NORTHERN SOUL.

Een kleine single steekt uit een papieren hoes. De naam zegt je niets. Een paar seconden later klinkt een stem die alles geeft en een ritme dat geen uitleg nodig heeft. Northern soul is ook dat moment: een onbekende plaat die voor iemand onmisbaar wordt.

WHAT IS NORTHERN SOUL?

Northern soul is een Britse dans- en verzamelaarscultuur rond vooral Amerikaanse soulplaten. De scene werd sterk verbonden met clubs in Noord-Engeland en de Midlands. Veel geliefde opnamen komen uit de jaren zestig, met een energieke beat en emotionele zang, maar het repertoire is breder dan één decennium.

Het woord northern verwijst dus naar de Britse scene, niet naar de geboorteplaats van alle artiesten. Amerikaanse platen konden jaren na hun eerste uitgave een nieuw publiek vinden. Northern soul is daardoor zowel een manier van luisteren en selecteren als een omschrijving van een herkenbare klank.

WHERE DID THE SCENE GROW?

Clubs als de Twisted Wheel in Manchester, de Golden Torch in Stoke-on-Trent, Blackpool Mecca en Wigan Casino werden belangrijke ontmoetingsplekken. Liefhebbers reisden voor nachten waarop dj’s soul draaiden die buiten die omgeving vaak nauwelijks bekend was.

Wigan Casino begon zijn northern-soul-all-nighters in 1973 en werd een bijzonder bekend symbool. Maar de scene bestond al eerder en ging na het verdwijnen van die locatie verder. De geschiedenis wordt te klein als je haar tot één club beperkt.

Verschillende zalen en dj’s maakten ook verschillende keuzes. Sommige hielden sterk vast aan oudere, snelle soul, andere zochten nadrukkelijker de aansluiting bij nieuwere opnamen. Die discussie over ontdekking en herkenning hoort bij een levende platencultuur.

WHAT DOES IT SOUND LIKE?

Veel klassieke northern soul heeft een voortstuwende beat, duidelijke accenten en een zangpartij vol verlangen of urgentie. Blazers, strijkers en tamboerijn kunnen het nummer extra vaart geven. Een refrein hoeft niet ingewikkeld te zijn om op de dansvloer grote betekenis te krijgen.

De combinatie van emotie en beweging is belangrijk. Een tekst kan over verlies gaan terwijl het ritme je optilt. Juist dat contrast maakt de muziek meer dan een verzameling vrolijke dansnummers.

Niet iedere geliefde plaat heeft exact hetzelfde tempo. Ook tragere of anders groovende nummers kunnen binnen de scene een plek krijgen. Wat een dj en publiek met een opname doen, telt mee in haar betekenis.

WHY ARE SEVEN-INCH SINGLES SO IMPORTANT?

Een groot deel van het repertoire werd ontdekt op singles: kleine uitgaven van bekende én obscure labels, soms met een over het hoofd geziene B-kant. De losse track, en niet noodzakelijk het complete album, werd daardoor het middelpunt.

Een zeldzame persing kon een dj onderscheiden. Tegelijk is zeldzaamheid geen muzikale kwaliteitsmaat. Een heruitgave kan dezelfde song toegankelijk maken voor veel meer luisteraars. Om de muziek te leren kennen heb je geen kostbaar origineel nodig.

Let bij een versie wel op de uitvoering. Een latere heropname, andere mix of cover kan anders klinken dan de opname waarover je leest. Bij northern soul is die concrete uitvoering vaak net zo belangrijk als de titel.

NORTHERN SOUL OR MOTOWN?

Motown is een platenmaatschappij en een belangrijk muzikaal hoofdstuk binnen soul. Het label leverde een herkenbare, invloedrijke klank, maar northern soul gebruikt ook opnamen van allerlei andere labels en uit verschillende Amerikaanse steden.

De twee begrippen overlappen dus, maar zijn niet gelijk. Een Motownplaat kan een northern-soulfavoriet worden; een northern-soulklassieker hoeft geen Motownuitgave te zijn. De Britse dansvloer verbond muziek die oorspronkelijk in verschillende omgevingen was gemaakt.

Southern soul betekent weer iets anders: die term verwijst naar soul met een sterke geschiedenis in het Amerikaanse zuiden en vaak een uitgesproken gospel- en bluesbasis. Het is geen zuidelijke Britse tegenhanger van northern soul.

IS THERE A SPECIAL WAY TO DANCE?

De scene ontwikkelde een herkenbare danscultuur, met snel voetenwerk en bij sommige dansers draaien, sprongen en andere uitgesproken bewegingen. Dat zichtbare aspect hoort bij de geschiedenis, maar niet iedere danser gebruikt dezelfde passen.

De muziek is een betere eerste ingang dan proberen een complete routine na te doen. Luister waar het accent valt en hoe de zang over de beat beweegt. De verbinding tussen platen en dansvloer wordt dan vanzelf duidelijker.

Ook thuis werkt die aandacht. Zet een paar singles achter elkaar op en hoor hoe de sfeer verandert. Een goede selectie laat een volgende plaat het vorige nummer beantwoorden, zonder dat ze identiek hoeven te klinken.

WHERE TO START

Begin met Gloria Jones en Chuck Wood voor de directe energie. Zet daarna Jimmy Radcliffe en Tobi Legend op en luister naar de grotere emotionele boog. Bij Frank Wilson verwijst 1965 naar de vroege persing; de latere Britse uitgave hoort bij de herontdekking.

Een goed samengestelde, gelicentieerde compilatie is eveneens een fijne ingang. This Is Northern Soul van Ace/Kent brengt verschillende kanten van de scene samen. De zes tracks hierboven vormen een eerste route, geen definitieve ranglijst.

Verder luisteren? Ontdek ook onze guides over soul, disco, funk.

SOURCES & FURTHER READING

• Northern Soul Foundation — geschiedenis
• Wigan Building Preservation Trust — northern soul
• Ace Records — This Is Northern Soul
• Sound on Sound — Tainted Love
• AllMusic — Jimmy Radcliffe
• Record World, juli 1967 — Seven Days Too Long