USA FOR AFRICA. WE ARE THE WORLD.

Een opnamestudio is meestal de plek waar een muzikant zijn eigen geluid zoekt. In januari 1985 werd de studio in Los Angeles juist een ontmoetingsplek. Stemmen die normaal elk hun eigen platen, publiek en agenda hadden, kwamen samen voor één lied. We Are the World werd een van de herkenbaarste liefdadigheidsplaten uit de popgeschiedenis. Maar de bedoeling achter die opname verdient minstens zoveel aandacht als de namen op de hoes.

HET IDEE ACHTER USA FOR AFRICA.

De hongersnood in Ethiopië vroeg begin jaren tachtig om hulp en internationale aandacht. Harry Belafonte hielp het initiatief op gang brengen om Amerikaanse artiesten gezamenlijk een plaat voor noodhulp te laten opnemen. Het project kreeg de naam USA for Africa. Michael Jackson en Lionel Richie schreven We Are the World; Quincy Jones produceerde de opname. Het was een lied dat in korte tijd veel mensen moest kunnen samenbrengen.

De opnamesessie vond plaats op 28 januari 1985, direct na de American Music Awards in Los Angeles. Meer dan veertig artiesten namen deel. Het beroemde verzoek om hun ego bij de deur te laten, is een passende samenvatting van de praktische uitdaging: iedere stem moest herkenbaar blijven, terwijl het nummer als één geheel moest klinken.

HOE DE STEMMEN HET VERHAAL VERTELLEN.

Luister eerst naar de afzonderlijke regels. De ene stem heeft een ruw randje, een andere zingt bijna fluisterend of neemt de melodie met één onverwacht accent over. Lionel Richie opent, waarna onder meer Stevie Wonder, Tina Turner, Diana Ross, Bruce Springsteen en Bob Dylan hun eigen kleur bijdragen. Niet iedereen vervult dezelfde rol: sommige artiesten zingen een soloregel, anderen dragen vooral het koor.

Het refrein verschuift het perspectief. Waar de coupletten het verschil tussen de stemmen laten horen, vraagt het koor om samen te zingen. De muzikale opbouw is helder en direct. Je hoeft geen ingewikkeld arrangement te ontcijferen om te begrijpen wat de plaat beoogt, al blijft het interessant om te horen hoe de individuele stemmen elkaar aflossen.

DE PLAAT EN DE HULP.

We Are the World verscheen in maart 1985 als single en groeide uit tot een wereldwijd succes. USA for Africa zegt dat de oorspronkelijke opname meer dan zeven miljoen exemplaren verkocht en dat het initiatief tientallen miljoenen dollars voor humanitaire projecten bijeenbracht. Die opbrengst en de latere steunprogramma’s zijn deel van het verhaal; een indrukwekkende gastenlijst alleen vertelt niet wat de actie voor mensen betekende.

Ook de manier waarop de actie werd verteld verdient een kritische blik. Een lied kan mensen bewegen om te geven, maar een hele regio of een hongersnood laat zich niet samenvatten in één refrein. De mensen voor wie hulp bedoeld was, hebben eigen stemmen en geschiedenissen. Juist daarom is het goed om de concrete doelen van de organisatie naast de culturele herinnering aan de opname te blijven zien.

TWEE ACTIES, ÉÉN JAAR.

Later in 1985 bracht Live Aid artiesten op twee podia samen. Het waren verschillende initiatieven met een verwant doel. USA for Africa legde één lied op plaat vast; Live Aid gebruikte een dag vol optredens en televisie-uitzendingen. Bob Geldof, die ook aan de USA for Africa-opname deelnam, was een van de drijvende krachten achter Live Aid. De twee verhalen raken elkaar, maar verdienen elk hun eigen ruimte.