MTV UNPLUGGED IN NEW YORK. (Nirvana)

About a Girl begint zonder een muur van vervorming. Het gitaarritme is helder, de melodie staat meteen overeind en Kurt Cobains stem houdt haar rafels. Op MTV Unplugged in New York verandert Nirvana de omstandigheden rond zijn muziek. De spanning blijft, maar je hoort ineens veel beter waar zij vandaan komt.

Deze sessie verdient een luisterbeurt van begin tot eind. Bekijk MTV Unplugged in New York van Nirvana op vinyl bij SJELF.

EEN ANDERE KAMER VOOR DEZELFDE BAND.

Op 18 november 1993 nam Nirvana het concert op in Sony Music Studios in New York. De band had inmiddels een enorm publiek, maar koos voor deze televisiesessie een veel kleinere schaal. Een paar stoelen, een zorgvuldig aangekleed podium en instrumenten die ruimte lieten tussen de noten: het veranderde de manier waarop ieder gebaar werd waargenomen.

De albumuitgave volgde op 1 november 1994. Kurt Cobain was toen overleden. Daardoor kreeg de opname voor veel luisteraars meteen het gewicht van een afscheid. Dat is begrijpelijk, maar het concert verdient ook aandacht als een artistieke keuze die op dat moment nog een open toekomst had.

Hier zit een werkende band, met muzikanten die luisteren, afstemmen en soms kort iets uitproberen. De betekenis van de plaat wordt rijker wanneer die levendigheid hoorbaar blijft. Je hoeft niet ieder stil moment als voorteken te lezen om te voelen hoe bijzonder de uitvoering is.

GEEN VERPLICHT RONDJE LANGS DE HITS.

De keuze voor About a Girl als opener is meteen verhelderend. Het nummer heeft een compacte popvorm en een melodie die weinig hulp nodig heeft. In deze omgeving valt de verhouding tussen de akkoorden en de zang extra op. Nirvana's gevoel voor hooks blijkt geen bijproduct van volume; het zit in het schrijven zelf.

Come as You Are volgt met zijn vertrouwde gitaarfiguur. De riff wordt in de rustigere bezetting bijna een soort bewegende vloer. Cobain hoeft er niet voortdurend bovenuit te komen. Zijn stem kan tegen het patroon aan schuren en een frase op een andere manier laten hangen.

Smells Like Teen Spirit ontbreekt. Dat maakt ruimte voor een ander portret van de band. De set bevat veertien songs, waarvan zes covers. De samenstelling vertelt dus niet alleen welke eigen nummers zich laten omvormen. Zij laat ook horen welke andere muziek Nirvana belangrijk genoeg vond om op dit podium mee te nemen.

DE INVLOEDEN ZITTEN AAN TAFEL.

Jesus Doesn't Want Me for a Sunbeam komt uit het repertoire van The Vaselines. De accordeon van Krist Novoselic geeft de uitvoering een eigenaardige huiselijkheid. Het geluid ademt, de melodie beweegt eenvoudig en de woorden krijgen daardoor een bijna achteloos karakter. Dat maakt de wrange ondertoon alleen maar sterker.

The Man Who Sold the World, van David Bowie, brengt een andere vorm van vervreemding binnen. De gitaarfiguur draait als een kleine vraag door het nummer heen. Cobain zingt de melodie zonder haar vreemdheid uit te leggen. De onopgeloste spanning past vanzelfsprekend naast Nirvana's eigen songs.

De uitvoering laat bovendien horen dat unplugged geen absolute technische regel was. Cobains akoestische gitaar liep ook door een versterker. De korrel in het gitaargeluid is onderdeel van de kleur van de avond. Het doel was een andere dynamiek vinden, met genoeg vertrouwde middelen om als band te kunnen spelen.

KLEINER SPELEN VRAAGT PRECISIE.

Dave Grohl moest voor deze bezetting zijn kracht anders verdelen. Een drumslag die in een luid concert precies goed is, kan in een kleine akoestische ruimte een hele zanglijn wegdrukken. Hier zit veel van zijn bijdrage in beheersing: de beweging ondersteunen zonder ieder moment volledig op te vullen.

Pat Smear en cellist Lori Goldston verbreden het geluid. Vooral de cello geeft lange noten een andere soort aanwezigheid dan een gitaar. Waar een aangeslagen snaar langzaam uitsterft, kan een strijkinstrument spanning blijven vasthouden. Dat verschil maakt de stillere passages minder leeg, zonder ze drukker te maken.

Je hoort daardoor hoe belangrijk de onderlinge verhoudingen zijn. Een livealbum kan spannend worden door extreme snelheid of chaos, maar hier ontstaat de spanning vaak uit aandacht. De muzikanten moeten elkaar ruimte geven en tegelijk voorkomen dat een song zijn vorm verliest.

DE EIGEN SONGS VERANDEREN VAN GEWICHT.

Pennyroyal Tea staat kwetsbaar in het midden van de kamer. De melodie heeft lange lijnen, maar de stem houdt een onrust die niet in die lijnen opgaat. Het nummer wordt in deze uitvoering niet comfortabel. Juist de beperkte begeleiding maakt hoorbaar hoe hard de zang aan het materiaal kan trekken.

Dumb krijgt een zachte gloed door de cello. De melodie is eenvoudig te volgen, terwijl de emotionele houding minder eenvoudig te plaatsen blijft. Die combinatie is typisch voor wat deze plaat zo lang interessant houdt: toegankelijkheid en ongemak kunnen in dezelfde paar minuten naast elkaar bestaan.

Polly, On a Plain en Something in the Way laten weer andere kanten van de band horen. De ene song blijft droog en direct, de volgende geeft de harmonieën meer ruimte, de derde vertraagt het gevoel van tijd. Samen vormen ze geen akoestische demonstratie, maar een reeks veranderingen in afstand.

DRIE SONGS UIT EEN ANDERE WERELD.

Met Plateau, Oh Me en Lake of Fire komen de songs van Meat Puppets centraal te staan. Hun melodieën hebben iets scheefs dat Cobains voordracht goed verdraagt. Niet iedere bocht klinkt vanzelfsprekend, en juist daardoor blijft de luisteraar alert. De stem moet soms zichtbaar moeite doen om een lijn te volgen.

Dat hoorbare werk is deel van de aantrekkingskracht. Een cover hoeft niet te bewijzen dat de zanger het origineel moeiteloos beheerst. Hij kan ook laten horen wat er gebeurt wanneer iemand zich werkelijk naar een andere muzikale wereld toe beweegt. De band blijft herkenbaar, maar laat zich wel veranderen.

De drie songs vormen samen een blok met een eigen karakter. In een traditionele hitsselectie zouden zulke omwegen gemakkelijk geschrapt worden. Hier maken ze duidelijk dat smaak zelf een artistieke uitspraak kan zijn. Wie je uitnodigt en wat je speelt, vertelt soms meer dan een lange uitleg.

DE LAATSTE TWEE NUMMERS.

All Apologies trekt de aandacht terug naar Nirvana's eigen schrijven. Het herhalende karakter geeft de song iets cirkelends. De melodie beweegt verder, maar lijkt ook telkens op dezelfde plek terug te komen. In de rustige bezetting krijgt die herhaling een bijna meditatieve kracht, zonder alle spanning weg te nemen.

Where Did You Sleep Last Night sluit af vanuit een oudere folk- en bluestraditie, in het spoor van Lead Belly's vertolking. Het begin is beheerst. De begeleiding houdt een duidelijk patroon vast, waardoor de stem steeds verder naar voren kan komen. Naarmate de intensiteit groeit, verandert de ruimte rond de woorden.

In de laatste passage wordt Cobains klank scherp en open. De kracht zit niet alleen in het volume, maar in het risico dat hoorbaar wordt: de stem beweegt naar een grens terwijl de muzikanten de vorm blijven dragen. De stilte daarna hoeft niet ingevuld te worden. Het slot heeft zijn eigen maat bepaald.

HET BEELD DAT BLEEF.

De bloemen, kaarsen en donkere draperieën van de televisieset keren terug in het beeld waarmee het album bekend werd. Zij geven de opname een besloten sfeer. Het podium voelt minder als een neutrale studio en meer als een kamer met een eigen stemming.

Na Cobains dood kreeg dat decor onvermijdelijk een andere lading. Toch is er ook warmte in de plaat: korte opmerkingen, samenspel, melodieën die iets onverwacht lichts krijgen. Die details houden de uitvoering menselijk. Ze voorkomen dat een levend muzikaal moment volledig onder zijn latere betekenis verdwijnt.

Het album won in 1996 een Grammy in de alternative-categorie. Zijn blijvende waarde zit ook buiten die erkenning. MTV Unplugged in New York maakt een bekende band opnieuw hoorbaar door de verhoudingen te veranderen. Wat overeind blijft, is het schrijven, de smaak en de manier waarop deze muzikanten samen spanning konden vasthouden.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van NIRVANA.