METALLICA.

DE RIFF ALS ONTSTEKING.

Het begin van “Battery” zet je even op het verkeerde been. Akoestische gitaren leggen een patroon neer dat bijna uitnodigt om achterover te leunen. Dan valt de elektrische band binnen. Het eerdere motief krijgt een ander gewicht, de drums duwen de muziek vooruit en de overgang voelt onvermijdelijk. Metallica kan razendsnel spelen, maar hier hoor je een belangrijker vermogen: spanning organiseren voordat de snelheid haar werk doet.

Dat maakt de band interessant voorbij het volume. Een riff kan een vertrekpunt zijn voor een lang instrumentaal verhaal, een korte dreiging of een refrein dat door een heel stadion wordt teruggezongen. In de loop van haar bestaan heeft Metallica al die mogelijkheden onderzocht. Soms leverde dat een nieuwe taal op, soms een plaat waarover luisteraars het nog steeds oneens zijn. De catalogus laat een band horen die zich zelden tevredenstelt met één antwoord.

EEN ADVERTENTIE EN EEN STAPEL CASSETTES.

Metallica ontstaat in Los Angeles in 1981, wanneer drummer Lars Ulrich en zanger-gitarist James Hetfield elkaar vinden via een advertentie. Ron McGovney en Dave Mustaine horen bij de vroege bezetting. De demo No Life ’Til Leather bereikt luisteraars via het uitwisselen van tapes. Met bassist Cliff Burton verhuist de band naar de Bay Area; Kirk Hammett neemt in 1983 de plaats van Mustaine in.

De eerste plaat, Kill ’Em All, heeft de directheid van een groep die weinig behoefte heeft aan omwegen. “Whiplash” zet beweging om in muziek: korte aanvallen, snelle herhaling en een zanglijn die onderdeel wordt van de ritmische aandrijving. Het geluid is nog ruw, maar de onderlinge afstemming is al hoorbaar. Hetfield behandelt zijn slaggitaar als een precies percussie-instrument. Hammetts solo’s brengen daar een andere beweging overheen: buigzame noten en melodische uitwegen uit een strak patroon.

SNELHEID KRIJGT EEN VERHAAL.

Ride the Lightning uit 1984 verruimt het bereik. “Fade to Black” laat akoestische en elektrische passages naast elkaar bestaan, terwijl “For Whom the Bell Tolls” laat horen hoeveel dreiging een betrekkelijk traag patroon kan dragen. Het gaat steeds nadrukkelijker om contrast. Een zachte passage mag zich ontwikkelen; de terugkeer van een zware gitaar krijgt daardoor betekenis.

Cliff Burtons bas speelt in die groei een herkenbare rol. Hij gebruikt het instrument melodisch en geeft het een plaats die verder gaat dan het verdubbelen van de gitaar. Luister bij “For Whom the Bell Tolls” naar de vervormde bas in de opening. De klank kan je aanvankelijk aan een gitaar doen denken. Juist die onduidelijkheid maakt duidelijk hoe vrij de band met functies begint om te gaan: een bas mag een hoofdrol opeisen.

Metallica’s muziek krijgt zo ruimte voor verschillende soorten spanning. De ene passage is lichamelijk, gebouwd om mee te bewegen; de andere houdt je aandacht vast doordat je nog niet weet waar een melodie eindigt. Het is een ontwikkeling die een luisteraar ook zonder kennis van maatsoorten kan volgen. Je hoort hoe een band een korte vondst steeds langer interessant probeert te houden.

MASTER OF PUPPETS: KRACHT EN OPBOUW.

Op Master of Puppets uit 1986 komen die mogelijkheden samen. Het titelnummer heeft een fel ritmisch uitgangspunt, maar neemt de tijd voor een instrumentaal middendeel. “Orion” kan zijn verhaal helemaal zonder zang vertellen. De melodieën staan er niet alleen om de zware passages af te wisselen; ze dragen een eigen emotionele lading. Het album beweegt tussen controle en ontlading, met een opmerkelijk gevoel voor schaal.

Later dat jaar overlijdt Burton bij een busongeluk in Zweden. Jason Newsted volgt hem op. Het verlies maakt de volgende fase onlosmakelijk verbonden met de vraag hoe een band verdergaat wanneer een bepalende muzikant wegvalt. …And Justice for All uit 1988 kiest voor hoekige structuren en lange spanningsbogen. In “One” groeit een kwetsbare opening uit tot een mechanisch aanvoelende versnelling. De techniek krijgt een duidelijke dramatische functie.

HET ZWARTE ALBUM VERANDERT DE SCHAAL.

In 1991 verschijnt Metallica, meestal het Black Album genoemd. Met producer Bob Rock worden de arrangementen compacter en de klanken voller. “Enter Sandman” draait om een riff die onmiddellijk blijft hangen; “Sad But True” gebruikt traagheid als kracht. Het album maakt het mogelijk om een groter publiek te bereiken zonder de zware gitaar als herkenningspunt op te geven.

“Nothing Else Matters” laat de stem een andere positie innemen. Hetfield hoeft niet voortdurend tegen een muur van gitaren in te zingen. De open ruimte rond zijn zang maakt kwetsbaarheid hoorbaar, en juist daardoor valt het gewicht van de latere opbouw op. Bij “The Unforgiven” wordt de tegenstelling tussen zware en zachte delen weer anders georganiseerd. De band onderzoekt op deze plaat hoe weinig materiaal er soms nodig is om een grote beweging te veroorzaken.

De verandering is ook goed te horen wanneer je “Enter Sandman” naast het titelnummer van Master of Puppets legt. De ene compositie bouwt herkenning op door een motief steeds terug te laten keren; de andere vraagt je verschillende passages als onderdelen van een groter geheel te onthouden. Beide kunnen overtuigen. Ze doen alleen een ander beroep op je aandacht.

LOAD, RELOAD EN EEN OPEN DEUR.

Load uit 1996 en Reload uit 1997 geven de muziek een lossere, soms bluesachtige beweging. De gitaarklank blijft zwaar, maar een nummer hoeft minder vaak op volle snelheid vooruit. Hetfield krijgt meer ruimte voor melodie en voor een lagere, verhalende zang. Wie deze platen via “Until It Sleeps” of “The Memory Remains” binnengaat, ontmoet een andere kant van dezelfde muzikanten.

Het is een fase waarin je goed hoort hoe sterk verwachtingen bepalen wat we van een band accepteren. Met de eerdere platen in je oren kan een verandering eerst als verlies klinken. Geef je de nieuwe nummers hun eigen tijd, dan komen andere kwaliteiten naar voren: een slepende groove, een ongewone zanglijn, een gitaarpartij die meer suggereert dan hij invult. Niet iedere luisteraar hoeft dezelfde periode te verkiezen.

DE BARSTEN WORDEN HOORBAAR.

Na Newsteds vertrek in 2001 ontstaat St. Anger tijdens een moeilijke fase. Bob Rock speelt bas op de opnamen; Robert Trujillo sluit in 2003 aan bij de band. De documentaire Some Kind of Monster maakt zichtbaar hoeveel onderlinge arbeid er achter het voortbestaan van Metallica zit. De vertrouwde kracht van een groep blijkt afhankelijk van mensen die elkaar weer moeten leren verstaan.

Ook de plaat schuurt. De metaalachtige snaredrum, de lange herhalingen en het ontbreken van de gebruikelijke gitaarsolo’s geven de muziek iets onrustigs. Die keuzes maken de opname herkenbaar en kunnen tegelijk vermoeiend werken. Een verhaal over Metallica hoeft die spanning niet glad te strijken. Juist St. Anger laat horen dat een artistieke beslissing voor de makers noodzakelijk kan voelen en voor een luisteraar moeilijk kan uitpakken.

OUDE TAAL, NIEUWE VRAGEN.

Death Magnetic uit 2008 grijpt terug op langere composities en uitgesproken gitaarwerk. Hardwired… to Self-Destruct volgt in 2016. Daartussen verschijnt Lulu, de samenwerking met Lou Reed uit 2011: een afzonderlijk studioalbum waarin Reeds voordracht en de zware begeleiding een eigen, vaak ongemakkelijke verhouding aangaan. Wie het opzet met de verwachting van een gewone Metallica-plaat, mist een deel van het uitgangspunt.

Op 72 Seasons uit 2023 krijgt de titel een persoonlijke betekenis. Hetfield verbindt de eerste achttien levensjaren, samen tweeënzeventig seizoenen, aan de overtuigingen die een mens later met zich meedraagt. “Lux Æterna” houdt de aanval compact; “Inamorata” neemt veel meer ruimte. De band gebruikt opnieuw haar vertrouwde instrumenten om verschillende vormen van onrust en bevrijding te onderzoeken.

ONE THING YOU DIDN’T KNOW.

De ruimte waarin Metallica zich vóór een optreden opwarmt, is ook een plek waar nieuwe muziek ontstaat. Robert Trujillo vertelde in een interview voor de eigen bandpublicatie hoe spontane ideeën daar worden opgenomen. Repetitie, ontspanning en schrijven lopen er door elkaar. Het is een mooi detail bij een band van deze omvang: achter een grote productie kan nog steeds een riff zitten die tijdens een gezamenlijk oefenmoment toevallig opdook.

WAAR JE KUNT BEGINNEN.

Begin met Master of Puppets als je de lange lijnen wilt horen, of met het Black Album als je houdt van compacte, zware liedjes. Zet daarna “Orion” op en volg vooral de bas. Voor de recentere band is “Inamorata” een goede volgende stap. Je krijgt zo verschillende perspectieven op de manier waarop Metallica spanning opbouwt en weer loslaat.

Op vinyl verdient vooral de albumvolgorde aandacht. Een rustige opening, een instrumentaal middenstuk en een felle afsluiting kunnen samen een ander verhaal vertellen dan losse favorieten. Vergelijk bij een aankoop de specifieke uitgave en het programma: een liveversie, een heropname en een originele studio-opname zijn verschillende luisterervaringen. De lijst hieronder volgt de oorspronkelijke studioalbums en vermeldt de samenwerking met Lou Reed afzonderlijk herkenbaar.

Ontdek de muzikale context in THRASH METAL..

Wil je één plaat van dichtbij leren kennen? Lees het albumverhaal van MASTER OF PUPPETS.