Jamiroquai

Een Jamiroquai-nummer begint vaak al te dansen voordat Jay Kay zingt. De bas zoekt een eigen route, de toetsen leggen een kleur neer en de drums houden alles bij elkaar zonder het dicht te timmeren. Wanneer de stem binnenkomt, lijkt die vanzelf een open plek te vinden. Dat gevoel van beweging is de constante in een catalogus die van acid jazz naar elektronische funk loopt.

GEEN SOLOACT MET EEN BANDNAAM.

Jamiroquai ontstond in Londen in 1992. Jay Kay werd het herkenbare gezicht, maar het vroege geluid kwam voort uit samenspel. Toetsenist Toby Smith en bassist Stuart Zender waren daarin belangrijke figuren. De ruimte voor instrumentale partijen maakte duidelijk dat de muziek niet alleen was gebouwd om een zangmelodie te ondersteunen.

Op Emergency on Planet Earth uit 1993 hoor je hoe jazz, soul en funk elkaar kunnen versterken. De blazers brengen kleur, de bas houdt de muziek soepel en de zang hoeft niet elke maat vol te maken. Ecologische en maatschappelijke zorgen kregen een plek in nummers die tegelijkertijd lichamelijk en uitnodigend bleven.

Die combinatie is belangrijk. De dansbaarheid maakt de inhoud niet ongedaan, en de inhoud hoeft het plezier niet stil te zetten. Jamiroquai kon een zorg over de wereld uitspreken terwijl de muziek juist een aantrekkelijkere wereld leek voor te stellen.

DE BAS VERTELT MEE.

The Return of the Space Cowboy uit 1994 gaf de instrumenten nog meer ruimte. Een baspartij kan hier bijna als een tweede melodie functioneren. Ze reageert op de zang, trekt even weg en komt met een nieuw accent terug. Daardoor blijft de herhaling beweeglijk.

De titel Space Cowboy past goed bij de muzikale houding: vertrouwde soul en funk worden behandeld alsof er buiten de bekende route nog van alles te ontdekken is. Het hoeft niet steeds harder of sneller. Een akkoord kan langer blijven hangen, zolang de spelers het van binnenuit blijven veranderen.

Dat maakt Jamiroquai ook interessant buiten de bekendste refreinen. Wie naar de achtergrond luistert, merkt hoeveel kleine gebeurtenissen daar plaatsvinden. Het zijn geen losse solo's die om aandacht vragen, maar onderdelen van hetzelfde gesprek. De groep klinkt het sterkst wanneer niemand dat gesprek volledig overheerst.

EEN KAMER DIE GAAT BEWEGEN.

Met Travelling Without Moving uit 1996 bereikte die wereld een veel groter publiek. Virtual Insanity bracht een onmiddellijk herkenbaar pianomotief en een dwingende melodie samen. De beroemde videoclip maakte de desoriëntatie zichtbaar, maar het nummer draagt die onrust zelf al in zich.

Naast die beheerste spanning staat de directere energie van Cosmic Girl. Het album toont hoe Jamiroquai toegankelijker kon worden zonder alle muzikale beweeglijkheid op te geven. De refreinen komen sneller binnen, terwijl de instrumenten genoeg eigen karakter houden om herhaald luisteren te belonen.

Het is verleidelijk om de band alleen aan die periode vast te maken. Toch was de overgang naar andere klanken al onderdeel van het verhaal. Het succes leverde geen verplichting op om voor altijd dezelfde instrumenten in dezelfde verhouding neer te zetten.

FUNK MET EEN ELEKTRONISCHE RAND.

Synkronized en A Funk Odyssey brachten de groep dichter bij disco en elektronische productie. Canned Heat en Little L zetten de puls nadrukkelijk vooraan. Waar de vroege platen soms breed uitwaaieren, voelt de beweging hier compacter en strakker georganiseerd.

Dat verandert ook de rol van de zang. Jay Kay kan met korte frases op de beat reageren, maar ook een melodie erboven laten zweven. Het onderscheid tussen mens en machine wordt niet uitgelegd; het wordt gespeeld. De precisie van een elektronische omgeving krijgt een stem die net genoeg schuift om levend te blijven.

De bezetting veranderde door de jaren heen. Muzikanten als Derrick McKenzie, Rob Harris, Matt Johnson en Paul Turner droegen bij aan latere vormen van het geluid. Dat onderstreept opnieuw dat Jamiroquai meer is dan een herkenbare hoed of een danspas.

GEEN VERPLICHTE RECHTE LIJN.

Na Dynamite verscheen Rock Dust Light Star, met weer meer nadruk op een bandmatige klank. Automaton uit 2017 schoof juist richting een uitgesproken elektronische wereld. Het titelnummer gebruikt een vervormde, bijna robotachtige houding, terwijl Cloud 9 de soepelere kant dichtbij houdt.

De interessantste vraag is daarbij niet welk album het meest op vroeger lijkt. Het gaat erom of de groove nog een eigen leven heeft. Op de beste momenten maakt Jamiroquai van een strak patroon een omgeving waarin kleine afwijkingen betekenis krijgen. Dat principe kan in een warme toetsenklank zitten, maar net zo goed in een synthesizer.

WAAR JE KUNT INSTAPPEN.

Voor de breedte van de groep werkt een vergelijking tussen The Return of the Space Cowboy en A Funk Odyssey goed. Hoor eerst hoeveel ruimte de bas en toetsen krijgen. Let daarna op de compactere beweging en de nadruk op de beat. Het zijn verschillende manieren om hetzelfde lichaam in beweging te krijgen.

Een album helemaal draaien geeft die veranderingen meer context dan een rij losse hits. De overgangen maken duidelijk hoe Jamiroquai spanning verdeelt: soms via een refrein, soms juist door de muziek langer te laten lopen. De groove is geen versiering rond het nummer. Hij is een belangrijk deel van het verhaal.

Bekijk de artiestpagina van JAMIROQUAI voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken.

Lees verder in FUNK en JAZZ-FUNK.