Een vergeelde hoes, zwaar vinyl en een label dat er oud uitziet. Het lijkt misschien duidelijk: dit moet een originele persing zijn. Toch kan dezelfde plaat jaren later opnieuw zijn uitgebracht met bijna hetzelfde artwork, hetzelfde catalogusnummer en soms zelfs hetzelfde labelontwerp.
Wie precies wil weten welke versie er op de draaitafel ligt, moet daarom verder kijken dan de voorkant van de hoes. De belangrijkste aanwijzingen staan vaak op de rug, het label en vooral in de gladde ruimte rond het midden van de plaat.
Tijd voor een klein onderzoek.
FIRST THINGS FIRST — Wat is een originele persing?
De term originele persing wordt niet altijd op dezelfde manier gebruikt. Soms bedoelt iemand de allereerste commerciële uitgave van een album, in het land waar die oorspronkelijk verscheen. In andere gevallen gaat het om de eerste persing die in een bepaald land werd uitgebracht.
Een album kan bijvoorbeeld eerst in het Verenigd Koninkrijk verschijnen en enkele maanden later in Nederland. Die Nederlandse uitgave kan de eerste Nederlandse persing zijn, maar is niet automatisch de eerste uitgave wereldwijd.
Bepaal daarom vooraf wat je wilt vaststellen:
-
Is dit een uitgave uit het oorspronkelijke jaar?
-
Is dit de eerste uitgave in dit land?
-
Of zoek ik de allereerste versie die waar dan ook verscheen?
Zonder die afbakening kan één plaat tegelijk als origineel én als latere uitgave worden omschreven.
START WITH THE SLEEVE — Zoek het catalogusnummer
Begin bij het catalogusnummer. Dit is de code waarmee een platenmaatschappij een specifieke uitgave identificeert. Je vindt hem meestal op de rug of achterkant van de hoes en op het label van de plaat.
Noteer de code exact, inclusief spaties, punten en streepjes. Een klein verschil kan wijzen op een ander land, een andere platenmaatschappij of een latere heruitgave. Controleer ook of het nummer op de hoes overeenkomt met het nummer op de plaat. Een verkeerde plaat in een oude hoes komt vaker voor dan je denkt.
Het catalogusnummer is een goed begin, maar zelden sluitend bewijs. Sommige labels gebruikten hetzelfde nummer jarenlang opnieuw. Bekijk daarom altijd meerdere kenmerken voordat je een conclusie trekt.
CHECK THE LABEL — Details verraden de versie
Bekijk daarna het label in het midden van de plaat. Let niet alleen op de kleur, maar ook op:
-
het logo en de plaatsing ervan;
-
de gebruikte typografie;
-
de naam van de platenmaatschappij of distributeur;
-
copyrightregels langs de rand;
-
aanduidingen voor mono of stereo;
-
rechtenorganisaties zoals STEMRA, BIEM, GEMA of SACEM;
-
het land waarin de plaat is vervaardigd.
Platenlabels veranderden hun ontwerp geregeld. Een ander logo, een aangepaste bedrijfsnaam of één extra regel tekst kan het verschil betekenen tussen een vroege persing en een heruitgave van jaren later.
Vergelijk daarom altijd de volledige labelopmaak. Alleen dezelfde kleur is niet voldoende.
READ THE RUNOUT — Kijk waar de muziek ophoudt
De belangrijkste informatie staat vaak in de runout: de gladde uitloopgroef tussen de laatste track en het label. Dit gebied wordt ook wel de dead wax genoemd.
Houd de plaat schuin onder een lamp en draai hem langzaam rond. Je ziet dan gestanste of met de hand gegraveerde letters, cijfers, symbolen of initialen. Schrijf alles exact over voor kant A én kant B. Let ook op wat gestanst is en wat met de hand lijkt te zijn geschreven.
De matrixcode werd tijdens het productieproces gebruikt om onder andere de plaatkant, mastering of gebruikte productiestap te herkennen. In de runout kunnen daarnaast initialen van een mastering engineer, een aanduiding van een perserij of andere productiecodes staan.
Een code die eindigt op A en B, of op 1 en 2, verwijst vaak naar de twee plaatkanten. Extra cijfers of tekens kunnen informatie geven over een specifieke productieversie. De betekenis verschilt echter per label en perserij. Een laag nummer is daarom niet bij ieder album automatisch het bewijs van een first pressing.
COUNTRY MATTERS — Controleer het land van uitgave
Veel albums werden vrijwel gelijktijdig in meerdere landen geperst. De hoezen lijken soms identiek, terwijl het vinyl lokaal werd geproduceerd.
Zoek naar vermeldingen als:
-
Made in the Netherlands;
-
Printed in Germany;
-
Manufactured in the UK;
-
een lokale distributeur of rechtenorganisatie.
Let ook op de combinatie van hoes en plaat. Een Britse plaat kan later in een Nederlandse hoes zijn beland, of andersom. Voor een correcte identificatie moeten de verschillende onderdelen logisch bij dezelfde uitgave horen.
BARCODE OR NO BARCODE? — Een aanwijzing, geen eindbewijs
Bij oudere albums kan een barcode snel laten zien dat je met een latere uitgave te maken hebt. Maar geen barcode betekent niet automatisch dat de plaat een originele persing is. Heruitgaven zonder barcode bestaan eveneens, vooral wanneer oud artwork opnieuw werd gebruikt.
Kijk daarom ook naar:
-
originele binnenhoezen;
-
posters, boekjes of inserts;
-
stickers op de hoes;
-
prijs- of distributiecodes;
-
afwijkende tracklijsten;
-
verschillen in copyrightjaar.
Deze onderdelen ondersteunen de identificatie, maar zijn afzonderlijk meestal niet beslissend.
MATCH THE RELEASE — Vergelijk de exacte versie
Met het catalogusnummer, het land, het label en de volledige runoutinformatie kun je in een gespecialiseerde muziekdatabase zoeken naar de juiste uitgave.
Vergelijk niet alleen het jaartal en de afbeelding. Controleer:
-
het catalogusnummer;
-
het land van uitgave;
-
het labelontwerp;
-
de matrix- en runoutcodes van beide kanten;
-
de barcode en overige identificatiecodes;
-
bijzonderheden van de hoes en meegeleverde onderdelen.
Gebruik gevonden gegevens als vergelijkingsmateriaal en zoek bij kostbare of zeldzame platen naar meerdere bevestigingen.
COMMON MISTAKES — Hier gaat het vaak mis
“De plaat is zwaar, dus hij is origineel”
Het gewicht van vinyl zegt op zichzelf niets over het jaar van uitgave. Zowel oude platen als moderne heruitgaven kunnen zwaar of juist dun zijn.
“Er staat hetzelfde jaar op de hoes”
Het copyrightjaar verwijst vaak naar het oorspronkelijke werk en wordt regelmatig op latere uitgaven herhaald.
“Er zit geen barcode op”
Dat kan wijzen op een oudere uitgave, maar bewijst niet dat het de eerste persing is.
“De matrixcode is met de hand geschreven”
Gestanste en handgegraveerde codes komen beide voor bij originele én latere persingen. De exacte combinatie is belangrijker dan de manier waarop de code is aangebracht.
“De verkoper noemt hem een first pressing”
Een verkoopomschrijving is geen identificatie. Vraag om duidelijke foto’s van de labels en de volledige runoutcodes voordat je betaalt.
DOES FIRST ALWAYS SOUND BEST? — Niet noodzakelijk
Een first pressing kan historisch interessant, zeldzaam of waardevol zijn. Dat betekent niet automatisch dat hij het beste klinkt. De conditie van de plaat, de gebruikte mastering, de kwaliteit van de persing en de afstelling van je installatie hebben allemaal invloed op wat je hoort.
Een zorgvuldig gemaakte heruitgave in uitstekende staat kan prettiger klinken dan een versleten origineel. Koop daarom niet alleen een verhaal of jaartal. Bepaal wat voor jou belangrijk is: verzamelwaarde, historische betekenis, geluidskwaliteit of simpelweg het plezier van de plaat.
THE VINYL DETECTIVE CHECKLIST
Wil je een persing identificeren? Controleer dan altijd:
-
het exacte catalogusnummer op hoes én label;
-
het labelontwerp en alle randtekst;
-
het land van uitgave en de fabrikant;
-
de matrix- en runoutcodes van beide kanten;
-
barcode, prijs- en distributiecodes;
-
binnenhoes, inserts en andere originele onderdelen;
-
de overeenkomsten met één specifiek beschreven uitgave;
-
de conditie van plaat en hoes, los van de persing zelf.
Eén aanwijzing is zelden genoeg. Het is de combinatie die het verhaal vertelt.
KEEP LOOKING
Een originele persing herkennen vraagt aandacht, geduld en soms een vergrootglas. Juist daarin zit een deel van de aantrekkingskracht. Een plaat is niet alleen de muziek in de groef, maar ook een tastbaar spoor van waar, wanneer en hoe die muziek werd uitgebracht.
En soms blijkt die gewone plaat uit de kringloop ineens veel interessanter dan gedacht.
KNOW WHAT YOU PLAY.
