PAUL SIMON.

HET LIED LOOPT MET JE MEE.

Een nummer van Paul Simon kan beginnen alsof iemand naast je een gedachte hardop afmaakt. Zijn stem zoekt zelden de grootste ruimte in de kamer. De woorden lijken gewoon te vallen, totdat je merkt hoe precies ze op het ritme liggen. Een zin houdt even in, versnelt dan onverwacht of buigt over de maatstreep. Onder die ontspannen voordracht werkt een songwriter die niets achteloos neerzet.

Dat hoor je prachtig in Still Crazy After All These Years. De melodie beweegt vriendelijk, maar de akkoorden laten een andere kleur meekomen. Er zit weemoed in zonder dat de zanger om medelijden vraagt. Simon kan je laten glimlachen terwijl er iets schuurt. Juist die dubbelheid maakt zijn beste songs zo prettig gezelschap: ze vertellen niet vooraf welk gevoel je eraan moet overhouden.

VAN QUEENS NAAR TWEE STEMMEN.

Paul Frederic Simon werd op 13 oktober 1941 geboren in Newark, New Jersey, en groeide op in Queens, New York. Daar raakte hij bevriend met Art Garfunkel. Als tieners namen ze onder de naam Tom & Jerry al muziek op; Hey Schoolgirl verscheen in 1957. De latere samenwerking begon dus niet met twee volwassen folkzangers die elkaar toevallig in een studio ontmoetten. Er lag een gedeelde jeugd onder.

Als Simon & Garfunkel vonden ze een combinatie waarin verschillende stemmen één duidelijke spanning konden vormen. Simons zang heeft iets aards en vertellends. Garfunkels hogere stem kan daarboven blijven hangen, helder en bijna gewichtloos. In The Sound of Silence maakt die samenzang het verhaal groter, maar niet minder intiem. De stemmen lijken elkaar zowel vast te houden als ruimte te geven.

Simon schreef het grootste deel van het materiaal; Garfunkels voordracht bepaalde mede het geluid. Op Bridge over Troubled Water uit 1970 hoor je hoe ver die samenwerking kon reiken. Het titelnummer groeit van een kleine pianobegeleiding naar een groot gebaar.

SOLO BETEKENT MEER RICHTINGEN.

Zijn soloverhaal begint eerder dan vaak wordt aangenomen. The Paul Simon Songbook verscheen al in 1965, tijdens de jaren van het duo. Op die plaat staan de stem, de gitaar en het schrijfwerk dicht bij elkaar. Het titelloze album uit 1972 vormt vervolgens een belangrijk nieuw begin. De muzikale omgeving wordt breder, terwijl je de schrijver nog steeds op korte afstand hoort.

Luister naar Mother and Child Reunion en daarna naar Me and Julio Down by the Schoolyard. Het eerste nummer draagt zijn melodie op een ontspannen reggaebeweging. Het tweede krijgt vaart van akoestische gitaar, percussie en een lichtvoetige voordracht. Die ritmes versieren niet alleen de songs. Ze bepalen hoe de zinnen bewegen en hoeveel ruimte er tussen de woorden kan bestaan.

There Goes Rhymin’ Simon uit 1973 laat die openheid verder groeien. Kodachrome klinkt onmiddellijk en helder; American Tune vraagt om aandacht voor veel kleinere verschuivingen. Twee jaar later krijgt Still Crazy After All These Years een zachtere, meer nachtelijke sfeer. Simon kan met dezelfde herkenbare stem verschillende kamers inrichten. Je hoeft geen grote stijlbreuk aan te kondigen als het lied zelf duidelijk maakt waar je bent.

GRACELAND VERANDERT HET ZWAARTEPUNT.

Na One-Trick Pony en Hearts and Bones kwam in 1986 Graceland. De plaat bracht Simons songschrijven in een intensieve samenwerking met onder anderen bassist Bakithi Kumalo, gitarist Ray Phiri en Joseph Shabalala met Ladysmith Black Mambazo. Hun muzikale taal is een dragende kracht. De bas beweegt als een zelfstandige melodie, gitaarfiguren grijpen in elkaar en zanggroepen kunnen het hele perspectief van een nummer veranderen.

In You Can Call Me Al hoor je hoe goed een direct refrein kan samengaan met een arrangement waarin voortdurend iets beweegt. Homeless laat vervolgens een andere schaal horen: stemmen vormen samen de ruimte. De winst van de plaat zit voor ons in die afwisseling. Je aandacht gaat vanzelf van de woorden naar de instrumenten en weer terug, zonder dat het nummer uit elkaar valt.

Die samenwerking vond plaats tegen de achtergrond van apartheid en de culturele boycot van Zuid-Afrika. Simons beslissing om daar te gaan opnemen riep kritiek op. Dat hoort bij de geschiedenis van Graceland, naast de artistieke uitwisseling en het succes. De Zuid-Afrikaanse muzikanten verdienen daarbij hun eigen namen en hun eigen plaats. Hun bijdrage laat zich niet samenvatten als een achtergrondkleur bij een Amerikaanse songwriter.

Met The Rhythm of the Saints uit 1990 verschuift de aandacht opnieuw. De percussie in The Obvious Child geeft de muziek een breed, voortrollend lichaam. Simon hoeft daar niet tegenop te zingen. Zijn stem kan erdoorheen bewegen. Het is een terugkerende kwaliteit in zijn werk: hij vertrouwt erop dat een ritme een verhaal kan dragen, ook wanneer de zang relatief klein blijft.

OOK LATER BLIJFT HET OPEN.

Ook Surprise, So Beautiful or So What en Stranger to Stranger zoeken andere verhoudingen tussen zang en instrumenten. Soms klinkt de begeleiding rond en akoestisch, soms korrelig. De bekende stem geeft houvast terwijl de omgeving verandert.

Op In the Blue Light uit 2018 keert Simon terug naar eerder geschreven songs, in nieuwe studio-opnamen en arrangementen. Dat maakt de plaat geen gewone verzameling oude nummers. Je hoort hoe een lied later anders kan ademen. Een andere bezetting of een andere nadruk haalt iets naar voren dat in de oorspronkelijke opname minder opviel.

Seven Psalms verscheen in 2023 als een doorlopend werk van ongeveer 33 minuten, verdeeld in zeven samenhangende delen. De akoestische klank nodigt uit om het geheel te laten lopen. Er is geen haast om telkens opnieuw te beginnen. Voor iemand die zoveel herkenbare losse songs heeft geschreven, is dat een mooie verschuiving: de aandacht gaat naar de beweging tussen de momenten.

Ontdek de muzikale context in FOLK..

Wil je één plaat van dichtbij leren kennen? Lees het albumverhaal van GRACELAND.