QUEEN.

LONDEN, VOORDAT IEDEREEN MEEZONG.

Queen krijgt in 1970 vorm in Londen. Gitarist Brian May en drummer Roger Taylor hebben dan al samengespeeld in Smile. Met Freddie Mercury als zanger ontstaat een andere band, met een andere naam en een uitgesproken gevoel voor presentatie. Bassist John Deacon sluit in 1971 aan. Daarmee staat de bezetting die de klassieke Queen-platen zal maken: Mercury, May, Taylor en Deacon.

Mercury is geboren als Farrokh Bulsara op Zanzibar, brengt een groot deel van zijn jeugd in India door en verhuist in 1964 met zijn familie naar Engeland. In Londen studeert hij grafische vormgeving. Die achtergrond past bij zijn brede blik op optreden: muziek heeft voor hem ook een gezicht, een beweging en een silhouet. Zijn zang kan verleiden en uitdagen, maar ook plotseling heel dichtbij komen.

VIER MANIEREN OM EEN QUEEN-NUMMER TE SCHRIJVEN.

Bij Queen is het schrijverschap breed verdeeld. Mercury kan een nummer laten draaien als een toneelscène: een binnenkomst, een wending, een stem die van houding verandert. May schrijft zowel stevige rock als melodieën die zich langzaam openvouwen. Zijn gitaar heeft een opvallend vocaal karakter. Een solo van hem lijkt vaak een tweede zanger die het gesprek overneemt.

Taylor zorgt voor de slagkracht en hoge zangpartijen, maar schrijft ook grote singles als Radio Ga Ga en A Kind of Magic. Zijn gevoel voor een direct refrein helpt Queen door veranderende popdecennia heen. Deacon levert onder meer You’re My Best Friend, Another One Bites the Dust en I Want to Break Free. Achter zijn rustige podiumhouding schuilt een uitgesproken gevoel voor melodie en groove.

Luister eens naar die drie Deacon-songs achter elkaar. De opgewekte warmte van de eerste, de beheerste spanning van de tweede en de openheid van de derde verschillen flink. Toch hebben ze allemaal een helder middelpunt. Queen kan uitpakken omdat ergens in het arrangement iemand precies weet wat de luisteraar moet vasthouden.

DE EERSTE PLATEN HEBBEN NOG SCHERPE RANDEN.

Op het debuut Queen uit 1973 hoor je een stevige rockband die al groter denkt dan de bezetting doet vermoeden. Keep Yourself Alive heeft vaart en een gitaarpartij die meteen aandacht vraagt. De muziek is rijk aan beweging: een accent verschuift, stemmen komen erbij, een riff krijgt een onverwacht vervolg. Het geluid heeft nog niet de gladde zekerheid van de latere hits. Juist daardoor voel je hoe hard er aan een eigen wereld wordt gebouwd.

De opnamen vinden plaats bij De Lane Lea en Trident in Londen. Naast de band zijn onder anderen Roy Thomas Baker en John Anthony betrokken bij de productie. Gelaagde gitaren spelen al een belangrijke rol. De vroege hoezen benadrukken zelfs dat er geen synthesizers zijn gebruikt, omdat de uitgebreide klanken gemakkelijk daarvoor kunnen worden aangezien.

In 1974 verschijnen zowel Queen II als Sheer Heart Attack. Zet de donkere, dicht op elkaar gebouwde muziek van de eerste naast Killer Queen van de tweede. In dat laatste nummer wordt de overdaad compact: piano, harmonieën en gitaar bewegen met een bijna sierlijke precisie. De ambitie blijft groot, terwijl de songs sneller hun bestemming vinden.

BOHEMIAN RHAPSODY VERANDERT DE MAATSTAF.

A Night at the Opera verschijnt in 1975. Het album brengt Queen hun eerste Britse nummer één op de albumlijst. Mercury’s Bohemian Rhapsody staat bij de oorspronkelijke single-uitgave negen weken bovenaan de Britse hitlijst. Dat succes hoort bij een opvallend ongewone compositie: het nummer laat zich niet rustig langs een gebruikelijk refrein terug naar het begin leiden.

De overgangen zijn de motor. Eerst de besloten ruimte rond de piano en de stem, vervolgens een gitaar die spanning opbouwt, daarna die bijna onwerkelijke opeenstapeling van zang. Wanneer de zware band inzet, voelt dat als een deur die wordt opengetrokken. De zachtere afloop geeft alles wat voorafging vervolgens een ander gewicht. Grootse productie werkt hier omdat ook de stiltes en adempauzes betekenis krijgen.

De plaat wordt met Roy Thomas Baker in verschillende studio’s opgenomen, waaronder Rockfield. Toch is het verleidelijker om over het resultaat dan over het aantal lagen te praten. Zet het nummer eens op zonder de bekende fragmenten vooruit te denken. Let op hoe iedere nieuwe klank een reactie op de vorige wordt. Onder het spektakel ligt een zeer nauwkeurig gevoel voor richting.

EEN ALBUM MAG MEERDERE KAMERS HEBBEN.

De rest van A Night at the Opera verdient dezelfde aandacht. Love of My Life zoekt nabijheid, You’re My Best Friend heeft de helderheid van een sterke popsingle en ’39 geeft de plaat een akoestische, verhalende kant. Queen laat die verschillen naast elkaar bestaan. De overgang tussen twee songs kan net zo verrassend zijn als een wending binnen één nummer.

Op A Day at the Races uit 1976 krijgt die combinatie een vervolg. Somebody to Love bouwt rond zang, piano en een gospelgevoel een vraag die steeds dringender wordt. De stemmen antwoorden elkaar, maar lossen de onrust niet eenvoudig op. Juist wanneer Queen heel uitbundig klinkt, kan er iets eenzaams in het midden van het nummer blijven staan.

TWEE VOETSTAPPEN, ÉÉN HANDKLAP.

News of the World uit 1977 opent met twee nummers die later bijna zelfstandig door de wereld gaan reizen: Mays We Will Rock You en Mercury’s We Are the Champions. Het eerste bouwt zijn basis uit stampen en klappen; de gitaar wacht op haar moment. Het tweede kiest voor een melodie die zich steeds verder opricht.

Die eenvoud is geen gebrek aan ideeën. Queen begrijpt hier precies wat een publiek zelf kan bijdragen. Een ritme hoeft niet te worden uitgelegd wanneer je lichaam het direct begrijpt. En een refrein kan persoonlijk blijven terwijl duizenden mensen het tegelijk zingen. De luisteraar krijgt een rol in de muziek.

Verderop op dezelfde plaat ligt een andere Queen te wachten. Spread Your Wings laat Deacons gevoel voor een menselijke vertelling horen, terwijl My Melancholy Blues juist klein durft te blijven. Daardoor is het album veel meer dan de opmaat naar een sportwedstrijd. Het beweegt tussen bravoure en twijfel, tussen buitenlucht en een kamer waarin nog maar één lamp brandt.

DE BASLIJN VERLEGT HET ZWAARTEPUNT.

Op Jazz uit 1978 zitten de uitbundigheid van Don’t Stop Me Now en de eigenzinnige sprongen van Bicycle Race. Twee jaar later schuift The Game de aandacht op delen van het album nadrukkelijk naar ritme. Another One Bites the Dust heeft nauwelijks haast. De baslijn zet een beweging in gang en laat de rest van de band daaromheen werken.

Dat is een ander soort kracht dan een muur van gitaren. De ruimte tussen de noten wordt belangrijk. Mercury zingt scherp en ritmisch, de begeleiding houdt zich in en iedere kleine toevoeging valt daardoor op. Deacon schrijft de song, die in de Verenigde Staten een nummer één wordt. Queen kan dus ook met beheersing een enorm publiek bereiken.

Op hetzelfde album staat Crazy Little Thing Called Love, met een veel losser rock-’n-rollgevoel. Die nabijheid van stijlen blijft kenmerkend. Waar een andere band misschien een complete koerswijziging van zou maken, probeert Queen verschillende bewegingen binnen één plaat uit. Je hoort geen groep die haar mogelijkheden netjes heeft gesorteerd. Je hoort muzikanten die graag ontdekken waar een song hen brengt.

NIEUWE RICHTINGEN, NIEUWE WRIJVING.

Hot Space uit 1982 trekt de belangstelling voor funk en dansmuziek verder door. Ritmes en synthesizerklanken krijgen veel ruimte. Voor wie Queen vooral als een gitaarband kent, kan dat een vreemde afslag zijn. Het album wordt dan ook een van de platen die de smaakverschillen binnen het publiek zichtbaar maken. Toch hoort die onrust bij een groep die zelden genoegen neemt met één vaste benadering.

Ook Under Pressure, de in 1981 verschenen samenwerking met David Bowie, krijgt een plek op deze plaat. De herkenbare basfiguur houdt het nummer bijeen, terwijl de stemmen verschillende richtingen op kunnen. Het resultaat heeft zowel lichtheid als een toenemende emotionele lading. Mercury en Bowie hoeven niet hetzelfde te klinken om samen een sterke spanning op te bouwen.

Met The Works in 1984 brengt Queen verschillende kanten weer dicht bij elkaar. Radio Ga Ga omarmt een groot popgeluid; Hammer to Fall laat de gitaar stevig spreken. I Want to Break Free geeft een eenvoudige melodische gedachte alle ruimte. De band heeft de veranderingen van de jaren tachtig inmiddels in haar eigen taal opgenomen.

LIVE AID: CONTACT VANAF DE EERSTE MINUTEN.

Op 13 juli 1985 speelt Queen bij Live Aid in Wembley Stadium. In ongeveer twintig minuten brengen de vier een compacte reeks bekende nummers. Het optreden wordt een van de momenten waaraan hun naam blijvend verbonden raakt. Voor een goed begrip daarvan helpt het om naast Mercury ook naar de band om hem heen te kijken.

Mercury maakt contact met een groot gebaar, een korte zangfrase en de manier waarop hij ruimte laat voor antwoord. May, Taylor en Deacon houden ondertussen de songs overeind en de beweging erin. De overgangen moeten snel en duidelijk zijn. Er is geen lange opbouw waarin het publiek langzaam kan wennen. Iedere inzet moet meteen betekenis hebben.

Daar zie je hoeveel vakmanschap er in ogenschijnlijk vanzelfsprekende communicatie kan zitten. Mercury kan een enorme menigte benaderen alsof hij een reactie van één persoon verwacht. De bekende songs leveren het gedeelde geheugen; zijn timing maakt er een gebeurtenis van. Het podium en het veld lijken elkaar voortdurend aan te moedigen. Queen laat horen wat er gebeurt wanneer goed geschreven muziek en ervaring als liveband precies samenvallen.

DE GROTE GEBAREN KRIJGEN EEN FILMISCH KARAKTER.

A Kind of Magic verschijnt in 1986, met muziek die deels verbonden is aan de film Highlander. Mays Who Wants to Live Forever past bij die grotere schaal: een langzaam groeiend arrangement, een melodie die naar boven blijft zoeken en een stem die kracht en kwetsbaarheid bij elkaar houdt. Het titelnummer kiest voor een veel lichtere beweging.

Queen heeft al ervaring met filmmuziek dankzij Flash Gordon uit 1980. Die soundtrack verdient een eigen plaats binnen de studioalbums. Dialogen, korte muzikale scènes en terugkerende thema’s maken er een andere luisterervaring van dan een reguliere verzameling songs. Ook dat hoort bij het oeuvre: de band die een publiek laat meezingen, kan zich even goed in een overdreven filmwereld storten.

Met The Miracle uit 1989 blijft de energie aanwezig. I Want It All heeft een directe, stevige inzet; Breakthru laat na een zachte opening de vaart los. Het zijn songs waarin Queen haar ervaring gebruikt om snel een groot effect te bereiken. Onder die trefzekerheid blijft de oude voorliefde voor onverwachte overgangen hoorbaar.

DE LAATSTE OPNAMEN BLIJVEN MUZIEK.

Innuendo verschijnt in 1991. Het titelnummer grijpt met zijn verschillende delen terug op de vrijheid van de vroege Queen. Daarnaast staat de verstilde blik van These Are the Days of Our Lives. The Show Must Go On krijgt door Mercury’s stem en de steeds hogere inzet een bijzondere intensiteit. Grootse muziek kan hier tegelijk als krachtig en kwetsbaar worden ervaren.

Mercury overlijdt op 24 november 1991 aan de gevolgen van aids. Zijn dood geeft de laatste platen onvermijdelijk een andere context. Toch verdienen de opnamen ook aandacht voor wat de muzikanten erin doen: melodieën vormen, een frase laten landen, samen een arrangement dragen. Het blijven songs met kleur en beweging, ook wanneer je hun achtergrond kent.

Voor Made in Heaven, dat in 1995 verschijnt, werken May, Taylor en Deacon verder met achtergelaten zangopnamen en opnieuw uitgewerkt materiaal. De plaat bevat daardoor zowel afscheid als voortzetting. Mercury’s stem klinkt nog, terwijl de overige bandleden het geheel afronden. In nummers als Mother Love en A Winter’s Tale krijgt iedere vertraging extra gewicht. De muziek hoeft nergens uit te leggen waarom aandachtig luisteren hier vanzelf gaat.

WAT ER NA FREDDIE VERDERGAAT.

Queen krijgt na Mercury’s overlijden verschillende vervolgen. Deacon trekt zich later terug uit het openbare bandleven. May en Taylor gaan opnieuw optreden, eerst met Paul Rodgers en later met Adam Lambert. In die samenwerkingen blijft het onderscheid in de naam zichtbaar: Queen + Paul Rodgers en Queen + Adam Lambert.

Met Rodgers verschijnt in 2008 ook het studioalbum The Cosmos Rocks. Dat staat hieronder apart gecrediteerd naast de vijftien albums uit de klassieke Queen-reeks. Het hoort bij de verdere geschiedenis van May en Taylor, maar heeft vanzelfsprekend een andere stem en bezetting. Zo blijft zichtbaar welke opnamen bij welke fase horen.

Een luisteraar kan via een film, een stadion of een familielid bij Queen terechtkomen. De muziek kan heel vertrouwd klinken zonder dat je de plaat erachter kent. Achter een veelgehoord refrein wacht vaak nog een verrassend arrangement of een song die nauwelijks buiten het album komt.

EEN HELE PLAAT GEEFT DE BAND WEER RUIMTE.

Voor een eerste volledige luisterbeurt is A Night at the Opera een rijke keuze. Laat de verschillende stijlen hun werk doen en ga ook mee wanneer een nummer klein, vreemd of lichtvoetig wordt. Wie liever vanuit een directere rockplaat begint, kan News of the World opzetten. Voor de combinatie van pop, groove en gitaren biedt The Game weer een andere ingang.

Op vinyl krijgt die keuze een prettig concreet vervolg. Je kiest een kant en laat de volgorde even bepalen wat er gebeurt. Een grote single wordt weer onderdeel van een album. Het nummer ervoor bereidt iets voor, het nummer erna trekt je een andere richting in. Bij Queen is juist dat verschil tussen opeenvolgende songs vaak de moeite waard.

Luister ook eens bewust naar één muzikant. Volg Deacons bas door een refrein, let op Taylors accenten of hoor hoe May een gitaarlijn tussen de zang laat verschijnen. Schakel daarna terug naar het geheel. De aantrekkingskracht van Queen zit in de wisselwerking: vier herkenbare bijdragen worden samen iets dat geen van hen alleen had kunnen maken.

Bekijk de artiestpagina van Queen voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken. Ontdek de muzikale context in ROCK..