MUSIC EXPLAINED
THE KITCHEN. EEN PLAAT OP. IETS OP HET VUUR.
IMAGE CREDIT: SJELF. — originele AI-illustratie voor THE COLLECTIONS.
Er staat iets op het vuur dat nog niet klaar is. De snijplank ligt vol, iemand proeft de saus en uit de andere kamer komt een baslijn. Straks gaat iedereen aan tafel. Nu is er nog die prettige tussentijd waarin een avond zijn vorm krijgt. Een plaat kan daar precies op haar plek zijn.
Waarom passen koken en vinyl zo goed bij elkaar? Misschien omdat beide je uitnodigen om iets te kiezen en het vervolgens tijd te geven. Een smaak ontwikkelt zich. Een song komt op gang. Wie alles meteen naar het volgende moment duwt, mist wat er onderweg gebeurt. In THE KITCHEN verzamelen we platen voor die hele avond: van de eerste pan tot het laatste gesprek.
EERST EEN PLAAT KIEZEN.
Bij koken maak je keuzes voordat je begint. Wat staat er op het menu, hoeveel mensen komen er en wat kun je alvast klaarzetten? Een elpee kiezen is een kleine versie van hetzelfde. Je pakt één album en geeft een aantal songs samen de ruimte. Er hoeft niet na ieder refrein een nieuwe beslissing te volgen.
Dat is het fijne aan een albumkant. Er zit een volgorde in: een opening, een verschuiving van tempo, misschien een song die pas na een paar draaibeurten opvalt. Je hoeft niet voortdurend voor de speakers te zitten om die beweging mee te krijgen. Soms hoor je juist tijdens een gewone handeling iets wat eerder aan je voorbijging.
Op In Between Dreams van Jack Johnson lijken de akoestische gitaren weinig haast te hebben. Bij Bill Withers geeft de terugkerende beweging van Use Me de keuken juist vaart. Het zijn verschillende manieren om een ruimte te vullen. De keuze hangt af van de avond die je wilt maken.
GROOVE IS SAMEN BEWEGEN.
Groove ontstaat in de manier waarop ritme, accenten en timing samenkomen. Bas en drums kunnen hetzelfde patroon herhalen en het toch iedere maat levend laten voelen. De gitaar hoeft daar niet voortdurend bovenop te spelen. Een korte zin, een stilte of een verschoven accent kan genoeg zijn.
Bij Khruangbin hoor je dat samenspel helder. Het Texaanse trio bestaat uit bassist Laura Lee, gitarist Mark Speer en drummer Donald ‘DJ’ Johnson. Op Con Todo El Mundo, verschenen in 2018, bewegen hun partijen om elkaar heen. De bas draagt een eigen melodie, de drums houden de beweging vast en de gitaar tekent er lijnen overheen.
Zet Maria También op en volg eens alleen de bas. Luister bij een volgende draaibeurt naar de gitaar. De song verandert niet, maar je aandacht wel. Dat maakt zo’n plaat geschikt om vaak terug te laten komen: je leert de details kennen terwijl het geheel vertrouwd wordt.
NOG EEN STOEL AANSCHUIVEN.
Wanneer de eerste gasten binnenkomen, verandert het geluid in huis. Er zijn meer stemmen en er beweegt meer. Een album met een duidelijke puls kan het moment bijeenhouden. De baslijnen van Graceland van Paul Simon of de blazers in Sir Duke van Stevie Wonder geven daar ieder op hun manier vorm aan.
Ook op het gelijknamige album van Buena Vista Social Club draait veel om samenspel. De opnamen vonden in 1996 plaats in Havana; het album verscheen in 1997. Je hoort muzikanten die elkaar aanvullen met stemmen, gitaren, piano en percussie. De verschillende karakters blijven herkenbaar binnen één gezamenlijk geluid.
Dat past bij een tafel waaraan mensen hun eigen verhalen meenemen. Niemand hoeft hetzelfde te vertellen om toch een goede avond te hebben. Wie meer wil weten over die ontmoeting in de studio, kan verder lezen in onze album story over Buena Vista Social Club.
DE RUIMTE TUSSEN TWEE STEMMEN.
Een gesprek wordt vaak prettig wanneer mensen elkaar laten uitpraten. In muziek werkt luisteren naar elkaar minstens zo hoorbaar. Op Ella and Louis uit 1956 hebben Ella Fitzgerald en Louis Armstrong geen vergelijkbare stemmen nodig om een geheel te vormen. Haar heldere lijnen en zijn korrelige zang behouden allebei hun karakter.
Bij Getz/Gilberto uit 1964 zit de ontmoeting in weer andere klanken. De tenorsaxofoon van Stan Getz staat naast de gitaar en zang van João Gilberto. Ook Astrud Gilberto is op het album te horen. De zachte voordracht laat kleine ritmische accenten naar voren komen. De plaat hoeft daarvoor niet hard te staan.
Dat is aan tafel een bruikbaar uitgangspunt: laat stemmen in de kamer verstaanbaar blijven. Sommige avonden mogen uitlopen op luid meezingen, andere vragen om ruimte voor een verhaal. Tapestry van Carole King en Diamond Life van Sade bieden allebei melodieën die dichtbij kunnen blijven, ook bij een bescheiden volume.
EEN BEKENDE SMAAK, ANDERS GESPEELD.
Een recept kan van kok veranderen en toch herkenbaar blijven. Met songs gebeurt iets vergelijkbaars. Een andere stem, een ander ritme of een andere bezetting verlegt het accent. Luister op Herb Alpert Presents Sergio Mendes & Brasil ’66 eens naar Day Tripper. Een bekende melodie krijgt daar een andere beweging.
Sérgio Mendes verbond zijn piano en Braziliaanse ritmes met de samenzang van Brasil ’66. Het album uit 1966 biedt een afwisseling van liedjes en klankkleuren, zonder dat het zijn eigen karakter verliest. Dat maakt het een mooie plaat voor het moment waarop er nog van alles tegelijk gebeurt.
Dichter bij huis komen Solomon Burke en De Dijk samen op Hold On Tight uit 2010. De ontmoeting krijgt een breed soulgeluid waarin Burke’s stem alle ruimte neemt. In onze album story lees je verder over deze gezamenlijke plaat.
ALS HET ETEN VOORBIJ IS.
Het laatste deel van de avond mag een andere richting krijgen. Bij Moon Safari van AIR schuiven zachte toetsen en ronde baslijnen naar voren. Norah Jones laat op Come Away With Me veel ruimte rond haar stem. Beide albums passen bij het moment waarop de borden weg zijn en niemand meteen opstaat.
Een warme klank kan ook een dringend verhaal dragen. What’s Going On van Marvin Gaye stelt vragen over oorlog, armoede en onze omgang met de wereld. Op Curtis van Curtis Mayfield staan schoonheid en maatschappelijke onrust dicht bij elkaar. Die muziek verdient het om ook met aandacht voor de woorden te worden beluisterd.
Daarom staat Pastel Blues van Nina Simone aan het einde van onze route. Met onder meer Strange Fruit en Sinnerman is het een intens album dat het gesprek kan laten verstillen. Soms is het beste vervolg op een avond aan tafel om even samen naar één song te luisteren.
TWINTIG PLATEN VOOR THE KITCHEN.
Deze twintig albums zijn gekozen door SJELF. Vier momenten geven de selectie richting; je kunt er op iedere plek instappen. Op de collectiepagina vind je per album een korte toelichting, een luisterlink en de bijbehorende artiesten. De jaartallen hieronder horen bij de oorspronkelijke albums.
ACHTER HET FORNUIS.
-
In Between Dreams (2005)
Jack Johnson -
Still Bill (1972)
Bill Withers -
Con Todo El Mundo (2018)
Khruangbin -
Herb Alpert Presents Sergio Mendes & Brasil ’66 (1966)
Sérgio Mendes -
Home Again (2012)
Michael Kiwanuka
DE EERSTE GASTEN.
-
Buena Vista Social Club (1997)
Buena Vista Social Club -
Graceland (1986)
Paul Simon -
Let’s Stay Together (1972)
Al Green -
Fleetwood Mac (1975)
Fleetwood Mac -
Songs in the Key of Life (1976)
Stevie Wonder
AAN TAFEL.
-
Tapestry (1971)
Carole King -
Diamond Life (1984)
Sade -
Getz/Gilberto (1964)
Stan Getz & João Gilberto -
Ella and Louis (1956)
Ella Fitzgerald & Louis Armstrong -
Hold On Tight (2010)
Solomon Burke & De Dijk
NOG EVEN BLIJVEN.
-
Come Away With Me (2002)
Norah Jones -
Moon Safari (1998)
AIR -
What’s Going On (1971)
Marvin Gaye -
Curtis (1970)
Curtis Mayfield -
Pastel Blues (1965)
Nina Simone
ONE THING TO LISTEN FOR.
Let bij je volgende draaibeurt op wat er gebeurt wanneer de zang even stopt. Neemt de bas de melodie over? Antwoordt er een gitaar? Blijft alleen het ritme staan? Juist die kleine overgangen maken hoorbaar hoe een band samen een song draagt.
Een goede avond hoeft niet ingewikkeld te zijn. Iets op het vuur, mensen om je heen en een plaat die je graag nog eens omdraait. De afwas kan straks. Eerst deze kant afluisteren.
