MASTER OF PUPPETS. (Metallica)

Halverwege Orion wijkt de zware gitaarmassa uiteen. De bas legt een melodische lijn neer en de muziek begint anders te ademen. Er is geen stem die uitlegt wat je moet voelen. De instrumenten houden zelf het gesprek gaande. Op een album dat vaak als maatstaf voor zware metal wordt genoemd, is juist deze ruimte veelzeggend. Metallica kan de druk opvoeren, maar weet ook wanneer een andere beweging meer vertelt.

Voor de riffs én de ruimte ertussen vind je Master of Puppets van Metallica op vinyl bij SJELF.

Master of Puppets verschijnt in 1986. Het is de derde studio-LP van James Hetfield, Lars Ulrich, Kirk Hammett en Cliff Burton, en de laatste die deze vier samen maken. Achteraf is dat laatste gegeven nauwelijks weg te denken. Tijdens de opnamen ligt die toekomst nog open. De band werkt aan acht nummers waarmee de mogelijkheden van de vorige plaat verder kunnen worden uitgerekt.

DE VOLGENDE STAP NA RIDE THE LIGHTNING.

Op Kill ’Em All uit 1983 heeft Metallica snelheid en ruwe energie samengebracht. Ride the Lightning voegt een jaar later grotere contrasten toe: akoestische passages, langere vormen en melodieën die hun eigen ruimte opeisen. Intussen groeit het publiek door concerten en het uitwisselen van muziek. Elektra en managementbedrijf Q Prime sluiten zich in 1984 aan. De groep krijgt meer mogelijkheden om de volgende opname zorgvuldig uit te werken.

Voor die opname keert Metallica terug naar Sweet Silence Studios in Kopenhagen en naar Flemming Rasmussen. De samenwerking aan Ride the Lightning biedt een vertrouwd vertrekpunt. Het materiaal is al ver ontwikkeld. Rasmussen beschrijft in Guitar World hoe riffs op cassettes worden verzameld, gecombineerd en verplaatst voordat de band de studio binnenstapt. De grillige vormen ontstaan dus uit gericht ordenen. Een passage moet ergens naartoe kunnen, ook wanneer de eerste indruk vooral wild is.

EEN MUUR DIE UIT MENSENWERK BESTAAT.

Van september tot december 1985 krijgt het album zijn opgenomen vorm. De werkdagen lopen vaak door tot de volgende ochtend. Volgens Rasmussen in Mix eet de groep samen, bespreekt het werk en gaat daarna de studio in. Het hotelontbijt komt geregeld aan het einde van een sessie. Het is een praktisch ritme voor vier jonge muzikanten die hun aandacht bijna volledig op de plaat kunnen richten.

De gitaardichtheid ontstaat door partijen opnieuw te spelen en op elkaar te leggen. Hetfield neemt de ritmegitaren voor zijn rekening, ook wanneer verschillende gitaren en versterkers worden gebruikt. Hammett werkt aan de solopartijen. De bas komt na de slaggitaren, zodat Burton kan reageren op het patroon dat er werkelijk ligt. Rasmussen legt die werkwijze uit in Guitar World. De nauwkeurigheid die je hoort, zit daarmee ook in de afstemming tussen de spelers en in het geduld waarmee een partij opnieuw wordt uitgevoerd.

Burton speelt volgens Rasmussen liever met luidsprekers dan met een hoofdtelefoon. In de opnameruimte kan hij zo bewegen zoals op een podium. Dat detail past bij het karakter van de plaat: de voorbereiding is precies, maar de uitvoeringen moeten blijven leven. Michael Wagener maakt vervolgens in North Hollywood de mix. Het resultaat zet de verschillende aanvallen dicht op je huid, terwijl de rustigere passages voldoende open blijven om een afzonderlijke melodie te volgen.

MACHT DIE JE VAN BINNENUIT OVERNEEMT.

Het titelnummer zet die combinatie van precisie en beweging meteen op scherp. De korte gitaarstoten lijken het tempo vast te spijkeren; kleine onderbrekingen maken de volgende inzet des te feller. Hetfield zingt over verslaving vanuit de macht die de gebruiker in haar greep krijgt. Het bevelende karakter van zijn stem maakt de afhankelijkheid tastbaar. De titel krijgt een concrete betekenis: iemand die denkt te kiezen, wordt steeds meer bestuurd.

Daarna maakt het nummer plaats voor een melodisch middendeel. Die passage duurt lang genoeg om een eigen wereld te worden. Wanneer de gitaarpartijen zich opnieuw opstapelen, keert de dreiging geleidelijk terug. Het is een reden waarom de lengte werkt. De rustige muziek verandert de manier waarop je de hardere terugkeer hoort. Het refrein is herkenbaar gebleven, maar heeft onderweg extra gewicht gekregen.

Dat gevoel van beperkte bewegingsvrijheid verbindt verschillende songs. Disposable Heroes plaatst de individuele soldaat tegenover een oorlogsmachine die bevelen blijft geven. De voortjagende ritmes houden hem bijna hoorbaar in beweging. Leper Messiah richt zich op religieuze manipulatie en geld. De zwaarder stappende groove geeft de verleiding iets zelfverzekerds: dit kwaad hoeft zich niet te haasten om gehoor te vinden. De onderwerpen verschillen, maar telkens staat de vraag op wie de touwtjes vasthoudt.

DE ZWARE PASSAGES HEBBEN VERSCHILLENDE GEWICHTEN.

Battery opent met akoestische gitaren die samen een melodisch patroon neerleggen. Als de elektrische instrumenten binnenvallen, blijft er iets van dat eerste gebaar herkenbaar. Vervolgens trekt de band het tempo op. De aanloop geeft de aanval een richting. Je wordt een nummer binnengeleid voordat het je voortduwt.

The Thing That Should Not Be beweegt veel trager. De gitaar klinkt laag en massief; de open plekken tussen de aanslagen krijgen bijna evenveel betekenis als de noten. Het nummer maakt duidelijk dat dreiging niet afhankelijk is van snelheid. Na de uitgestrekte bewegingen van de titeltrack voelt deze herhaling benauwend, alsof de ruimte om de muziek kleiner wordt.

In Welcome Home (Sanitarium) staat een heldere gitaarfiguur tegenover een steeds onrustiger wordende vertelling. De zachte aanvang bewaart iets kwetsbaars, ook wanneer de zang meer kracht krijgt. Later versnelt de muziek en komen de solo’s naar voren. Luister naar de manier waarop die overgang wordt voorbereid: de spanning is al aanwezig voordat het volume toeneemt. De band hoeft haar niet ineens uit het niets op te roepen.

ORION GEEFT DE BAS EEN EIGEN STEM.

Bij Orion wordt duidelijk hoeveel Burton aan de reikwijdte van deze bezetting toevoegt. Zijn bas draagt zowel de ondergrond als herkenbare melodische ideeën. Vervorming maakt het instrument soms moeilijk van een gitaar te onderscheiden. In het rustigere middendeel verandert ook het zwaartepunt: je kunt de bas volgen als een lijn die ergens naartoe wil, terwijl de andere partijen eromheen bewegen.

Het instrumentale nummer biedt ruimte om zonder tekst te luisteren naar samenhang. Een motief kan worden herhaald, verlengd of beantwoord. Je onthoudt de vorm aan de hand van klank en beweging. Juist op een plaat met zulke dwingende zangmomenten is dat een ruime ervaring. Het album houdt je vast zonder dat iemand een opdracht uitspreekt.

Damage, Inc. zorgt vervolgens voor een onstuimige afsluiting. De zwevende opening stelt de aanval even uit; daarna komen de korte patronen en scherpe accenten snel op je af. De overgang vanuit Orion maakt die laatste uitbarsting extra lichamelijk. De plaat eindigt met de energie waarmee de band haar wereld heeft geopend, terwijl je onderweg heel andere kanten hebt gehoord.

TOUWTJES BOVEN EEN BEGRAAFPLAATS.

Op de hoes staan witte kruisen onder een roodachtige hemel. Daarboven hangen handen met draden. Het beeld brengt controle en de gevolgen daarvan samen zonder één song letterlijk na te vertellen. Het concept is van Metallica en manager Peter Mensch; illustrator Don Brautigam werkt het uit. Wie de hoes bekijkt na Disposable Heroes, kan er iets anders in herkennen dan na het titelnummer. Die open samenhang maakt het artwork onderdeel van de luisterervaring.

De oorspronkelijke Amerikaanse LP verdeelt de acht nummers over twee kanten. Welcome Home (Sanitarium) sluit kant A af; Disposable Heroes begint na het omdraaien opnieuw met veel vaart. Verderop krijgt Orion zijn plaats vlak vóór de finale. De volgorde geeft de lange composities steunpunten. Ze staan tussen nummers die een andere duur, snelheid of dichtheid hebben.

EEN DOORBRAAK MET EEN BREUK.

De tour als voorprogramma van Ozzy Osbourne brengt Metallica in 1986 bij een groter publiek. Master of Puppets bereikt de Amerikaanse top dertig. De groei komt terwijl de band vasthoudt aan lange nummers en veeleisende arrangementen. Jaren later wordt de opname opgenomen in het National Recording Registry van de Library of Congress. Het album heeft dan een plaats gekregen in de bredere geschiedenis van opgenomen muziek.

Op 27 september 1986 overlijdt Burton bij een busongeluk in Zweden. De band gaat uiteindelijk verder met Jason Newsted. Voor deze plaat verandert het verlies vooral de blik achteraf: iedere melodische baslijn draagt nu ook de kennis van wat niet meer zal volgen. Toch hoor je in de opnamen zelf vooral onderzoek en vertrouwen. Vier muzikanten hebben een manier gevonden om steeds meer te zeggen met dezelfde instrumenten.