STRANGE DAYS. (The Doors)

De toetsen van het titelnummer klinken alsof ze uit een kamer komen waarvan de afmetingen voortdurend veranderen. Daaroverheen verschijnt Jim Morrisons stem, dichtbij en tegelijk vervreemdend. Met Strange Days maken The Doors in september 1967 hun tweede album van hetzelfde jaar. De doorbraak heeft deuren geopend, maar achter die deuren wacht geen geruststellend vervolg. De nieuwe plaat brengt de vertrouwde bezetting in een onrustiger omgeving: kleine liedjes kunnen dreigend worden, een gesproken gedicht kan het ritme onderbreken en de afsluiter neemt alle tijd om zijn uitweg te vinden.

Stap zelf deze onrustige wereld binnen met Strange Days van The Doors op vinyl bij SJELF.

TWEE PLATEN, ÉÉN STROOMVERSNELLING.

In januari is het debuut verschenen. Light My Fire heeft de groep vervolgens een publiek bezorgd dat veel groter is dan de clubs waarin Jim Morrison, Ray Manzarek, Robby Krieger en John Densmore hun samenspel ontwikkelden. In november toont een bericht in Billboard hoe snel dat gaat: de eerste lp staat nog op nummer drie, terwijl Strange Days van honderd naar vier is geklommen. De albums bestaan voor veel kopers dus naast elkaar. De kennismaking met deze band is nauwelijks begonnen wanneer het tweede hoofdstuk al beschikbaar is.

Toch is niet alles op die tweede plaat nieuw geschreven. Het titelnummer maakte al in 1966 deel uit van het clubrepertoire. Een vroege versie van My Eyes Have Seen You gaat terug tot 1965. Ook Moonlight Drive behoort tot de eerste songs: Morrison zong het aan Manzarek voor toen ze elkaar in Venice weer ontmoetten. De bekende tegenstelling tussen een spontaan debuut en een haastig vervolg past daarom maar gedeeltelijk. The Doors hebben materiaal dat al heeft kunnen groeien en krijgen nu andere middelen om het vast te leggen.

DE STUDIO WORDT GROTER.

Producer Paul A. Rothchild en technicus Bruce Botnick werken opnieuw met de groep in Sunset Sound in Hollywood. Voor deze plaat kunnen ze acht opnamesporen gebruiken. Dat geeft meer ruimte om na de basisopname partijen toe te voegen en klanken afzonderlijk te bewerken. In Botnicks terugblik voor Sound On Sound blijft het gezamenlijke spel wel het vertrekpunt: de sfeer van een uitvoering weegt zwaarder dan het gladstrijken van ieder detail.

Het opvallendste experiment zit direct in Strange Days. Paul Beaver brengt een Moog mee, waarmee ook Morrisons stem wordt verwerkt. De ingreep verandert de kleur en beweging van de zang; de synthesizer is hier dus meer dan een extra toetsenpartij. Vertraging en tape-effecten maken het beeld verder onvast. Het past bij een opname die je niet alleen naar een melodie laat luisteren, maar ook naar de ruimte eromheen.

Die technische mogelijkheden nemen het karakter van de muzikanten niet over. Manzareks toetsen kunnen rondzingen, terwijl Kriegers gitaar er een dunne, scherpe lijn door trekt. Densmore geeft zijn accenten een beweeglijkheid die verder gaat dan alleen de maat bewaken. Op de oorspronkelijke hoes wordt Douglas Lubahn bovendien genoemd voor aanvullende baspartijen. De groep heeft op het podium een ongebruikelijke verdeling van de lage tonen; op de plaat kan de bezetting per song worden uitgebreid.

LOVE ME TWO TIMES: EEN BLAUWE PLEK ONDER DE GROOVE.

Love Me Two Times is een van Kriegers vroege composities. In een interview met Songwriting Magazine verbindt hij de tekst aan vrienden die werden opgeroepen voor Vietnam en afscheid moesten nemen van hun geliefden. Dat geeft de titel een andere lading dan alleen een verzoek om meer aandacht. De tijd samen kan opraken; het volgende vertrek is geen gewone reis.

De muziek houdt ondertussen een bijna springerige beweging. Krieger begint vanuit blues, maar buigt de akkoorden om zodat de song niet keurig binnen een standaardvorm blijft. In hetzelfde interview beschrijft hij hoe een idee van hem of Morrison vervolgens door de hele groep werd uitgewerkt. De oorspronkelijke credits schrijven de nummers gezamenlijk aan The Doors toe. Je hoort een band die de aanzet van één muzikant door de reacties van de anderen laat veranderen.

Let bij deze song eens op het verschil tussen de gitaarfiguur en Morrisons voordracht. De gitaar houdt iets lichts en beweeglijks, terwijl de stem zwaarder op de woorden leunt. Dat kleine verschil voorkomt dat het nummer alleen maar soepel voorbijgaat. Er zit haast in de vraag, ook wanneer de begeleiding blijft dansen.

EEN PLAATKANT MAG VAN RICHTING VERANDEREN.

You're Lost Little Girl heeft eerder op de eerste kant al een andere temperatuur neergezet. De begeleiding blijft overzichtelijk en de stem klinkt beheerster. De melodie is toegankelijk, maar de herhaalde aanspreking maakt de situatie onduidelijk. Wie probeert hier iemand gerust te stellen, en wie wil de ander juist een richting op sturen? De opname laat die verhouding open.

Na Unhappy Girl onderbreekt Horse Latitudes de reeks korte songs. Het gesproken woord en de onrustige geluiden vormen geen gewoon tussenspel waarin de aandacht even mag zakken. Het is een botsing met de verwachting dat het volgende nummer opnieuw een herkenbaar refrein zal brengen. Daardoor voelt Moonlight Drive, dat erop volgt, tegelijk als herstel en als een voortzetting van dezelfde vreemde droom.

Kriegers slidegitaar maakt die song bijzonder tastbaar. De tonen glijden naar hun bestemming en blijven soms even hangen tussen vaste plekken. Morrison hoeft daar niet voortdurend kracht tegenover te zetten. Zijn stem kan de melodie volgen terwijl de gitaar eromheen beweegt. Aan het einde van kant A is de groep langs pop, blues en poëzie gegaan zonder dat de plaat haar eigen klankwereld verliest.

PEOPLE ARE STRANGE: VREEMD ZIJN TUSSEN ANDEREN.

De tweede kant opent met een van de compactste stukken van het album. People Are Strange heeft iets van een klein, scheef cabaretlied: een duidelijke melodie, een herkenbare pianobeweging en een stem die tegelijk uitnodigt en afstand houdt. De buitenwereld wordt bekeken vanuit iemand die er niet vanzelfsprekend bij hoort. Het nummer vertelt geen uitgebreid levensverhaal, maar maakt een stemming onmiddellijk herkenbaar.

Vervolgens duwt My Eyes Have Seen You nadrukkelijk vooruit, terwijl I Can't See Your Face in My Mind meer ruimte rond de zang laat. De volgorde bereidt je voor op een afsluiter waarin tijd een heel ander gewicht krijgt.

WHEN THE MUSIC'S OVER: ELF MINUTEN AANDACHT.

De laatste track beslaat ongeveer elf minuten. Het orgel zet de beweging neer, de gitaar kan schuren en Morrison wisselt zijn gezongen lijnen af met passages die dichter bij voordracht komen. Wie alleen op het volgende refrein wacht, mist een deel van de constructie. De groep bouwt spanning op door terug te nemen, elkaar ruimte te geven en pas daarna opnieuw gezamenlijk aan te zetten.

Voor Kriegers gitaar worden partijen over elkaar opgenomen. Dat maakt de uitbarstingen voller, maar het lange nummer ontleent zijn werking ook aan wat er tussendoor wegvalt. Densmore kan met een enkel accent een nieuwe richting aangeven. Manzarek houdt een beweging vast waartegen de stem zich kan afzetten. De muzikanten hoeven niet voortdurend even nadrukkelijk aanwezig te zijn om toch samen de vorm te bepalen.

Daar wordt het samenspel van The Doors misschien het duidelijkst. Morrison kan alle aandacht opeisen, maar de spanning onder zijn stem wordt gezamenlijk gemaakt. De onderbrekingen zijn geen lege plekken die nog gevuld moeten worden. Ze geven de volgende inzet betekenis. Wanneer de plaat eindigt, is de grote gebaarstaal van het slot daardoor verbonden gebleven met heel precies luisteren.

DE BAND STAAT ERGENS OP DE MUUR.

De oorspronkelijke hoes toont een merkwaardig gezelschap in Sniffen Court, een binnenplaats bij East 36th Street in Manhattan. Joel Brodsky fotografeert de scène; William S. Harvey verzorgt concept en artdirection. In plaats van een groot frontportret van de zanger zie je onder meer een jongleur en acrobatische figuren. De verwijzing naar de groep zit in een poster aan de muur. Je moet de band als het ware in het beeld terugvinden.

Die keuze past bij de muziek. De hoes laat een herkenbare plek zien waar iets ongewoons gebeurt. De songs doen iets vergelijkbaars met vertrouwde vormen. Blues, een pianoliedje of een orgelfiguur blijven herkenbaar, maar hun omgeving is veranderd. De foto boven dit verhaal toont diezelfde binnenplaats in 2013. Zonder het geënsceneerde gezelschap wordt zichtbaar hoeveel van de oorspronkelijke hoes uit enscenering bestond.

HET VERVOLG BLIJFT ZICH OPENEN.

De snelle opmars in de albumlijst laat zien dat Strange Days bij verschijnen een groot publiek bereikt. De blijvende aantrekkingskracht zit ook in de onderlinge verschillen. Je kunt binnenkomen via de korte melodie van People Are Strange en later pas ontdekken hoe de eerste plaatkant is opgebouwd. Of je kent vooral de lange afsluiter en gaat opnieuw luisteren naar de beheerste zang in de kleinere songs.