FUNK.

Funk begint niet bij een akkoord of een verhaal. Funk begint bij een beweging. Een baslijn trekt je naar voren, de drums zetten je vast en ieder instrument zoekt zijn eigen plaats rond dezelfde puls. De groove begeleidt het nummer niet. De groove ís het nummer.

SOUL STRIPS DOWN.

Halverwege de jaren zestig begon James Brown zijn muziek steeds verder uit te kleden. Waar soul vaak draaide om melodie, harmonie en een emotionele climax, liet Brown zijn band korte ritmische patronen herhalen. Gitaar, bas, drums en blazers werden onderdelen van één muzikale machine.

Op nummers als Papa’s Got a Brand New Bag, Cold Sweat en I Got the Feelin’ bleef soms nauwelijks meer dan één akkoord over. De spanning ontstond niet door harmonische veranderingen, maar door kleine verschuivingen binnen het ritme.

EVERYTHING LANDS ON THE ONE.

Een belangrijk onderdeel van Browns aanpak was the one: een krachtig accent op de eerste tel van de maat. De hele band kwam daar samen. Daarna konden de muzikanten syncoperen, vertragen, versnellen en tussen de vaste tellen door bewegen.

Die eerste tel gaf de muziek een zwaar anker. Rond dat anker ontstond vrijheid. Funk werd daardoor tegelijk strak en los: precies georganiseerd, maar altijd alsof de groove ieder moment een onverwachte afslag kon nemen.

EVERY INSTRUMENT BECOMES A DRUM.

In funk heeft ieder instrument een ritmische taak. De gitaar speelt korte, gedempte slagen. Blazers plaatsen harde accenten. De bas speelt niet uitsluitend de grondtonen, maar vormt een zelfstandige melodische lijn. Zelfs de zang bestaat regelmatig uit kreten, antwoorden en korte frases.

Stilte is daarbij net zo belangrijk als geluid. Een funkpartij werkt doordat muzikanten ruimte voor elkaar laten. Niet iedereen speelt alles. Ieder onderdeel vult één exact gekozen stukje van de groove.

SLY OPENS THE DOORS.

Sly and the Family Stone maakte funk kleurrijker en onvoorspelbaarder. De band combineerde soul en funk met rock, pop en psychedelica. Bovendien bestond de groep uit zwarte en witte muzikanten én uit mannen en vrouwen: uitzonderlijk voor een grote Amerikaanse band aan het einde van de jaren zestig.

Vroege nummers als Dance to the Music klonken uitbundig en collectief. Op There’s a Riot Goin’ On werd dezelfde muziek donkerder, trager en mistiger. Daarmee bewees Sly Stone dat funk niet uitsluitend feestmuziek hoefde te zijn. De groove kon ook twijfel, isolatie en maatschappelijke onrust dragen.

THE BASS STEPS FORWARD.

De bas kreeg in funk een positie die hij zelden eerder had gehad. Bassisten als Bootsy Collins, Larry Graham en George Porter Jr. maakten van hun instrument een herkenbare stem. Hun partijen waren niet langer alleen een verbinding tussen drums en akkoorden; ze konden het complete nummer bepalen.

Larry Graham populariseerde een fysieke speelstijl waarbij snaren met de duim werden aangeslagen en teruggetrokken. De scherpe, percussieve klank van deze slaptechniek werd een van de herkenbaarste geluiden van funk en vond later zijn weg naar disco, pop, jazz en rock.

NEW ORLEANS FINDS ITS POCKET.

Funk ontwikkelde niet overal dezelfde groove. In New Orleans verbonden The Meters de stijl met de ritmische tradities van de stad. Hun muziek klonk minder zwaar dan James Brown, maar zat vol verschoven accenten, kleine stiltes en partijen die moeiteloos in elkaar grepen.

Dat subtiele samenspel wordt vaak the pocket genoemd: het punt waarop de muzikanten zo precies rond dezelfde puls spelen dat de muziek vanzelf lijkt te bewegen. The Meters lieten horen dat funk niet hard of druk hoefde te zijn. Soms was één gitaarakkoord en één perfect geplaatste basnoot genoeg.

THE MOTHERSHIP ARRIVES.

George Clinton maakte funk vervolgens groter dan het dagelijks leven. Met Funkadelic mengde hij funk met psychedelische rock en zware gitaren. Parliament klonk gepolijster, dansbaarder en kosmischer. Beide groepen deelden grotendeels dezelfde muzikanten en vormden samen het universum van Parliament-Funkadelic, oftewel P-Funk.

Albums als Maggot Brain en Mothership Connection behandelden funk niet alleen als muziek, maar als een complete wereld van personages, kostuums, humor en sciencefiction. Clinton plaatste zwarte artiesten letterlijk en figuurlijk in de ruimte—een omgeving waarin zij hun eigen mythologie konden bepalen.

FUNK GETS ELECTRIC.

Ook jazzmuzikanten ontdekten de mogelijkheden van de groove. Miles Davis gebruikte opnames als On the Corner om jazz, funk en studiotechniek met elkaar te vermengen. Herbie Hancock bereikte met Head Hunters een nieuw publiek door synthesizers en improvisatie rond een zware ritmische basis te bouwen.

Tegelijkertijd ontwikkelden artiesten als Betty Davis, Chaka Khan en Labelle een uitgesproken vorm van funk waarin vrijheid, seksualiteit en zelfbeschikking centraal stonden. Funk werd niet alleen harder en experimenteler, maar ook een taal voor identiteit.

DISCO TAKES THE PULSE.

Funk en disco worden regelmatig als hetzelfde gezien, maar hun motor werkt anders. Funk beweegt rond syncopen en een zwaar accent op de eerste tel. Disco gebruikt meestal een gelijkmatige basdrum op alle vier de tellen, waardoor een langere, constante danspuls ontstaat.

De genres beïnvloedden elkaar voortdurend. Earth, Wind & Fire, Chic en Kool & the Gang bewogen gemakkelijk tussen funk, soul en disco. De strakke baslijnen en ritmegitaren van funk werden onmisbare onderdelen van de internationale dansvloer.

HIP-HOP FINDS THE BREAK.

Toen hiphop in de jaren zeventig ontstond, werden funkplaten belangrijk bouwmateriaal. Dj’s zochten naar instrumentale passages waarin drums en bas tijdelijk alleen overbleven. Die breaks konden worden verlengd, herhaald en later digitaal gesampled.

Opnames van James Brown, The J.B.’s, Parliament-Funkadelic en The Meters verschenen daardoor in ontelbare nieuwe producties. Funk gaf hiphop niet alleen ritmes en geluiden, maar ook bravoure, humor, groepskreten en het idee dat een herhaling steeds krachtiger kon worden.

PRINCE REWIRES THE GROOVE.

In de jaren tachtig bouwde Prince vanuit Minneapolis een nieuwe vorm van funk. Hij combineerde de groove met synthesizers, drumcomputers, rockgitaar en new wave. Soms verwijderde hij zelfs de basgitaar volledig en liet hij de spanning ontstaan tussen een minimale beat en korte gitaar- of keyboardpartijen.

Later bleef funk terugkeren in neo-soul, hiphop, elektronische muziek en alternatieve rock. D’Angelo, Outkast, Jamiroquai, Red Hot Chili Peppers, Kendrick Lamar en talloze anderen gebruikten elk een ander deel van de taal. De productie veranderde; het idee bleef hetzelfde: eerst moet de groove kloppen.