RADIOHEAD.

Radiohead had na Creep kunnen blijven klinken als de band waarmee de wereld kennismaakte. In plaats daarvan gebruikte de groep ieder succes als reden om opnieuw te beginnen. Gitaren werden computers, ritmes werden loops en rockmuziek werd een laboratorium voor alles wat ongemakkelijk, menselijk en nog onverklaard voelde.

Een plaat om verder mee te luisteren is A Moon Shaped Pool van Radiohead op vinyl.

ON A FRIDAY

Thom Yorke, Colin Greenwood, Ed O’Brien, Philip Selway en Jonny Greenwood ontmoetten elkaar op school in Abingdon, Oxfordshire. Ze speelden samen onder de naam On a Friday, genoemd naar de dag waarop ze konden repeteren.

De leden verlieten tijdelijk de omgeving om te studeren, maar kwamen steeds terug bij dezelfde band. Toen ze begin jaren negentig een contract tekenden, veranderden ze hun naam in Radiohead. De nieuwe naam was ontleend aan het Talking Heads-nummer Radio Head.

Die vaste bezetting werd uitzonderlijk. Terwijl de muziek steeds radicaler veranderde, bleef de groep zelf bestaan uit dezelfde vijf persoonlijkheden. Radiohead ontwikkelde zich niet door leden te vervangen, maar door hun rollen voortdurend opnieuw te verdelen.

CREEP

De eerste single Creep verscheen in 1992 en groeide na een aarzelende start uit tot een internationale hit. Het nummer combineerde zelfhaat en verlangen met twee explosieve gitaarakkoorden van Jonny Greenwood.

Het succes gaf Radiohead een publiek, maar dreigde ook de volledige identiteit van de band te bepalen. De groep werd gezien als leverancier van één perfecte alternatieve rockhit. In plaats van het geluid te herhalen, begon Radiohead ertegen te vechten.

Op The Bends uit 1995 werden de arrangementen groter, de gitaren gelaagder en de emoties minder eenvoudig. Nummers als Fake Plastic Trees, Street Spirit en Just lieten een band horen die veel verder kon reiken dan de wereldhit waarmee hij bekend was geworden.

OK COMPUTER

Met OK Computer uit 1997 veranderde Radiohead niet alleen zijn eigen positie, maar ook de mogelijkheden van alternatieve rock. De plaat ging over moderne vervreemding, controle, consumentisme en het gevoel dat technologie sneller vooruitging dan de mens kon verwerken.

Paranoid Android bewoog door verschillende delen zonder zich aan een traditionele songstructuur te houden. Karma Police klonk tegelijk vertrouwd en dreigend. Op No Surprises stond een bijna kinderlijke melodie tegenover een tekst over uitputting en een leven dat langzaam door routine wordt overgenomen.

Het album maakte Radiohead wereldwijd groter. Achter de schermen raakte Thom Yorke juist steeds verder vervreemd van de verwachtingen die bij dat succes hoorden. De volgende plaat mocht daarom geen verbeterde versie van OK Computer worden.

HOW TO DISAPPEAR COMPLETELY

Na de tour rond OK Computer raakte Yorke uitgeput en gefrustreerd door gitaarmuziek. De band richtte zich tijdens nieuwe opnamen op synthesizers, elektronische ritmes, jazz, klassieke muziek en digitale bewerking.

De sessies verliepen moeizaam. De gebruikelijke rollen binnen de band werkten niet langer. Een gitarist moest soms wachten op één kleine bijdrage; een song kon ontstaan uit een ritme, sample of klank zonder herkenbaar refrein.

Het resultaat was Kid A, uitgebracht in 2000. De gitaren verdwenen regelmatig volledig. Yorkes stem werd vervormd en behandeld alsof ze één van de instrumenten was. Nummers als Everything in Its Right Place, The National Anthem en Idioteque lieten een band horen die zijn succesvolle vorm doelbewust had ontmanteld.

De plaat verdeelde aanvankelijk luisteraars, maar bereikte de eerste plaats in de Verenigde Staten. Wat als commerciële zelfvernietiging had kunnen eindigen, werd een nieuw begin.

THE SAME SESSIONS, ANOTHER WORLD

Amnesiac verscheen in 2001 en kwam voort uit dezelfde opnamesessies. Toch voelde het niet als restmateriaal. Jazz, elektronica en vervormde ballades bewogen door een donkerder en minder overzichtelijk landschap.

Op Pyramid Song lijkt het ritme voortdurend te verschuiven, terwijl piano, strijkers en stem langzaam in elkaar verdwijnen. Het nummer is ingewikkeld geconstrueerd, maar klinkt nooit als een technische oefening. Zoals bij het beste werk van Radiohead blijft de emotie groter dan de methode.

Hail to the Thief bracht in 2003 gitaren en elektronica opnieuw bij elkaar. De politieke spanning van het begin van de eeuw sijpelde door de teksten, terwijl de band bewust sneller en minder zorgvuldig gepolijst werkte.

IN RAINBOWS

Na afloop van het contract met EMI nam Radiohead In Rainbows zonder traditionele platenmaatschappij op. In 2007 kondigde de band het album onverwacht aan via de eigen website. Luisteraars mochten zelf bepalen hoeveel zij voor de download betaalden.

Het experiment trok wereldwijd aandacht en veranderde het gesprek over de verhouding tussen artiest, label en publiek. Toch zou de distributiemethode weinig betekenen wanneer de muziek niet zo sterk was geweest.

In Rainbows klinkt lichamelijker en warmer dan veel van het eerdere werk. De ritmes van 15 Step en Reckoner bewegen voortdurend, terwijl Nude en Videotape bijna gewichtloos worden. Na jaren van angst voor technologie leek de band haar eindelijk als natuurlijk onderdeel van menselijke muziek te gebruiken.

THE SHAPE KEEPS CHANGING

Op The King of Limbs uit 2011 werkte Radiohead verder met loops en herhaling. De muziek voelde minder als een verzameling afzonderlijke songs en meer als een ritmisch ecosysteem waarin kleine elementen voortdurend van plaats veranderden.

A Moon Shaped Pool verscheen in 2016 en bracht elektronische productie samen met orkestrale arrangementen van Jonny Greenwood. Oude composities kregen eindelijk een definitieve vorm, waaronder True Love Waits, een nummer dat de band al sinds de jaren negentig live speelde.

De plaat werd gekleurd door verlies, scheiding en het verdwijnen van zekerheden. De muziek klonk verfijnd, maar nooit afstandelijk. Onder de complexe arrangementen bleef de menselijke stem breekbaar aanwezig.

FIVE PEOPLE, NO FIXED FORM

Na de tour rond A Moon Shaped Pool richtten de leden zich op andere projecten. Thom Yorke en Jonny Greenwood vormden The Smile, Greenwood schreef filmscores en de andere leden maakten solowerk en samenwerkingen.

In 2025 keerde Radiohead na zeven jaar terug op het podium voor een Europese tour. Er was geen nieuw album nodig om de terugkeer betekenis te geven. De bestaande songs bleken nog altijd te kunnen verschuiven zodra de vijf muzikanten samen in dezelfde ruimte stonden.

WHY IT MATTERS

Radiohead werd invloedrijk omdat de band verandering niet gebruikte als oppervlakkig stijlmiddel. Iedere muzikale verschuiving ontstond uit twijfel over wat eraan voorafging.

De band liet zien dat experimentele muziek een groot publiek kon bereiken zonder eenvoudiger gemaakt te worden. Tegelijk bewees Radiohead dat technologie geen vervanging voor emotie hoeft te zijn. Een computer, strijkorkest, vervormde stem of gitaar kon allemaal hetzelfde doel dienen: hoorbaar maken wat moeilijk onder woorden te brengen was.

Radiohead schreef muziek over vervreemding, maar maakte miljoenen luisteraars duidelijk dat zij niet de enigen waren die haar voelden.

Ontdek de muzikale context in ALTERNATIVE ROCK..

Wil je één plaat van dichtbij leren kennen? Lees het albumverhaal van KID A.