NINA SIMONE.

Nina Simone kon een lied vertragen tot iedere lettergreep gewicht kreeg. Ze kon een bekende melodie naar zich toe trekken en haar vervolgens teruggeven alsof niemand haar ooit eerder had gezongen. Achter die stem zat een klassiek geschoolde pianist, een onvervulde droom en een kunstenaar voor wie muziek nooit losstond van vrijheid.

Wil je deze muziek ook op vinyl beluisteren? Bekijk Verve Remixed // Nina Simone van NINA SIMONE op vinyl bij SJELF. Deze uitgave staat als pre-order vermeld; op de productpagina vind je de releasedatum en actuele beschikbaarheid.

THE PIANIST SHE WAS MEANT TO BECOME

Nina Simone werd in 1933 geboren als Eunice Kathleen Waymon in Tryon, North Carolina. Ze begon als klein kind piano te spelen en bleek uitzonderlijk talentvol. Haar eerste muzikale wereld was de kerk, waar haar moeder predikant was en waar gospel, ritme en samenzang haar vroege gehoor vormden.

Op twaalfjarige leeftijd gaf Eunice een klassiek recital. Haar ouders zaten vooraan, maar werden gevraagd plaats te maken voor witte bezoekers. Eunice weigerde verder te spelen totdat haar ouders hun plaatsen terugkregen. Het was een vroeg moment waarop muziek, waardigheid en verzet voor haar onlosmakelijk met elkaar verbonden raakten.

Haar doel was duidelijk: ze wilde de eerste zwarte vrouwelijke klassieke concertpianist van Amerika worden. Ze studeerde een periode aan Juilliard in New York en bereidde zich vervolgens voor op toelating tot het Curtis Institute of Music in Philadelphia. Haar aanvraag werd afgewezen. Simone bleef ervan overtuigd dat racisme daarbij een bepalende rol had gespeeld.

THE NAME THAT HID EUNICE

Om geld te verdienen ging ze in 1954 piano spelen in een bar in Atlantic City. De eigenaar vertelde haar dat ze alleen kon blijven wanneer ze ook zou zingen. Eunice had nooit een carrière als zangeres gepland, maar begon haar stem naast de piano te gebruiken.

Ze nam de naam Nina Simone aan om te voorkomen dat haar religieuze moeder zou ontdekken dat ze in een nachtclub speelde. Nina kwam voort uit een bijnaam; Simone verwees naar de Franse actrice Simone Signoret.

Wat als vermomming begon, werd een van de herkenbaarste namen uit de muziekgeschiedenis. Het podium gaf haar bovendien iets wat de klassieke wereld haar niet had gegeven: volledige ruimte om zelf te bepalen wat muziek mocht zijn.

LITTLE GIRL BLUE

Haar debuutalbum Little Girl Blue verscheen in 1959. De plaat bracht klassieke techniek, gospel, blues en populaire liederen samen zonder zich volledig aan één traditie te onderwerpen.

Haar uitvoering van I Loves You, Porgy werd haar eerste grote succes. Simone zong het nummer ingetogen en vertraagd. Ze probeerde niet te imponeren met volume. Ze liet stilte, timing en kleine veranderingen in haar stem het verhaal vertellen.

Ook My Baby Just Cares for Me stond op het album. Het nummer zou pas tientallen jaren later, na gebruik in een reclamecampagne, uitgroeien tot een Europese hit. Tegen die tijd had Simone al lang laten zien dat haar muziek niet door haar oorspronkelijke moment begrensd werd.

NO CATEGORY COULD HOLD HER

Nina Simone werd vaak jazz-zangeres genoemd, maar dat label was te beperkt. Haar pianospel droeg de discipline van Bach, haar stem kende de directheid van gospel en haar repertoire bewoog vrij tussen blues, folk, musical, soul en pop.

Een compositie bleef bij haar nooit onaangetast. Ze veranderde tempo, harmonie en nadruk totdat het nummer haar eigen waarheid uitdrukte. Daardoor konden liederen van andere schrijvers in haar handen autobiografisch klinken.

I Put a Spell on You, Feeling Good en Wild Is the Wind werden niet beroemd omdat Simone ze simpelweg mooi uitvoerde. Ze ontdekte in ieder nummer een spanning die eerdere versies niet volledig hadden blootgelegd.

MISSISSIPPI GODDAM

In 1963 werden burgerrechtenactivist Medgar Evers en vier zwarte meisjes bij een bomaanslag op een kerk in Birmingham vermoord. Simone reageerde niet met een zorgvuldig verpakte boodschap, maar met woede.

Mississippi Goddam klonk op het eerste gehoor bijna als een opgewekt showdeuntje. De woorden maakten iedere vorm van comfort onmogelijk. Simone benoemde racisme, geweld en het eindeloze verzoek om geduldig op verandering te wachten.

Het nummer veranderde haar publieke positie. Ze was niet langer alleen een uitzonderlijke vertolker, maar een artiest die haar eigen materiaal rechtstreeks inzette tegen het onrecht van haar tijd.

Daarna volgden onder meer Four Women, Backlash Blues en To Be Young, Gifted and Black. Dat laatste nummer werd geïnspireerd door haar vriendin, schrijver Lorraine Hansberry, en groeide uit tot een belangrijk lied binnen de burgerrechtenbeweging.

SINNERMAN

Op Pastel Blues uit 1965 staat een van haar meest overweldigende opnamen. Sinnerman duurt meer dan tien minuten en groeit vanuit een herhalend pianoritme naar een bijna lichamelijke uitbarsting.

De gospelbasis is hoorbaar, maar Simone verandert het nummer in iets groters. Piano, handgeklap, percussie en stem bouwen een eindeloze beweging waarin ontsnappen onmogelijk lijkt.

Het nummer werd decennia later opnieuw ontdekt via films, televisieseries, samples en elektronische remixes. Toch blijft de oorspronkelijke opname onaantastbaar. Niet omdat zij perfect beheerst klinkt, maar omdat de controle ieder moment lijkt te kunnen breken.

A LIFE OUTSIDE AMERICA

De verhouding tussen Simone en de Verenigde Staten werd steeds moeilijker. Ze voelde zich teleurgesteld door de beperkte vooruitgang van de burgerrechtenbeweging, raakte verwikkeld in problemen met de belastingdienst en verliet uiteindelijk het land.

Ze woonde en werkte onder meer in Liberia, Zwitserland, Frankrijk en Nederland. Tussen 1988 en 1990 woonde ze in Nijmegen. Haar leven bleef rusteloos, maar haar optredens behielden hun onvoorspelbare intensiteit.

Een concert van Nina Simone kon teder, grappig, confronterend en ongemakkelijk zijn. Ze bepaalde zelf het tempo en verlangde volledige aandacht. Het publiek kwam niet alleen luisteren naar liederen. Het betrad tijdelijk haar emotionele werkelijkheid.

THE VOICE THAT KEPT RETURNING

Simone overleed in 2003 in haar huis in Zuid-Frankrijk. Haar invloed werd daarna alleen maar zichtbaarder. Haar muziek verscheen in films, werd gesampled door hiphopartiesten en vond steeds opnieuw een publiek dat haar woede en kwetsbaarheid herkende.

In 2018 werd ze opgenomen in de Rock & Roll Hall of Fame. De erkenning paste bij haar invloed, maar geen enkele categorie of institutie kon haar volledig bevatten. Nina Simone was pianist, zangeres, arrangeur, activist en vertolker — altijd tegelijkertijd.

WHY IT MATTERS

Nina Simone liet horen dat technische beheersing en politieke urgentie elkaar niet uitsluiten. Haar klassieke training gaf haar muziek structuur; haar levenservaring zorgde ervoor dat die structuur nooit veilig bleef.

Ze maakte schoonheid zonder de werkelijkheid te verzachten. Ze zong over liefde, maar ook over de voorwaarden waaronder liefde onmogelijk werd gemaakt. Ze zong over vrijheid zonder te doen alsof vrijheid al bereikt was.

Daardoor klinkt haar muziek niet als een afgesloten hoofdstuk. Zolang waardigheid, gelijkheid en persoonlijke vrijheid ter discussie staan, blijft Nina Simone midden in het gesprek.

Ontdek de muzikale context in JAZZ..

Wil je één plaat van dichtbij leren kennen? Lees het albumverhaal van PASTEL BLUES.