THE PICK OF DESTINY. (Tenacious D)

Een vader wil de muziek uit zijn huis hebben. Een jongen wil juist niets anders. Dan begint een poster van Ronnie James Dio terug te zingen. Kickapoo opent The Pick of Destiny met een huiselijk conflict dat onmiddellijk de schaal van een rockopera krijgt. Bij Tenacious D is een meningsverschil voldoende voor een heldenreis. De inzet mag absurd zijn; de stemmen behandelen iedere noot alsof er een stadion op het spel staat.

Wil je deze muzikale heldenreis zelf opzetten? Bekijk The Pick of Destiny van Tenacious D in de deluxe-vinyluitgave bij SJELF.

TWO GUITARS, ONE VERY BIG FILM.

Toen het album in november 2006 verscheen, was het vijf jaar geleden dat Jack Black en Kyle Gass hun titelloze debuut hadden uitgebracht. Hun tweede plaat kreeg een bijzondere opdracht: de muziek moest ook het verhaal dragen van Tenacious D in The Pick of Destiny. In die film ontmoeten twee fictieve versies van Black en Gass elkaar en zoeken ze een magisch plectrum. Rocksucces wordt een voorwerp dat je kunt bemachtigen.

De film ontstond moeizaam. In een interview tijdens de opnamen vertelde het duo dat eerdere scenario's van anderen niet als hun eigen stem voelden. Liam Lynch, met wie ze al korter beeldwerk hadden gemaakt, hielp hen zelf te schrijven. Hij werd de regisseur en medeschrijver. Het resultaat was een verzonnen oorsprongsverhaal: een mythe over hun vriendschap, vol uitvergrote dromen en eigenaardige zijpaden.

Voor een gewone popgroep kan zo'n film de muziek opzijduwen. Bij Tenacious D zijn personages, dialogen en liedjes juist nauw verweven. Black zingt zelden alsof hij alleen een melodie uitvoert. Hij pleit, commandeert, schrikt en probeert zichzelf moed in te praten. Gass geeft die uitbarstingen een tegenspeler. Hun samenzang laat grootspraak gezellig klinken; een ruzie kan een paar tellen later een gezamenlijk refrein worden.

THE BAND BEHIND THE LEGEND.

John King produceerde het album. De opnamecredits noemen onder meer The Dell en 606 Studio; Ken Andrews verzorgde de mix. Rond Black en Gass stond een echte rockbezetting: Dave Grohl op drums, John Spiker op bas en John Konesky op gitaar. Dat laatste onderscheid verdient aandacht. De twee akoestische gitaren bepalen het gezicht van Tenacious D, maar de elektrische uitbarstingen zijn ook het werk van muzikanten buiten het duo.

Konesky herinnerde zich later dat hij de nieuwe muziek tijdens de sessies in gedeelten leerde kennen. Soms werd hij opgeroepen om een partij toe te voegen; andere keren kwam hij kijken wanneer gasten langskwamen. Het album ontstond dus stap voor stap. Zijn eerdere samenwerking met Gass in Trainwreck had hem al dicht bij deze wereld gebracht. Voor Konesky en Spiker was het bovendien hun eerste ervaring met een groot label.

Die combinatie van vertrouwdheid en nieuwe mogelijkheden verklaart veel van de energie. De muziek moet kunnen omschakelen van een huiskamer naar een denkbeeldige arena. Een akoestische aanslag maakt ruimte voor zware drums, een gesproken confrontatie voor gestapelde stemmen. De overdrijving blijft leesbaar doordat de begeleiding weet wanneer zij moet aandikken en wanneer een droge zin voldoende is.

DIO ON THE WALL.

Kickapoo geeft meteen de rollen weg. Meat Loaf vertolkt de vader die zich tegen de rockambities van zijn zoon keert. Dio verschijnt als diens zingende raadgever. Tijdens de filmpromotie sprak het duo over de theatraliteit van zulke zangers als een wezenlijke invloed. Hun aanwezigheid voelt daarom als een ontmoeting met de eigen platenkast: de stemmen die de verbeelding voedden, stappen nu die verbeelding binnen.

De grap heeft meer lagen dan herkenning alleen. Dezelfde muzikale ernst kan hier zowel onderdrukking als bevrijding vertegenwoordigen. De vader krijgt een overweldigende stem; het antwoord vanaf de muur krijgt die ook. Black staat ertussen als iemand die groot moet leren zingen om groot te durven denken. Het is een compacte manier om de filmwereld neer te zetten en tegelijk een volwaardig openingsnummer te maken.

Daarna krimpt alles plotseling. Classico duurt nog geen minuut, Destiny iets meer dan een halve. Zulke stukken zijn geen toevallige restjes tussen de singles. Ze verplaatsen het verhaal, leggen een karaktertrek bloot of bereiden een volgende sprong voor. Wie de plaat als een verzameling losse rocksongs benadert, mist een deel van die samenhang. De onderbrekingen horen bij de vertelwijze.

SMALL SONGS, IMPOSSIBLE POWERS.

Master Exploder concentreert de fantasie tot één onmogelijke demonstratie van talent. De titel maakt van muziek een superkracht. Konesky's gitaarwerk, dat Black al tijdens de filmopnamen uitlichtte, geeft die fantasie een tastbare muzikale basis. Het komische effect berust op precisie: de inzet, de versnelling en de uitbarsting moeten overtuigen voordat hun buitenproportionele betekenis grappig wordt.

Naast die spierballen staat Dude (I Totally Miss You). Alleen al de titel brengt de plaat terug naar iets eenvoudigs: twee vrienden kunnen elkaar missen. Tenacious D maakt van dat gevoel geen terloopse mededeling. Het krijgt dezelfde brede gebaren als een episch rocknummer. Juist daardoor wordt de genegenheid zichtbaar. De overdrijving biedt ruimte om iets zachts te zeggen zonder dat de personages hun trotse pose hoeven af te leggen.

Beelzeboss (The Final Showdown) vergroot vervolgens iedere schaal opnieuw. Grohl keert hier ook terug als de stem van Satan. De confrontatie duurt ruim vijf minuten, aanzienlijk langer dan veel andere stukken. Stemmen antwoorden elkaar, besluiten moeten ter plekke worden genomen en het lied fungeert als een scène met meerdere deelnemers. Het album heeft geduldig naar deze botsing toegewerkt; de korte schakels krijgen achteraf hun bestemming.

Met The Metal volgt nog een ander soort grootspraak. Een heel genre wordt voorgesteld als een kracht die zich niet laat vernietigen. De vertelling verheft muziek tot iets bovenmenselijks, terwijl het duo er hoorbaar plezier in heeft die verheffing door te trekken. Dat is de logica van de D: iedere bescheiden bewering heeft ergens een veel luidere versie.

A CREATION MYTH ON THE COVER.

Ook de hoes maakt hun ambities monumentaal. Tegen een wolkenlucht reiken Black en Gass naar het groene plectrum; onder hen verschijnt een duivelse hand. De compositie knipoogt naar een klassieke scheppingsscène. Het wonder is alleen gereduceerd tot een klein stukje gitaarmateriaal. Fotograaf Michael Elins en de bijbehorende vormgeving trekken zo dezelfde gedachte door als de liedjes: rockgodendom verdient een hemels decor, hoe menselijk de kandidaten ook blijven.

Een hoes als deze vertelt de luisteraar bovendien hoe letterlijk het album genomen wil worden. Het is toneel, met kostuums en bovennatuurlijke inzet. Binnen dat toneel blijven de muzikale prestaties echt. Het spannende zit in de wisselwerking: de verheven pose maakt het plectrum lachwekkend klein, terwijl de zorg waarmee alles is uitgevoerd de fantasie toch gewicht geeft.

THE FALL WAS REAL.

De ontvangst was geen simpele overwinning. Het album bereikte de tiende plaats in de Britse albumlijst. Stephen Thomas Erlewine wees bij AllMusic echter op een probleem van de filmvorm: de vele korte onderdelen leverden een minder zelfstandig geheel op dan het debuut. Hij hoorde sterke momenten, maar vond het grotere kader niet vanzelf een betere plaat opleveren. Het is een bruikbare kanttekening bij een album waarvan verhaal en liedjes voortdurend om ruimte vragen.

De bioscoopfilm stelde commercieel teleur. In een latere terugblik van Metal Hammer vertelden de makers hoe hard dat aankwam na jaren werk en hoge verwachtingen. Voor Black en Gass raakte de tegenvaller aan het voortbestaan van hun samenwerking. De groep die mislukking graag in een grap veranderde, moest nu zelf met een echte teleurstelling omgaan.

Op het podium kreeg de filmwereld intussen een ander leven. Mix beschreef eind 2006 een show in San Francisco waarin het akoestische duo tijdens de tweede helft werd uitgebreid met een volledige band in kostuum. De rockopera kon dus rechtstreeks met een zaal worden gedeeld. Veel later bood de band de film opnieuw op blu-ray aan, met commentaar, verwijderde scènes en materiaal van achter de schermen. Het project bleef iets waar publiek naar terugkeerde.