KRAUTROCK.

West-Duitsland, eind jaren zestig. Een jonge generatie muzikanten keek naar de bestaande rockmuziek en hoorde vooral Engeland en Amerika. Dat was precies het probleem. In studio’s, communes, kunstacademies en geïmproviseerde repetitieruimtes ontstond daarom geen nieuwe Duitse versie van rock, maar een radicale poging om opnieuw te beginnen. De buitenwereld gaf het een naam die bijna niemand binnen de beweging zelf wilde gebruiken: krautrock.

WHAT IS KRAUTROCK?

Krautrock is een verzamelnaam voor de experimentele muziek die vanaf het einde van de jaren zestig en gedurende de jaren zeventig in West-Duitsland ontstond. Rock, elektronica, improvisatie, minimalisme, psychedelica, jazz en avant-garde liepen er door elkaar. Sommige bands gebruikten gitaren, andere synthesizers en weer andere behandelden de opnamestudio als hun belangrijkste instrument.

Het was daardoor nooit één duidelijk genre. De hypnotische grooves van Can klinken totaal anders dan de elektronische precisie van Kraftwerk, de kosmische klanken van Tangerine Dream of de explosieve collages van Faust. Wat deze muzikanten verbond, was niet één geluid maar dezelfde behoefte: stoppen met imiteren en iets eigens bouwen.

A GENERATION WITHOUT A SOUND

De muzikanten die deze beweging vormden, groeiden op in een land dat opnieuw moest bepalen wie het was. De Tweede Wereldoorlog lag nog dichtbij, maar veel ouders en instellingen spraken nauwelijks over het verleden. Tegelijk werd de populaire cultuur gedomineerd door Amerikaanse en Britse muziek.

Voor een nieuwe generatie voelde zowel de Duitse amusementsmuziek als het naspelen van buitenlandse rock onbevredigend. De studentenprotesten van 1968 versterkten het verlangen om bestaande structuren ter discussie te stellen. Muziek werd een plek waar zonder toestemming opnieuw kon worden begonnen.

THE SOUND OF STARTING OVER

Can ontstond in Keulen en combineerde improvisatie met funkachtige ritmes, vrije jazz en tape-editing. Lange studiosessies werden opgenomen en later door bassist Holger Czukay in nieuwe composities geknipt. De muziek ontstond daardoor niet alleen tijdens het spelen, maar ook achteraf aan de montagetafel.

Faust gebruikte collages, ruis, drones en abrupte overgangen. Popol Vuh zocht het spirituele op, terwijl Tangerine Dream vanuit Berlijn steeds verder richting synthesizers en lange elektronische landschappen bewoog. Amon Düül II bracht psychedelica, folk en zware rock samen. Onder dezelfde naam bestonden compleet verschillende ideeën naast elkaar.

THE MOTORIK MYTH

Wanneer mensen krautrock proberen uit te leggen, valt vaak het woord motorik. Het verwijst naar een constante vierkwartsmaat die onverstoorbaar vooruit blijft bewegen. Geen nadrukkelijke swing en nauwelijks versiering: alleen een gelijkmatige puls die voelt als een weg zonder einde.

Het ritme wordt vooral verbonden met NEU! en drummer Klaus Dinger. Op het debuutalbum van de band klinkt het niet mechanisch doordat een machine speelt, maar doordat een mens weigert af te remmen. De gitaar kan vervormen, verdwijnen of als licht boven het ritme zweven; de beweging blijft intact.

Toch is motorik niet hetzelfde als krautrock. Veel belangrijke bands gebruikten het nauwelijks. Het is één herkenbare route door een veel groter landschap, niet de definitie van de volledige beweging.

THE STUDIO BECOMES AN INSTRUMENT

Traditionele rock draaide om een band die een nummer speelde en dat optreden vastlegde. Binnen krautrock werd de studio steeds vaker onderdeel van de compositie. Tape kon worden geknipt, geluid kon worden herhaald en instrumenten konden veranderen in iets dat buiten de ruimte leek te bestaan.

Producer Conny Plank speelde daarin een belangrijke rol. Zijn werk met onder meer NEU!, Cluster en het vroege Kraftwerk gaf experiment ruimte zonder de muziek haar fysieke kracht te laten verliezen. Technologie hoefde niet glad of perfect te klinken. Ze kon juist botsen, ademen en verrassen.

Bij Kraftwerk werd die benadering uiteindelijk een compleet systeem. Ritme, melodie, beeld, typografie en technologie werden één geheel. De band begon binnen dezelfde experimentele omgeving, maar ontwikkelde later een elektronische vorm die pop, hiphop en dance diepgaand beïnvloedde.

DIFFERENT CITIES, DIFFERENT FUTURES

Krautrock had geen hoofdstad. Keulen bracht Can voort. Düsseldorf werd de omgeving van Kraftwerk, NEU! en later La Düsseldorf. In Berlijn ontstonden lange elektronische reizen rond Tangerine Dream, Klaus Schulze en Ash Ra Tempel. In München bewogen Amon Düül II en Popol Vuh tussen psychedelica, wereldmuziek en spiritualiteit.

Harmonia ontstond in het landelijke Forst, waar Michael Rother van NEU! samenwerkte met Cluster-leden Hans-Joachim Roedelius en Dieter Moebius. Ver van de grote stad maakten zij muziek die tegelijk organisch en elektronisch klonk. De verschillende locaties vormden geen georganiseerde scene. Ze waren afzonderlijke laboratoria die toevallig aan hetzelfde probleem werkten.

THE WORLD CATCHES UP

Buiten Duitsland werd de invloed steeds duidelijker. David Bowie en Brian Eno luisterden naar NEU!, Kraftwerk en Harmonia tijdens de periode die rond Bowies Berlijnse albums ontstond. Post-punk nam de herhaling en afstandelijkheid over. Ambient leerde van de open elektronische ruimtes. Later herkenden makers van house en techno dezelfde kracht in machines, patronen en voortdurende beweging.

Ook alternatieve rock bleef teruggrijpen op krautrock. Bands hoefden de stijl niet letterlijk te kopiëren om de belangrijkste les over te nemen: een nummer hoeft niet voortdurend van akkoord te veranderen om vooruit te bewegen. Herhaling kan spanning creëren. Beperking kan vrijheid opleveren.

WHERE TO START

Begin bij Autobahn wanneer je melodie en elektronische precisie zoekt. Kies Tago Mago voor hypnotische ritmes en improvisatie, NEU! voor de eindeloze voorwaartse beweging en Phaedra voor een reis richting kosmische elektronica.

Lees daarna onze Kraftwerk Artist Story of ontdek Kraftwerk op vinyl.