ARTIST STORY
DUKE ELLINGTON.
Duke Ellington schreef voor mensen, klankkleuren en een orkest dat niemand anders had. Over de eigen stemmen van zijn band en de samenwerking met Billy Strayhorn.
IMAGE CREDIT: Hans Bernhard (Schnobby), via Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Voor weergave verkleind en afhankelijk van het scherm uitgesneden. De uitsnede valt onder dezelfde licentie.
Klikken laadt de Spotify-player. Spotify bepaalt wat je kunt afspelen.
Open in Spotify ↗Bij Duke Ellington hoor je een orkest dat uit afzonderlijke mensen bestaat. Een saxofoon, een gedempte trompet of een lage blazer krijgt een eigen karakter en kan een hele passage kleuren. Ellington schreef met zulke stemmen in gedachten. Daardoor voelt een arrangement niet alleen als een verdeling van noten over instrumenten. Het is ook een ontmoeting tussen persoonlijkheden. Luister naar het moment waarop één speler uit de band naar voren komt. De achtergrond verandert mee, een andere klank geeft antwoord en de muziek krijgt een nieuw gezicht. Dat vermogen om een groep tegelijk samenhangend en individueel te laten klinken loopt als een draad door zijn platen.
THE ARTIST PAGEALLES OVERDUKE ELLINGTON.Ontdek de platen en lees verder in de stories.
WASHINGTON EN EEN EIGEN MUZIKALE WERELD.
Edward Kennedy Ellington werd in 1899 geboren in Washington, D.C. In 1923 vestigde hij zich in New York. Zijn loopbaan omvat piano spelen, componeren, arrangeren en een orkest leiden, maar op de opnamen vloeien die rollen vaak samen. Een korte pianofrase kan een nieuw gedeelte voorbereiden. Een geschreven achtergrond kan een solist juist meer vrijheid geven. Zijn muziek nodigt daarom uit om verder te luisteren dan de tegenstelling tussen compositie en improvisatie. Een arrangement vormt het vertrekpunt waarop spelers hun eigen klank inzetten. Die klank kan weer aanleiding geven tot een volgende muzikale gedachte. Het orkest is daarmee ook het instrument waarmee Ellington denkt.
DRIE DINGEN DIE JE
NOG NIET WIST.
TAKE THE A TRAIN IS VAN BILLY STRAYHORN.
Het herkenningsnummer van Ellingtons orkest werd geschreven door zijn vaste medewerker Billy Strayhorn. De naam van de bandleider op een plaat betekent dus niet dat iedere compositie van hemzelf is.
SHAKESPEARE KREEG EEN JAZZSUITE.
Voor Such Sweet Thunder maakten Ellington en Strayhorn muziek rond personages en werelden van Shakespeare. De stukken vertellen zonder toneeltekst verder. Jazz en literatuur ontmoeten elkaar daardoor binnen de vorm van een suite.
MONEY JUNGLE GEEFT HEM MAAR TWEE MEDESPELERS.
Op Money Jungle speelt Ellington met Charles Mingus en Max Roach. De beroemde orkestleider zit daar dus in een klein trio. Zonder grote blazerssectie wordt ieder muzikaal antwoord extra hoorbaar.
COMPONEREN MET KLANK.
Een melodie krijgt bij Ellington betekenis door de manier waarop zij klinkt. Dezelfde lijn kan donker, scherp of bijna luchtig worden door een andere combinatie van instrumenten. Luister naar de verhouding tussen hoog en laag, en naar het verschil tussen een open en een gedempte blazer. Zulke keuzes geven zijn muziek een eigen ruimte. Je hoeft daarbij niet elke partij afzonderlijk te benoemen. Volg eerst de kleur van een passage en merk wanneer die verandert. Een nieuw instrument kan de stemming verschuiven zonder dat het tempo anders wordt. Zo hoor je compositie als iets dat niet alleen uit melodie en akkoorden bestaat, maar ook uit de manier waarop een band ademt.
FAR EAST SUITE ALS LATE ONTMOETING.
Far East Suite verscheen in 1967 en brengt composities van Ellington en Billy Strayhorn samen. De muziek groeide uit indrukken van reizen, met onder meer plaatsnamen als Delhi, Isfahan en Agra in de titels. Die titels zijn geen letterlijke atlas: het album maakt er een eigen orkestwereld van. Tourist Point of View zet een brede beweging neer; Isfahan geeft een melodische stem veel ruimte; Ad Lib on Nippon sluit de reeks ruim uit. De plaat laat zien hoe Ellington verschillende vormen bij elkaar kan brengen. Een klein muzikaal beeld krijgt zijn eigen kleur, terwijl het volgende stuk de schaal of het ritme opnieuw verandert.
ARTIST STORYDUKE ELLINGTON
COMPONEREN MET KLANK.
DUKE ELLINGTON
BILLY STRAYHORN EN HET GEDEELDE WERK.
Billy Strayhorn werd vanaf 1939 een onmisbare partner binnen Ellingtons muzikale wereld. Hij schreef onder meer Take the A Train, de compositie die de herkenningstune van het orkest werd. Die samenwerking verdient aandacht wanneer je een Ellington-plaat beluistert. De muziek komt niet uitsluitend uit één persoon, hoe sterk de band ook met Ellingtons naam verbonden is. Strayhorns gevoel voor harmonie en zijn begrip van de orkestklank maakten het gezamenlijke repertoire rijker. Luister naar een melodie die soepel lijkt te bewegen, terwijl de akkoorden haar telkens een andere kleur geven. Daar wordt hoorbaar hoe compositie en arrangement elkaar versterken, en hoe een vertrouwde bandklank plaats kan bieden aan meerdere schrijvers.
EEN MELODIE EN DE STEM DIE HAAR DRAAGT.
Ellingtons aandacht voor individuele spelers maakt het interessant om een solopassage naast het volledige orkest te horen. De melodie kan een andere betekenis krijgen door een brede, warme toon of een scherpere aanval. De band ondersteunt dat karakter in plaats van het uit te wissen. Een achtergrondfiguur geeft ritmische richting; een lange toon van een andere sectie kan een extra laag spanning neerzetten. Luister eens naar de overgang terug naar het gezamenlijke thema. De solist verdwijnt niet zomaar in een groot blok geluid. Zijn eerdere lijn blijft mee kleuren hoe je de terugkeer hoort. Dat is een concrete manier om de persoonlijkheid van het orkest te herkennen.
CARAVAN EN DE BEWEGING VAN EEN IDEE.
Caravan, dat Ellington samen met trombonist Juan Tizol schreef, laat horen hoe een sterk muzikaal idee verschillende uitvoeringen kan dragen. Het stuk werd in 1936 eerst met een kleinere groep opgenomen en kreeg daarna ook een grotere orkestvorm. De herkenbare melodie en de ritmische beweging geven luisteraars een houvast, terwijl de instrumentkleuren kunnen veranderen. Zo’n vergelijking maakt Ellingtons werkwijze tastbaar. Een compositie is geen afgesloten voorwerp dat altijd op dezelfde manier moet klinken. Zij biedt een vorm die opnieuw kan worden ingevuld. Let bij verschillende opnamen op de opening, de begeleiding en de plek van de solisten. Hetzelfde idee kan daardoor een ander landschap krijgen.
ER LIGT NOG
MEER TE ONTDEKKEN.
ELLINGTON OP VINYL.
Een Ellington-album op LP geeft de orkestklank tijd om vertrouwd te worden. De eerste passage kan veel tegelijk laten horen; na een paar stukken herken je hoe verschillende stemmen hun plaats vinden. Laat een kant doorlopen en merk wanneer de muziek van schaal verandert: van één speler naar een grotere sectie, van een kleine melodische gedachte naar een breed arrangement. De fysieke plaat maakt zo’n luisterbeurt overzichtelijk. De samenstelling is daarbij belangrijker dan een algemene belofte over een persing. Een losse song, een suite en een compilatie bieden verschillende verbanden. Kijk naar de productgegevens wanneer je wilt weten welke opnamen de aangeboden vinyluitgave bijeenbrengt.
Lees de Album Story over Far East Suite. Op de artiestpagina van Duke Ellington vind je de platen en meer verhalen bij elkaar.
Wil je dit album op vinyl beluisteren? Bekijk Far East Suite van Duke Ellington op LP. De productpagina vermeldt de gegevens en beschikbaarheid van de aangeboden uitgave.
ON THE SJELF.
DE FEITEN.
ACHTER DE MUZIEK.
DE PLATEN.
JOUW LUISTERROUTE.
Een selectie uit het repertoire van Duke Ellington. Volg de albumlinks voor de betreffende platen of verhalen.
- 01
- 02
- 03
- 04
- 05
FAQ
Wat kenmerkt de muziek van Duke Ellington?
Bij Duke Ellington hoor je een orkest dat uit afzonderlijke mensen bestaat. Een saxofoon, een gedempte trompet of een lage blazer krijgt een eigen karakter en kan een hele passage kleuren.
Met welk album kan ik verder luisteren?
Begin bij Far East Suite en leg daarna een andere plaat uit de discografie ernaast. Zo kun je zelf horen hoe de stem, instrumenten en arrangementen zich tot elkaar verhouden.
Welke platen vind ik bij SJELF?
Op de ARTIST PAGE van Duke Ellington staan de gekoppelde platen en verhalen. Open een product voor de uitvoering en actuele beschikbaarheid.
Waar let ik op bij een vinyluitgave?
Bekijk op de productpagina het label, formaat en de vermelde editiegegevens. Een oorspronkelijke albumdatum kan verschillen van de datum van een heruitgave. Vinylkleur of gewicht alleen bewijst geen andere mastering of betere klank.
Een goede eerste vraag bij Ellington is eenvoudig: wie draagt deze passage? Soms is het een solist, soms de ritmesectie en soms een combinatie die je niet meteen uit elkaar haalt. Begin met de kleur die opvalt en luister vervolgens naar wat eronder gebeurt. Zo verandert een indrukwekkende orkestklank in een reeks concrete ontmoetingen. Ellingtons platen blijven interessant omdat die verhouding tussen persoon en geheel steeds anders wordt georganiseerd. De melodieën zijn herkenningspunten, de arrangementen maken ruimte en de spelers geven de muziek een eigen gezicht. Bij een tweede luisterbeurt hoor je daarom vaak een andere stem vooraan staan, zonder dat de plaat haar samenhang verliest.
Ontdek meer platen en verhalen op de ARTIST PAGE van Duke Ellington.
Verder luisteren? Op THE ARTIST van Duke Ellington vind je de uitgaven en andere verhalen.
HET VERHAAL
GAAT VERDER.
Ontdek de platen, klanken en verhalen rond deze muziek.
ALBUMHOES: afbeelding uit de SJELF-productcatalogus. Het hoesontwerp blijft eigendom van de betreffende rechthebbenden.
ALBUMHOES: afbeelding uit de SJELF-productcatalogus. Het hoesontwerp blijft eigendom van de betreffende rechthebbenden.