veel grip;
- goede ondersteuning over het volledige oppervlak;
- demping van lichte metalen plateaus;
- blijft doorgaans vlak liggen;
- stevig en duurzaam.
WHAT TO KNOW.
Rubber is niet ideaal voor DJ-gebruik omdat de plaat juist moeilijk moet kunnen verschuiven. Een zeer dikke of zachte rubbermat kan een systeem bovendien sterker dempen dan nodig is.
Oud rubber kan hard, glad of broos worden. Controleer een originele mat daarom op scheuren, vervorming en resten die aan de plaat kunnen blijven kleven.
CORK.
Kurk is lichter dan rubber en steviger dan vilt. Het materiaal wordt vaak gekozen om statische lading en stofproblemen te verminderen, terwijl het toch enig contact en demping biedt.
Vooral op een metalen plateau kan kurk een praktisch alternatief zijn. Het materiaal blijft meestal beter op zijn plaats dan vilt, maar voelt minder zwaar en gesloten dan een dikke rubbermat.
THE ADVANTAGES.
- relatief weinig statische opbouw;
- trekt minder gemakkelijk stof aan dan vilt;
- licht maar vormvast;
- bruikbare demping voor metalen plateaus;
- natuurlijke en rustige uitstraling.
WHAT TO KNOW.
De kwaliteit van kurkmatten verschilt. Een goedkope of zeer droge mat kan korrels verliezen, scheuren of niet volledig vlak zijn. Controleer daarom of het oppervlak egaal is en geen losse delen achterlaat.
Kurk is ook niet automatisch beter dan de originele mat. Het resultaat hangt af van het plateau en de dikte die wordt vervangen.
CORK AND RUBBER.
Een combinatie van kurk en rubber probeert de eigenschappen van beide materialen samen te brengen. Het rubber zorgt voor grip en akoestische demping. Het kurk vermindert gewicht en kan statische problemen beperken.
Pro-Ject levert dergelijke combinatiematten bijvoorbeeld in verschillende diktes. Een dunne uitvoering kan geschikt zijn voor een zwaar of dicht plateau, terwijl een dikkere variant meer demping kan bieden op een dun metalen plateau.
Dat verschil laat zien waarom alleen het materiaal niet voldoende informatie geeft. Ook dikte, dichtheid en het bestaande plateau bepalen hoe de mat zich gedraagt.
LEATHER.
Leer vormt een soepele maar stevige laag. Het trekt doorgaans minder los stof aan dan vilt en geeft de plaat meer grip zonder zo zwaar te dempen als een dikke rubbermat.
Een leren mat kan daardoor prettig zijn voor thuisgebruik, vooral wanneer een rustige materiaalcombinatie en eenvoudige bediening belangrijk zijn.
THE ADVANTAGES.
- soepel en vormvast;
- weinig losse vezels;
- voldoende grip voor normaal luisteren;
- relatief eenvoudig stofvrij te houden;
- natuurlijke uitstraling.
WHAT TO KNOW.
Leer is een natuurproduct. Dikte en structuur kunnen per mat verschillen. Een slecht gesneden of ongelijk exemplaar is geen verbetering, hoe mooi het materiaal er ook uitziet.
ACRYLIC.
Acryl werkt anders dan zachte materialen. Het is hard en wordt gebruikt om een directer contact tussen plaat en oppervlak te creëren. Sommige platenspelers hebben een volledig acrylplateau waarop de plaat zonder losse mat wordt afgespeeld.
Dat betekent niet dat iedere speler baat heeft bij een losse acrylmat. Een harde mat verandert de hoogte en de mechanische koppeling met het plateau. Dat moet passen bij het ontwerp van de platenspeler.
Controleer daarom eerst de aanwijzingen van de fabrikant. Leg niet automatisch een acrylmat op een speler die voor een dikke rubber- of wollen mat is afgesteld.
SILICONE AND OTHER MATERIALS.
Siliconen en vergelijkbare synthetische materialen bieden veel grip en gelijkmatige demping. Ze zijn vaak gemakkelijk schoon te maken en blijven goed vlak liggen.
Ook hier bestaan grote verschillen in hardheid en dikte. Een zware siliconenmat kan zich anders gedragen dan een dunne flexibele uitvoering.
Daarnaast bestaan matten van schuim, neopreen, grafiet, koolstofvezel en samengestelde lagen. De technische beloftes kunnen indrukwekkend klinken, maar het materiaal alleen zegt weinig zonder te weten welk probleem je probeert op te lossen.
DO NOT CHOOSE BY MATERIAL ALONE.
Kijk naar het draaiplateau, de oorspronkelijke mat, de benodigde dikte en het doel. Een dure mat die niet bij de speler past, kan technisch een slechtere keuze zijn dan het eenvoudige origineel.
THICKNESS CHANGES THE ANGLE.
Een andere slipmat verandert de hoogte van de plaat. Vervang je een mat van drie millimeter door één van slechts één millimeter, dan ligt de plaat twee millimeter lager. Plaats je een dikke rubbermat boven op het origineel, dan komt zij juist hoger te liggen.
Daardoor verandert de hoek van de toonarm. Bij spelers met instelbare armhoogte kan dit worden gecorrigeerd. Veel instapmodellen hebben die mogelijkheid niet.
Een kleine verandering veroorzaakt niet automatisch grote problemen, maar willekeurig stapelen of sterk van dikte wisselen is onverstandig. Gebruik bij voorkeur ongeveer dezelfde dikte als de oorspronkelijke mat, tenzij je bewust de toonarm opnieuw afstelt.
MATCH THE PLATTER.
METAL PLATTERS.
Lichte metalen plateaus kunnen resoneren. Rubber, kurk of een combinatie daarvan kan helpen om die trillingen te dempen. Controleer wel welke dikte de fabrikant oorspronkelijk gebruikt.
GLASS PLATTERS.
Glas is hard en glad. Veel spelers met een glazen plateau worden daarom geleverd met een vilten of wollen mat. De originele materiaalkeuze is onderdeel van het ontwerp en vormt een logisch startpunt.
ACRYLIC PLATTERS.
Sommige acrylplateaus zijn bedoeld voor direct contact met de plaat. Een extra mat is dan niet altijd nodig en kan de bedoelde koppeling juist veranderen.
WOOD OR COMPOSITE PLATTERS.
Ook hout, hars en andere composieten hebben hun eigen resonantiegedrag. Volg bij twijfel de aanbeveling van de fabrikant voordat je het contactoppervlak verandert.
CAN YOU HEAR THE DIFFERENCE?
Soms. Het verschil is meestal subtieler dan advertenties doen geloven. Een mat kan statische tikken verminderen, resonantie van een licht plateau temperen of de plaat stabieler laten liggen. Dat kan in een goed afgesteld systeem hoorbaar zijn.
Een slipmat kan echter geen versleten naald, verkeerde naalddruk, vuile plaat, krom plateau of slechte mastering oplossen. Begin daarom altijd bij de basis.
Vergelijk matten bij hetzelfde volume en gebruik dezelfde plaat. Controleer bovendien of de toonarmhoogte door de nieuwe mat niet ongewenst is veranderd. Anders vergelijk je niet alleen materialen, maar ook een andere geometrie.
HOW TO CHOOSE.
Stel jezelf vijf vragen:
HOW DO I USE THE TURNTABLE?
Voor scratchen, cueën en mixen is een dunne vilten DJ-slipmat logisch. Voor rustig thuisluisteren zijn grip en demping meestal belangrijker.
WHAT IS THE PLATTER MADE OF?
Een dun aluminium plateau vraagt iets anders dan zwaar glas of acryl. Het plateau is daarom belangrijker dan de kleur of uitstraling van de mat.
WHAT PROBLEM AM I SOLVING?
Heb je last van statische lading, stof, een verschuivende plaat of resonantie? Kies een materiaal dat op dat specifieke probleem is gericht.
HOW THICK IS THE ORIGINAL?
Meet de oorspronkelijke mat of zoek de specificatie op. Kies bij een niet-verstelbare toonarm bij voorkeur een vergelijkbare dikte.
IS THE CURRENT MAT ACTUALLY WRONG?
Wanneer de originele mat vlak, schoon en onbeschadigd is en de speler goed functioneert, is vervangen niet automatisch nodig.
KEEP IT CLEAN.
Een slipmat ligt direct tegen iedere plaat die je afspeelt. Stof en vuil op de mat kunnen daarom steeds opnieuw naar schoon vinyl worden overgebracht.
- houd de mat vlak en droog;
- verwijder los stof voorzichtig met een schone zachte borstel;
- gebruik geen agressieve reinigingsmiddelen of oplosmiddelen;
- controleer rubber op plakkerigheid, scheuren en verharding;
- controleer kurk op losse korrels en gebroken randen;
- vervang vilt wanneer het gekreukt, pluizig of blijvend vervormd raakt;
- plaats nooit een vuile plaat terug op een schone mat.
Volg bij nat reinigen altijd de instructies van de fabrikant. Niet ieder materiaal kan tegen dezelfde vloeistoffen of hoeveelheid vocht.
THE FINAL CHECK.
Een goede slipmat ligt volledig vlak, past rond de spindle zonder te klemmen en ondersteunt de plaat gelijkmatig. Zij laat geen vezels of resten achter en veroorzaakt geen ongewenste verandering in toonarmhoogte.
Voor DJ-gebruik moet de plaat gecontroleerd kunnen bewegen. Voor thuisgebruik moet zij juist stabiel en rustig liggen. Dat verschil bepaalt de keuze sterker dan iedere algemene ranglijst.
START WITH THE TURNTABLE. THEN CHOOSE THE MAT.
Vilt is licht en beweeglijk. Rubber geeft grip en demping. Kurk beperkt stof en statische problemen. Leer biedt een soepel contact. Acryl vraagt om een systeem dat daarvoor is ontworpen.
Kies niet de slipmat met de grootste belofte. Kies het materiaal en de dikte die passen bij het plateau, de afstelling en de manier waarop jij platen afspeelt.
