SYNTHPOP.

Een paar elektronische noten kunnen genoeg zijn. Nog voordat de zang begint, heeft een synthpopnummer zijn eigen ruimte gebouwd: een strakke bas, een helder motief, een ritme dat onverstoorbaar doorgaat. Dan komt er een stem bij die juist twijfelt, verlangt of afstand houdt. In dat samenspel zit de aantrekkingskracht. Apparatuur kan een patroon herhalen; een goed poplied geeft dat patroon betekenis.

WHAT IS SYNTHPOP?

Synthpop is popmuziek waarin synthesizers een dragende rol spelen in de melodie, harmonie of bas. Vaak hoor je elektronische drums en herhalende patronen, maar het lied blijft het middelpunt: zang, een herkenbaar refrein en een arrangement dat je naar dat refrein leidt. Een synthesizer is hier dus meer dan een extra kleur achter een gitaarband. Hij bepaalt hoe de muziek beweegt en hoe je haar herkent.

De stijl kreeg vooral aan het einde van de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig vorm. Gary Numan, The Human League, Orchestral Manoeuvres in the Dark en Depeche Mode zijn belangrijke namen. Toch klinkt niet iedere synthpopplaat hetzelfde. De muziek kan kaal en afstandelijk zijn, maar ook uitbundig, romantisch of bijzonder warm. Het apparaat schrijft de emotie niet voor.

HOW DO YOU RECOGNISE THE SOUND?

Luister eerst naar de bas. Die kan uit korte, gelijkmatige tonen bestaan die telkens op dezelfde plek terugkomen. Daarboven staat vaak een tweede synthesizer: een lang aangehouden akkoord, een helder melodietje of een korte klank die bijna als slagwerk werkt. Omdat verschillende partijen hun eigen plek hebben, blijft zelfs een eenvoudige melodie opvallend goed herkenbaar.

Let daarna op het verschil tussen patroon en zang. Een elektronische partij kan volkomen regelmatig doorlopen terwijl de zanger een woord uitrekt of juist eerder inzet. Die kleine verschuivingen geven leven aan de herhaling. Synthpop hoeft bovendien niet volledig elektronisch te zijn. Akoestische drums, basgitaar of andere instrumenten sluiten het genre niet uit; het gaat om de rol die de synthklanken in het geheel spelen.

Er bestaat geen verplicht tempo voor synthpop. Een ballad en een dansbaar nummer kunnen dezelfde muzikale taal spreken. Ook een jaren-tachtigklank alleen is onvoldoende om een nummer zo te noemen. Vraag liever: dragen de elektronische partijen het lied, en hebben ze een eigen melodische of ritmische identiteit?

WHERE DID SYNTHPOP BEGIN?

Synthpop ontstond niet op één aanwijsbare dag. Elektronische experimenten bestonden al langer, en Kraftwerk liet horen hoe patronen, klankontwerp en een popidee bij elkaar konden komen. Britse acts brachten zulke mogelijkheden vervolgens op uiteenlopende manieren naar hun eigen songs. De opkomst liep naast de veranderingen van punk en new wave: de bezetting van een rockband was niet langer het enige denkbare vertrekpunt.

Gary Numans The Pleasure Principle verscheen in 1979. In 1981 volgde een opvallende concentratie aan bepalende platen: Dare van The Human League, Speak & Spell van Depeche Mode, Architecture & Morality van OMD en Non-Stop Erotic Cabaret van Soft Cell. Dat rijtje is geen bewijs dat het genre toen pas begon. Het laat wel zien hoeveel verschillende stemmen elektronische pop in korte tijd kreeg.

SYNTHPOP, NEW WAVE OR SYNTHWAVE?

New wave is een bredere aanduiding voor uiteenlopende pop- en rockvernieuwingen na de doorbraak van punk. Daar kunnen hoekige gitaren, dansritmes en synthesizers allemaal bij horen. Synthpop beschrijft specifieker hoe een poplied rond elektronische klanken is gebouwd. Een band of album kan daarom onder beide termen vallen. De begrippen sluiten elkaar niet uit.

Synthwave is een latere, vaak terugblikkende elektronische stijl waarin de verbeelding van jaren-tachtigfilms, games en soundtracks een grote rol speelt. Die muziek kan instrumentaal zijn en sfeer boven een gezongen popstructuur zetten. Synthpop uit de oorspronkelijke periode keek juist vaak vooruit. Wie alle muziek met een nostalgische synthesizer onder één naam zet, mist dat verschil.

Ook electropop en synthpop overlappen. In gebruik is electropop vaak een ruimere omschrijving van elektronisch geproduceerde pop. Harde grenzen helpen hier minder dan aandachtig luisteren. Een artiest hoeft zijn hele loopbaan in hetzelfde vak te blijven passen.

WHERE TO START

Begin met Dare als je vanuit herkenbare popsongs wilt luisteren. Kies vervolgens Architecture & Morality om te horen hoeveel ruimte en melancholie elektronische arrangementen kunnen bevatten. Speak & Spell is een goede volgende stap wanneer vooral de korte melodische patronen je trekken. Met Upstairs at Eric’s verschuift je aandacht vanzelf naar de wisselwerking tussen stem en begeleiding.

Luister bij een tweede ronde eens alleen naar wat tussen twee zangregels gebeurt. Komt de herkenning uit de bas, een klein tegenmelodietje of juist een stilte? Je hoeft geen synthesizermodellen te kennen om die keuzes te horen. Daar wordt synthpop interessanter dan een verzameling retroklanken: elk klein onderdeel helpt het lied een eigen gezicht te geven.

Verder luisteren? Ontdek ook onze guides over new wave, krautrock, electro.

SOURCES & FURTHER READING

• AllMusic — Synth-Pop
• Electronics & Music Maker — Human League in the Studio (1982)
• Official Charts — The Pleasure Principle
• OMD Messages — Architecture & Morality
• Upstairs at Eric’s — albumgegevens