BACK IN BLACK. (AC/DC)

Eerst klinkt alleen een klok. Het geluid krijgt tijd om uit te sterven, waarna een gitaar langzaam een dreigende beweging neerzet. Wie Back in Black opzet, begint bij een plechtig moment. Even later komt Brian Johnson binnen met een stem die schraapt, omhoogschiet en zich boven de band vastbijt. Het is de opening van Hells Bells, en tegelijk de eerste kennismaking met een veranderd AC/DC.

Van de eerste klokslag tot de laatste riff: bekijk Back in Black van AC/DC op vinyl bij SJELF.

Op 19 februari 1980 was Bon Scott overleden. De band verloor haar zanger, tekstschrijver en vriend, kort na het succes van Highway to Hell. Nog datzelfde jaar verscheen een nieuwe plaat. Die snelle opeenvolging kan achteraf bijna zakelijk lijken. Het verhaal achter de muziek laat echter zien hoe verlies, onzekerheid en de behoefte om weer samen te spelen door elkaar liepen.

EEN NIEUWE STEM IN EEN BESTAANDE BAND.

Brian Johnson kwam uit het noordoosten van Engeland en had al een muziekverleden met Geordie. Toen AC/DC hem vroeg te komen zingen, had hij daarnaast gewoon werk en verplichtingen thuis. In een interview vertelde hij dat hij na de auditie terug wilde naar zijn bedrijf. Hij beschouwde de uitnodiging allerminst als de zekerheid van een nieuw leven.

Johnson besefte bovendien dat zijn enthousiasme een plaats moest vinden binnen het verdriet van de anderen. Hij herinnerde zich hoe sterk het voelde toen ze eenmaal samen zongen, maar ook hoe terughoudend de bandleden aanvankelijk waren. Er stond veel op het spel. Een nieuwe zanger moest passen in een samenspel dat al jaren bestond.

Op Back in Black is meteen duidelijk wat hij toevoegt. Zijn hoge register geeft de riffs een scherpere bovenkant. Hij kan een korte regel bijna uitspuwen en vervolgens een klinker zo lang vasthouden dat hij onderdeel van de gitaarmassa wordt. De band blijft herkenbaar, terwijl de stem een andere spanning door dezelfde ruimte trekt.

VIJF MENSEN, ÉÉN BEWEGING.

Angus Young speelt de leadgitaar, Malcolm Young de ritmepartijen. Daaronder leggen bassist Cliff Williams en drummer Phil Rudd de basis. Die rolverdeling klinkt overzichtelijk, maar verklaart nog niet hoe precies de onderdelen op elkaar aansluiten. De drums houden de beweging stevig, de bas draagt het akkoord en de gitaren kunnen daardoor tegelijk groot en beweeglijk klinken.

Malcolms werk verdient daarbij evenveel aandacht als de solo's van Angus. Een akkoord krijgt gewicht door de aanslag én door het moment waarop het wordt losgelaten. De korte open plekken laten de volgende slag harder aankomen. Bij AC/DC ontstaat kracht vaak doordat iedereen weet wanneer er ruimte moet blijven.

Dat hoor je bijvoorbeeld in de titeltrack. De riff bestaat uit herkenbare akkoorden en korte antwoorden, met stiltes die bijna even nadrukkelijk aanwezig zijn als de noten. Wanneer de zang binnenkomt, blijft de begeleiding die indeling bewaken. Johnson hoeft het instrumentale patroon niet dicht te zingen; hij kan zich ertussen bewegen.

DE STUDIO MOET DE BAND VOLGEN.

De belangrijkste opnamen vonden plaats in Compass Point Studios in Nassau, met Robert John 'Mutt' Lange als producent en Tony Platt als technicus. Platt vertelde dat Angus, Malcolm, bas en drums de basis samen inspeelden. Er konden later correcties of toevoegingen volgen, maar het uitgangspunt was een uitvoering waarin de muzikanten op elkaar reageerden.

Voor een deel van de gitaarsolo's werd verder gewerkt in Electric Lady in New York. De klank vroeg zorgvuldige keuzes: versterkers, luidsprekerkasten en de plaats van de microfoons bepaalden samen hoe de gitaren op tape kwamen. Platt gebruikte de akoestiek van de ruimtes om het geluid diepte te geven.

In een afzonderlijk vraaggesprek legde hij uit dat gecontroleerde overspraak hielp om de instrumenten bijeen te brengen. Een microfoon mocht dus ook iets van een andere bron horen. De opname werd niet opgebouwd uit volledig afgesloten vakjes. Het geluid van één instrument kon bijdragen aan het gevoel dat de hele band zich in dezelfde ruimte bevond.

Dat is een bruikbare manier om opnieuw naar de plaat te luisteren. De gitaren zijn duidelijk te onderscheiden, maar hebben een gezamenlijke omtrek. De drums staan stevig zonder het hele beeld te vullen. Zelfs wanneer de muziek hard wordt, blijft er lucht tussen de verschillende aanslagen. Het arrangement maakt de impact mogelijk.

EEN KLOK DIE NIET MEE WILDE WERKEN.

Ook de opening vergde een echte opname. Voor Hells Bells probeerde Platt eerst een klok in een Britse klokkentoren vast te leggen. Vogels vlogen op zodra de klok werd aangeslagen en keerden terug wanneer het geluid wegstierf. De bruikbare opname kwam uiteindelijk uit de gieterij. Daar legde hij de klok met meerdere microfoons vast; samen met Lange plaatste hij de slagen in de muziek.

Het effect van dat begin reikt verder dan een herkenbaar geluid. De klok verandert de verwachting. De gitaar krijgt een bijna ceremoniële entree, waarna de drums de dreiging een lichaam geven. De muziek bewaart voldoende rust om iedere inzet voelbaar te maken. Voor een band die vaak met snelheid en volume wordt verbonden, is dit een opvallend beheerste manier om een album te openen.

Shoot to Thrill verplaatst de energie meteen. Het nummer heeft meer vaart en laat horen hoe sterk AC/DC met opbouw kan werken. De spanning groeit door herhaling, terugnemen en opnieuw inzetten. Een instrumentale passage krijgt daardoor de functie van een aanloop: wanneer de band weer samen naar voren komt, lijkt de song groter geworden.

VERDRIET EN LEVENSLUST.

De titeltrack was bedoeld als eerbetoon aan Bon Scott. Johnson vertelde in een door de band gedeeld archiefinterview dat de opdracht nadrukkelijk positief moest worden ingevuld. De song moest zijn leven vieren. Dat maakt de stevige, zelfverzekerde manier waarop Back in Black wordt gespeeld begrijpelijk: de muziek zoekt beweging op een moment dat stilvallen voor de hand lag.

De plaat draagt daarnaast de vrijpostige humor en seksuele bravoure die bij AC/DC horen. Niet elke tekst probeert iets over rouw te zeggen. You Shook Me All Night Long zet een direct herkenbare melodie tegenover het ruwe stemgeluid van Johnson. De gitaarintro opent bijna uitnodigend; daarna trekt de hele band het nummer omhoog naar een refrein dat gemakkelijk blijft hangen.

Have a Drink on Me heeft weer een andere zwaarte. De riff schuift met een losser gevoel door het ritme, terwijl Shake a Leg de energie verder opvoert. Die verschillen houden de tweede plaatkant in beweging. De songs delen een taal, maar gebruiken telkens andere verhoudingen tussen spanning, vaart en melodie.

EEN HOES IN DE KLEUR VAN ROUW.

Het zwarte artwork maakte het eerbetoon zichtbaar. Waar een nieuwe zanger aanleiding had kunnen zijn voor een groot portret, koos AC/DC voor een vrijwel zwart vlak met de bandnaam en albumtitel. De hoes bewaart zo de afwezigheid van Scott. Ze heeft weinig nodig om herkenbaar te worden, en die soberheid past bij de directe middelen waarmee de muziek werkt.

De plaat verscheen op 25 juli 1980 in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In de Britse albumlijst kwam ze op 9 augustus binnen op nummer één en bleef daar twee weken. De nieuwe bezetting werd daarmee al snel door een groot publiek ontvangen. Het album groeide vervolgens uit tot een vaste waarde in het repertoire.

Er zit ook een Nederlands hoofdstuk aan die start. AC/DC nam in juli zes promotieclips op in Het Turfschip in Breda, tijdens de eerste concertperiode met Johnson. De band bevestigde later dat het originele filmmateriaal opnieuw was teruggevonden en gerestaureerd. Het zijn beelden van een groep die haar nieuwe vorm daadwerkelijk op een podium neerzet.

HET LAATSTE WOORD IS VOOR DE GROOVE.

Rock and Roll Ain't Noise Pollution sluit af met een lager tempo en een ontspannen, zware beweging. Na de felle zang en de snelle passages krijgt het album ruimte om uit te stappen. De titel klinkt als een beginselverklaring; de uitvoering geeft daar vooral muzikaal gewicht aan. De band kan overtuigen zonder nog een laatste versnelling te zoeken.

De oorspronkelijke lp telt tien nummers, gelijk verdeeld over twee kanten. Hells Bells opent de eerste, Back in Black de tweede. Zo krijgt elke kant een eigen entree. De zwarte hoes blijft intussen om de plaat heen liggen: een herinnering aan de omstandigheden waarin deze levenslustige muziek ontstond.