ARTIST STORY
NIRVANA.
Nirvana had drie studioalbums nodig om de richting van rockmuziek te veranderen. De band uit Aberdeen klonk luid genoeg om stadions te vullen, maar ongemakkelijk genoeg om nooit helemaal bij die schaal te passen.
Foto: P.B. Rage, Kurt Cobain en Krist Novoselic tijdens de MTV Video Music Awards, 1992, via Wikimedia Commons — CC BY-SA 2.0. De foto is bij Wikimedia vervangen door een hogere kwaliteit; de weergave kan door het thema zijn uitgesneden.
Klikken laadt de Spotify-player. Spotify bepaalt wat je kunt afspelen.
Open in Spotify ↗Kurt Cobain, Krist Novoselic en Dave Grohl brachten punkenergie, popmelodie en vervorming samen op het moment dat de mainstream daar niet op voorbereid was. Nevermind maakte alternatieve rock massaal; de band zelf bleef zich tegen die massaliteit verzetten.
Wil je deze muziek ook op vinyl beluisteren? Bekijk In Utero van NIRVANA op vinyl bij SJELF.
ABERDEEN WAS GEEN SEATTLE.
Kurt Cobain en Krist Novoselic groeiden op rond Aberdeen, een houtstad in de staat Washington. De afstand tot Seattle was niet alleen geografisch. Aberdeen voelde kleiner, conservatiever en benauwender. Punk bood een uitgang: muziek die geen virtuositeit of toestemming vroeg, zolang de noodzaak maar echt was.
Na verschillende namen en wisselende drummers werd Nirvana in 1987 een band. De vroege muziek was zwaar, rommelig en gevormd door punk, metal en de underground rond label Sub Pop. Het debuut Bleach verscheen in 1989 en werd voor weinig geld opgenomen. Nummers als School en Negative Creep klonken alsof melodie zich door beton probeerde te duwen.
De komst van drummer Dave Grohl in 1990 veranderde de fysieke kracht van het trio. Zijn spel was hard en precies, waardoor Cobains eenvoudige akkoordenschema’s groter konden klinken zonder hun rafelrand te verliezen. Novoselic hield het midden bij elkaar met baslijnen die veel beweeglijker waren dan de chaos aan de oppervlakte deed vermoeden.
ONE THING YOU DIDN’T KNOW.
TEEN SPIRIT WAS DEODORANT.
Kathleen Hanna van Bikini Kill schreef ooit “Kurt smells like Teen Spirit” op Cobains muur. Teen Spirit was het deodorantmerk dat zijn toenmalige vriendin gebruikte. Cobain kende het merk niet en dacht dat de zin een revolutionaire betekenis had. Uit het misverstand ontstond de titel van hun beroemdste nummer.
DE PLAAT DIE DE DEUR INTRAPTE.
Nirvana tekende bij DGC en nam Nevermind op met producer Butch Vig. De band behield de dynamiek van punk — stil, luid, opnieuw — maar de melodieën stonden scherper in beeld. Cobain hield van The Beatles en pakkende pop, ook wanneer hij die liefde onder lagen vervorming verborg.
Smells Like Teen Spirit verscheen in 1991 en werd een cultureel breekpunt. De video draaide voortdurend op MTV, het nummer bereikte mensen ver buiten de alternatieve scene en Nevermind klom begin 1992 naar de eerste plaats van de Amerikaanse albumlijst. Plotseling werd “grunge” een wereldwijd product.
Dat succes maakte veel mogelijk, maar creëerde ook een tegenstelling die de band nooit oploste. Nirvana sprak zich uit tegen seksisme, racisme en homofobie en voelde zich verbonden met de punkunderground. Tegelijk werd Cobain het gezicht van een industrie die alles wat afwijkend was onmiddellijk probeerde te verkopen.
Nirvana maakte vervreemding herkenbaar — en ontdekte hoe vervreemdend herkenning op wereldschaal kon zijn.
GEEN NEVERMIND TWEE.
Voor In Utero uit 1993 koos Nirvana Steve Albini als producer. De band wilde een directer, minder gepolijst geluid: drums die als echte drums klonken, gitaren met scherpe randen en een stem die niet netjes in het midden bleef staan. Het resultaat was tegelijk confronterend en opvallend melodieus.
Heart-Shaped Box, All Apologies en Pennyroyal Tea lieten horen dat Cobains schrijven niet afhankelijk was van één onverwachte hit. Woede, lichamelijkheid, media-aandacht en kwetsbaarheid liepen door elkaar. De plaat verzette zich tegen verwachtingen zonder het publiek bewust buiten te sluiten.
In november 1993 nam de band MTV Unplugged in New York op. In plaats van de gebruikelijke grote hits koos Nirvana voor diepe albumtracks en covers van onder anderen David Bowie, Lead Belly en Meat Puppets. Het sobere decor, de spanning in Cobains stem en het ontbreken van een toegift maakten de uitzending achteraf bijna onwerkelijk.
EEN EINDE DAT ALLES OVERSCHADUWT.
Kurt Cobain overleed in april 1994. Daarmee stopte Nirvana als actieve band. De manier waarop zijn dood sindsdien wordt besproken kan de muziek soms reduceren tot voorbestemde tragedie. Maar de platen zelf klinken niet als voetnoten bij een einde. Ze zitten vol humor, instinct, tegenstrijdigheid en een bijna koppig gevoel voor melodie.
Grohl richtte later Foo Fighters op; Novoselic bleef muziek maken en werd maatschappelijk actief. Archiefuitgaven en liveopnamen hielden het oeuvre zichtbaar, maar de kern bleef uitzonderlijk compact. Drie studioalbums tonen een band die zich in hoog tempo ontwikkelde zonder zijn eerste impuls kwijt te raken.
WAAROM HET NOG STEEDS KLINKT.
Nirvana’s invloed zit niet alleen in vervormde gitaren of geruite overhemden. De band veranderde het idee van wie in het midden van de populaire cultuur mocht staan. Cobain klonk onzeker, kwaad en gevoelig tegelijk. Grohl en Novoselic maakten die instabiliteit muzikaal solide.
Nieuwe generaties vinden telkens opnieuw iets anders in de muziek: punk, pop, protest, kwetsbaarheid of simpelweg drie mensen die uitzonderlijk goed begrepen wanneer een nummer moest inhouden en wanneer het moest ontploffen. Nirvana werd geschiedenis, maar klinkt zelden historisch.
THE FACTS
ABERDEEN, WASHINGTON
KRIST NOVOSELIC
DAVE GROHL
NEW YORK, 1993
ESSENTIAL DISCOGRAPHY
De volledige studioalbumdiscografie van Nirvana. Livealbums, compilaties, EP’s en jubileumuitgaven vallen buiten dit overzicht.
- 1989Bleach
- 1991Nevermind
- 1993In Utero
FAQ
Waar en wanneer is Nirvana opgericht?
Nirvana werd in 1987 opgericht in Aberdeen, in de Amerikaanse staat Washington. Kurt Cobain en Krist Novoselic vormden de kern. Hoewel de band sterk met Seattle en grunge verbonden is, ligt de oorsprong dus in Aberdeen.
Wie waren de leden van Nirvana?
De bekendste bezetting bestond uit Kurt Cobain op zang en gitaar, Krist Novoselic op bas en Dave Grohl op drums. Grohl kwam in 1990 bij de band. Nirvana had daarvoor andere drummers; hij speelde dus niet vanaf de oprichting mee.
Hoeveel studioalbums heeft Nirvana gemaakt?
Nirvana bracht drie studioalbums uit: Bleach (1989), Nevermind (1991) en In Utero (1993). Alle drie zijn op vinyl verschenen. Livealbums, compilaties en uitgebreide jubileumuitgaven komen daar nog naast, maar tellen niet als extra studioalbums.
Op welk album staat Smells Like Teen Spirit?
Smells Like Teen Spirit staat op Nevermind uit 1991. Het nummer werd de grote doorbraak van Nirvana. Voor wie de combinatie van scherpe gitaren en sterke melodieën verder wil horen, is dat album een toegankelijk begin.
Is MTV Unplugged in New York een studioalbum?
Nee, MTV Unplugged in New York is een livealbum van Nirvana’s optreden voor MTV in 1993, uitgebracht in 1994. De overwegend akoestische setting laat een andere kant van de band horen dan de studioalbums. Het concert vormt een eigen luisterervaring, ook op lp.
Is Incesticide een regulier Nirvana-album?
Incesticide uit 1992 is een compilatie van onder meer B-kanten en zeldzamere opnamen. Het is geen vierde studioalbum. De plaat verzamelt materiaal buiten de reguliere albums en is daardoor vooral interessant wanneer je de minder bekende kanten van Nirvana wilt ontdekken.
Ontdek de muzikale context in GRUNGE..
THE FINAL WORD.
DRIE ALBUMS, GEEN VEILIGE AFSTAND.
Nirvana maakte popmelodieën met het ongemak intact. De muziek werd enorm zonder ooit werkelijk comfortabel te klinken. Dat is waarom drie studioalbums genoeg bleken voor een nalatenschap die generaties overspant: ieder refrein nodigt je binnen, iedere scherpe rand voorkomt dat je achteroverleunt.
Wil je één plaat van dichtbij leren kennen? Lees het albumverhaal van MTV UNPLUGGED IN NEW YORK.
.jpg){kind=link}