HOLD ON TIGHT. (Solomon Burke & De Dijk)

Je kent een lied al jaren. Je weet waar de woorden landen en op welk moment de zanger zijn stem omhoogstuurt. Dan zingt iemand anders het, in een andere taal, en verschuift de hele kamer. Op Hold On Tight gebeurt dat met de songs van De Dijk. Solomon Burke neemt ze over met een stem die groot kan klinken zonder de intimiteit kwijt te raken. De melodieën zijn vertrouwd, maar de blikrichting verandert.

Voor De Dijk was soul altijd onderdeel van de muziek. De blazers, het orgel, de manier waarop een ritmesectie een zanger kan dragen: het zat tussen de Nederlandse woorden. Dit album maakte die verwantschap rechtstreeks hoorbaar. De band speelde met een Amerikaanse zanger die een belangrijke rol had in de ontwikkeling van diezelfde soulmuziek. Daardoor werd een verzameling bekende liedjes ook een ontmoeting met een muzikale oorsprong.

EEN HELD DIE TERUGLUISTERDE.

De verbinding begon in 2007, toen Burke tijdens een optreden van De Dijk in de Amsterdamse Heineken Music Hall enkele nummers meezong. Voor de band stond daar iemand naar wie jarenlang was geluisterd. Maar de belangstelling ging twee kanten op. Burke wilde verder met deze muzikanten. De kennismaking leidde in 2008 al tot Het Moet En Het Zal (Enough Is Enough), een duet met Huub van der Lubbe op het album Brussel.

Een heel album vroeg om een duidelijker keuze. De Dijk zou eigen repertoire beschikbaar stellen, in Engelse versies die Burke kon zingen. Daar zat een spannend vertrouwen in. Huubs teksten zijn nauw verbonden met zijn stem en met de manier waarop het Nederlands door de muziek beweegt. Je kunt de woorden vervangen en toch iets essentieels verliezen. De samenwerking moest daarom verder gaan dan een bekende zanger voor bestaande arrangementen zetten.

VERTALEN MET EEN MELODIE IN JE MOND.

Wouter Planteijdt kreeg de taak om de songs naar het Engels over te brengen. Hij werkte zingend aan de vertalingen. Dat is een wezenlijk verschil met een tekst die alleen op papier overtuigt. Een klinker moet kunnen duren, een medeklinker moet passen in het ritme, een gedachte moet aankomen op de plek waar de melodie haar verwacht. Het resultaat moest Burke bewegingsruimte geven, terwijl het oorspronkelijke lied herkenbaar bleef.

Hou Me Vast werd Hold On Tight, Mijn Van Straat Geredde Roos veranderde in My Rose Saved from the Street. Je kunt bij die nieuwe titels de Nederlandse regels bijna automatisch in je hoofd horen. Dat dubbele luisteren maakt de plaat bijzonder. De ene herinnering blijft aanwezig terwijl er een tweede interpretatie naast komt te staan. Je ontdekt hoe sterk een compositie is wanneer zij een andere taal en een andere persoonlijkheid kan dragen.

IN BRUSSEL WERD HET EEN BAND.

In 2009 kwam het gezelschap samen in de ICP-studio's in Brussel. Antonie Broek, Huub van der Lubbe en J.B. Meijers waren betrokken bij de productie. Huub deed voor de zang een stap opzij en werkte mee als muzikant en producer. Het is een opvallende rolwisseling op een plaat die uit zijn eigen repertoire put. Het centrum van de band bleef herkenbaar, terwijl er voor de microfoon een andere verteller kwam te staan.

Broek vertelde later aan Slagwerkkrant hoeveel de ontmoeting voor hem betekende: hij had Burke al op jonge leeftijd gehoord. De voorbereiding was ook praktisch. De band had gekeken hoe de studio bereikbaar zou zijn met een rolstoel en hoeveel rust Burke tijdens een werkdag nodig kon hebben. Volgens Broek kwam de zanger vervolgens vol werklust binnen. Achter de mythische reputatie stond iemand die vooral muziek wilde maken met de mensen in de kamer.

Die werklust is een goede ingang tot de plaat. De band hoeft niet voortdurend te bewijzen hoeveel zij kan. Bas en drums geven de zang houvast, toetsen leggen warmte onder de akkoorden en de blazers kunnen een zin beantwoorden. Het samenspel heeft iets vertrouwds: muzikanten weten wanneer ze moeten aandringen en wanneer een stem het alleen kan afmaken. De spanning zit vaak in dat laatste beetje ruimte aan het einde van een regel.

DE WOORDEN KRIJGEN EEN ANDER GEWICHT.

Het titelnummer maakt meteen duidelijk hoeveel een zanger kan veranderen zonder een song uit elkaar te halen. Burke rekt een gedachte op, legt nadruk op een ander woord en maakt van herhaling een aansporing. De titel klinkt zowel als een verzoek om nabijheid als een poging iemand op de been te houden. Het nummer geeft hem voldoende tijd om die betekenissen naar zich toe te trekken. De band blijft onder hem bewegen.

In My Rose Saved from the Street gaat de aandacht naar de zachtere kant van zijn stem. De begeleiding houdt zich in, waardoor kleine veranderingen in de voordracht naar voren komen. Burke kan een zin laten aanvoelen als iets dat hij ter plekke tegen één persoon zegt. Zijn gezag komt hier niet uit volume. Het zit in de rust waarmee hij de woorden vasthoudt en in het ruwe randje dat onder die rust blijft liggen.

What a Woman zet daar een steviger ritme tegenover. Jools Holland schuift aan op piano en de song krijgt een uitbundige vaart. De energie komt uit de wisselwerking: de band duwt, Burke reageert, de muziek geeft weer antwoord. Het is een nuttig tegenwicht voor de ballads. Deze plaat laat ruimte voor verlangen en troost, maar ook voor plezier, branie en de lichamelijke kant van soul. Je mag er best bij bewegen.

Wie De Dijk goed kent, zal ook bij I Gotta Be with You de vertrouwde contouren van Ik Kan Het Niet Alleen herkennen. Toch is herkenning pas het begin. Luister hoe de zang zich tot het ritme verhoudt en hoe anders eenzelfde melodische beweging kan landen. De Nederlandse en Engelse versie hoeven elkaar niet te overtreffen. Ze maken verschillende kanten van dezelfde compositie zichtbaar, zoals twee vertellers een herinnering anders kunnen laten klinken.

EEN BERICHTJE AAN DE SOULZANGER.

Tussen de bewerkingen staat ook een nieuw nummer: Text Me, met tekst van Burke en muziek van J.B. Meijers. De titel brengt iets alledaags en eigentijds binnen in een klankwereld van orgel en blazers. Dat geeft de song een lichte speelsheid. Het verlangen naar contact verandert niet doordat de manier waarop je een bericht verstuurt verandert. En doordat dit nummer tijdens de samenwerking ontstond, krijgt het album ook een stuk gezamenlijk nieuw repertoire.

De hoes houdt de aandacht bij Burke voor de microfoon. Het grotendeels zwart-witte beeld past bij de directe opzet: een zanger, een stem, een opname. De vormgevingscredits noemen Ton Homburg en Pim Kops; fotografie is onder meer van Bob Bronshoff en Kops. Het album verscheen op 1 oktober 2010 via Universal. In Nederland bereikte het nummer twee in de albumlijst. Er lag een plaat die een vervolg leek te beloven.

HET CONCERT DAT EEN EERBETOON WERD.

Negen dagen na de release, op 10 oktober 2010, overleed Solomon Burke op Schiphol. Hij was naar Nederland gekomen voor de samenwerking met De Dijk, met een optreden in Paradiso in het vooruitzicht. De avond werd een eerbetoon. Zo kreeg het album vrijwel onmiddellijk een andere lading. Wat was gemaakt vanuit plezier en verwachting, werd ook een document van een ontmoeting die geen kans meer kreeg om verder te groeien.

Toch hoeft dat afscheid niet over ieder nummer heen te liggen. Het is juist de levendigheid die de plaat de moeite waard maakt. Burke plaagt, verleidt en bemoedigt; de band reageert met aandacht. In 2011 verscheen het album ook in de Verenigde Staten via Verve. Voor een publiek dat de Nederlandse originelen niet kende, konden deze songs eenvoudig als zichzelf bestaan. Misschien is dat het mooiste resultaat: muziek die haar afkomst meeneemt en tegelijk ergens anders opnieuw kan beginnen.