LIONEL RICHIE.

TUSKEGEE VORMT HET BEGIN.

Richie wordt op 20 juni 1949 geboren in Tuskegee, Alabama. Hij groeit op rond het instituut dat later Tuskegee University heet, in een omgeving waar onderwijs een belangrijke plaats inneemt. In zijn terugblik voor de Library of Congress beschrijft hij een gemeenschap vol hoogopgeleide mensen. Die wereld geeft zijn jeugd een duidelijke eigen achtergrond.

Tijdens zijn studententijd raakt hij betrokken bij The Commodores. De band ontwikkelt zich vanuit het samenspelen tot een grote Motown-act. Richie begint er als saxofonist en groeit uit tot een belangrijke zanger en songwriter. Dat onderscheid doet ertoe: zijn latere solomuziek komt voort uit de ervaring van een bandlid dat weet hoe een arrangement samenhangt.

Bij The Commodores staan stevige funk en ballads naast elkaar. Richies songs als Easy, Three Times a Lady en Still laten zien hoeveel ruimte er binnen die groep is voor een rustige melodie. De instrumenten hoeven niet voortdurend naar voren. Soms wordt de aandacht juist sterker wanneer de begeleiding een stap terugzet.

EASY HOUDT EEN DEUR OPEN.

De aantrekkingskracht van Easy zit voor een groot deel in de spanning tussen de ontspannen klank en het afscheid waarover Richie zingt. De piano zet een rustige beweging neer. De melodie laat zich gemakkelijk volgen, maar het nummer blijft onderweg accenten verleggen. Zachte muziek kan heel beslist zijn.

Dat wordt een terugkerende kwaliteit in zijn werk. Richie zingt zelden alsof hij de luisteraar nog moet overtuigen van zijn technische bereik. Hij kiest een heldere frase, laat een klinker even staan en geeft de volgende regel vervolgens voldoende ruimte. Het resultaat kan eenvoudig lijken, totdat je merkt hoe precies de emotionele opbouw is.

Zijn schrijftalent reikt al vroeg buiten de eigen band. Hij schrijft en produceert Lady voor Kenny Rogers, dat in 1980 verschijnt. In 1981 volgt Endless Love, zijn duet met Diana Ross voor de gelijknamige film. Country, soul en pop zijn hier al met elkaar verbonden, lang voordat hij die verwantschap later expliciet op een album zal uitwerken.

EEN EIGEN NAAM OP DE HOES.

Het solodebuut Lionel Richie verschijnt in 1982. Met Truly kiest hij meteen voor een song waarin stem en melodie het gewicht dragen. De plaat biedt een logisch vervolg op zijn werk bij The Commodores, maar geeft zijn persoonlijke manier van schrijven meer ruimte. De zanger hoeft zijn plek binnen een groep niet langer tussen verschillende frontmannen te verdelen.

Wie alleen aan ballads denkt, mist ondertussen een belangrijk deel van zijn aantrekkingskracht. Richie heeft een scherp gevoel voor de beweging van een refrein. In een uitbundig nummer kan hij dezelfde warmte gebruiken die een langzame song intiem maakt. De luisteraar wordt steeds uitgenodigd ergens deel van uit te maken.

Die uitnodiging werkt ook doordat zijn zang gemakkelijk tussen spreken en zingen beweegt. Een kleine nadruk kan een hele regel van kleur veranderen. Zijn muziek maakt gevoelens groot genoeg om te delen, maar houdt het vocabulaire overzichtelijk. Dat is schrijfkunst die zich graag laat onthouden: je hoeft niet lang te zoeken voordat je begrijpt waar de song je wil hebben.

CAN’T SLOW DOWN BRENGT DE KANTEN SAMEN.

Op Can’t Slow Down uit 1983 komt zijn bereik samen. All Night Long (All Night) bouwt een uitnodigende sfeer rond ritme, groepszang en een melodie die steeds verder opent. Hello draait juist om verlangen en terughoudendheid. Stuck on You laat de verwantschap met country horen, terwijl Running with the Night een steviger gitaaraccent heeft.

Die afwisseling maakt het album sterker dan een verzameling losse succesformules. Het kan van een openbare feestavond naar een persoonlijk gesprek bewegen zonder zijn karakter te verliezen. James Anthony Carmichael en Richie delen een belangrijk deel van de productie. Het geluid is zorgvuldig afgewerkt, maar de stem blijft makkelijk te vinden tussen alle instrumenten.

Het album wint in 1985 de Grammy voor Album of the Year. Die onderscheiding past bij de schaal van het succes, maar op de plaat zelf blijven vooral de kleine keuzes interessant. Let op hoe Hello zijn spanning bewaart voordat de melodie zich uitstrekt. Of hoe All Night Long steeds nieuwe stemmen en accenten toelaat zonder de centrale beweging kwijt te raken.

Richie brengt dat laatste nummer ook naar de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen in Los Angeles in 1984. De song blijkt geschikt voor een enorme gezamenlijke viering. De basis blijft hetzelfde als op plaat: een ritme waaraan je kunt deelnemen en een zanger die de afstand tot het publiek klein maakt.

DE JAREN TACHTIG WORDEN STEEDS GROTER.

In 1985 schrijft Richie samen met Michael Jackson We Are the World voor USA for Africa. Het initiatief brengt een grote groep artiesten samen rond hulp aan mensen die door hongersnood worden getroffen. Binnen Richies loopbaan laat het opnieuw zien hoe een duidelijk refrein verschillende stemmen kan verbinden.

Dancing on the Ceiling volgt in 1986. Het titelnummer kiest voor uitbundigheid; Say You, Say Me, verbonden aan de film White Nights, laat zijn vertrouwde balladstijl een onverwachte snellere wending nemen. Een song kan bij Richie dus ook onderweg even van houding veranderen en vervolgens naar zijn oorspronkelijke sfeer terugkeren.

Na die zeer zichtbare jaren komt er meer afstand tussen de studioalbums. Louder Than Words verschijnt in 1996, gevolgd door Time in 1998. Het plezier van zo’n latere plaat zit ook in het loslaten van de verwachting dat ieder nummer opnieuw een hele popperiode moet samenvatten. Zijn stem en gevoel voor een melodie zijn nog steeds voldoende reden om te luisteren.

NIEUWE PRODUCTIES, EEN VERTROUWD MIDDELPUNT.

Renaissance uit 2000 en Just for You uit 2004 plaatsen Richie in een nieuwe productieomgeving. Ritmes en klankkleuren veranderen mee met hun tijd. Toch blijft de kern herkenbaar: een melodie die zich helder laat volgen en een stem die ook binnen een drukker arrangement rustig kan blijven vertellen.

Met Coming Home in 2006 en Just Go in 2009 krijgt die zoektocht een vervolg. Ook verschijnt in 2006 de kerstuitgave Sounds of the Season, met opnieuw opgenomen traditioneel repertoire. Het is een aparte seizoensplaat binnen de discografie en geen verzameling van zijn bekende hits.

Juist bij een zanger met zoveel herkenbare songs kan het interessant zijn om eens buiten de vertrouwde eerste drie albums te kijken. De veranderingen worden dan beter hoorbaar. Welke ritmes staan op de voorgrond? Hoeveel ruimte krijgt de stem? En hoe klinkt dezelfde warme voordracht wanneer het arrangement andere keuzes maakt? Zijn latere werk geeft verschillende antwoorden op die vragen.

TUSKEGEE LAAT DE VERWANTSCHAP HOREN.

Voor Tuskegee uit 2012 neemt Richie bestaande songs opnieuw op als duetten met countryartiesten. Onder de gasten zijn Kenny Rogers, Shania Twain en Willie Nelson. De titel verwijst naar zijn geboorteplaats en maakt de persoonlijke cirkel zichtbaar. De countrykant van zijn melodieën was immers al vroeg aanwezig.

Het album werkt als een gesprek over dezelfde songs. Een andere stem legt andere accenten; een gewijzigde begeleiding maakt een vertrouwde melodie opnieuw opvallend. Daarom hoort Tuskegee bij de studioalbums: het bevat nieuwe opnamen, ook al zijn veel composities bekend. Een compilatie zou de oudere uitvoeringen naast elkaar hebben gezet.

Voor een luisterroute kun je Easy van The Commodores naast een latere interpretatie leggen en daarna teruggaan naar Can’t Slow Down. Dan hoor je zowel de continuïteit als de verschillen. Richie blijft zoeken naar de menselijke maat binnen popmuziek die miljoenen mensen kan bereiken. Een groot publiek hoeft een persoonlijk klinkende zin niet in de weg te zitten.