BROTHERS IN ARMS. (Dire Straits)

Bij Brothers in Arms lijken de bekendste momenten al klaar te staan. Die hoekige gitaar van Money for Nothing. Het vrolijke toetsenmotief van Walk of Life. De lage stem van Mark Knopfler, die nauwelijks moeite lijkt te doen om boven de instrumenten uit te komen. Maar wie het album van begin tot einde draait, merkt dat de stemming onderweg ingrijpend verandert. Het begint bij afstand tussen twee mensen en eindigt bij mensen die elkaar in een oorlog verliezen.

Wil je ook de stillere kant van deze plaat ontdekken? Bekijk Brothers in Arms van Dire Straits op vinyl bij SJELF.

GROTER GELUID, DEZELFDE HANDEN.

In mei 1985 verschijnt het vijfde studioalbum van Dire Straits. De groep heeft dan al een geschiedenis achter zich die van Sultans of Swing naar de lange composities van Love Over Gold loopt. Knopflers gitaar is onmiddellijk herkenbaar geworden, maar het nieuwe materiaal vraagt om verschillende soorten ruimte. Een korte, opgewekte song moet naast een langzaam ontvouwend oorlogsverhaal kunnen bestaan. De samenhang moet uit het spel en de volgorde komen.

John Illsley herinnerde zich later hoe de muzikanten bijeenkwamen in Knopflers huis om de songs te leren kennen, met drummer Terry Williams die op een kartonnen doos speelde. De eerste vorm was klein. Op de uiteindelijke plaat zijn de toetsen veel nadrukkelijker aanwezig en kan de gitaar zwaarder en langer klinken. Toch blijft hoorbaar hoe Knopfler met zijn vingers spanning in een enkele noot legt. De techniek vergroot de omgeving; de handen bepalen waar je naar luistert.

DE STUDIO OP HET EILAND.

De belangrijkste opnamen vinden plaats bij AIR op Montserrat, gevolgd door aanvullingen in de Power Station in New York. Mark Knopfler produceert samen met technicus Neil Dorfsman. Het album wordt digitaal opgenomen, in een tijd waarin dat nog een opvallende keuze is. De heldere scheiding tussen de instrumenten wordt een belangrijk onderdeel van de klank. Je kunt een zacht toetsenakkoord blijven volgen terwijl de gitaar op de voorgrond komt.

Achter die beheersing zitten heel praktische beslissingen. Omar Hakim neemt het grootste deel van de drumpartijen voor zijn rekening; de uitbundige introductie van Money for Nothing blijft van Terry Williams. Dorfsman beschreef ook hoe de karakteristieke gitaarklank van dat nummer gedeeltelijk bij toeval ontstond door de plaatsing van microfoons. Een poging om die later in New York opnieuw te maken, leverde niet hetzelfde resultaat op. Op een album dat met precisie wordt geassocieerd, is juist een onherhaalbaar moment een van de herkenbaarste geluiden.

DE MAN AAN DE ANDERE KANT VAN HET SCHERM.

Money for Nothing groeit uit opmerkingen die Knopfler opvangt in een New Yorkse elektronicawinkel. Een man kijkt naar muzikanten op televisie en vraagt zich luidkeels af waarom hun bestaan zoveel gemakkelijker lijkt dan het zijne. Knopfler maakt daarvan een personage: iemand die het zichtbare succes ziet, zonder het werk erachter. De spottende toon hoort bij dat perspectief. Het is een ongemakkelijke blik op roem, afgunst en de afstand tussen kijken en begrijpen.

Daar staat een riff tegenover die zelf een groot gebaar maakt. De gitaar klinkt korrelig, de accenten vallen zwaar en de drums geven de herhaling gewicht. Sting voegt zijn herkenbare stem toe. Met de computeranimatie in de videoclip krijgt de song bovendien een eigen beeldtaal. Dat maakt de situatie bijna komisch: een nummer over mensen die naar televisiesterren kijken, wordt zelf voortdurend op muziektelevisie getoond. De waarnemer belandt midden in het spektakel dat hij beschrijft.

EEN EERSTE KANT VOL VERSCHILLEN.

Het album opent rustiger, met So Far Away. Het ritme loopt gestaag door, terwijl de zang het gemis bij één eenvoudige gedachte houdt. Daardoor werkt de uitbarsting van Money for Nothing als een duidelijke verandering van schaal. Walk of Life brengt vervolgens beweging en lichtheid terug. Het toetsenmotief is meteen te onthouden; de gitaar houdt het nummer luchtig en springerig. Binnen drie tracks heeft dezelfde band al drie heel verschillende stemmingen neergezet.

Dan schuift Your Latest Trick de muziek richting de late avond. De blazers geven de melodie een andere kleur en de stem lijkt verder naar achteren te zakken. Bij Why Worry neemt de plaat nog meer tijd. De gitaartonen hangen lang genoeg om de zachte begeleiding te laten doorklinken. Die overgang maakt de eerste kant interessant als geheel: de meest openbare, uitbundige momenten leiden uiteindelijk naar iets beschuts. Het volume van de wereld gaat geleidelijk omlaag.

AAN DE OVERKANT VAN DE RIVIER.

Na het omdraaien opent Ride Across the River een onrustiger landschap. Het ritme beweegt geduldig door, met percussie en geluiden die de ruimte achter de zang vullen. De tekst brengt geweld en soldaten binnen. Je hoort geen mars die iedereen dezelfde kant op dwingt; de muziek blijft zweven, alsof de richting onzeker is. Daardoor krijgt de dreiging iets sluipends. Het nummer vraagt meer aandacht dan de singles, maar bepaalt sterk hoe de tweede helft aanvoelt.

The Man's Too Strong laat kracht en schuldbesef tegen elkaar schuren. De akoestische klank en de zwaardere uitbarstingen versterken dat verschil. One World zet daarna nog eenmaal een beweeglijke groove neer. Het is een korte opleving voordat de titeltrack begint. De plaat maakt zo plaats voor een slot dat nauwelijks haast heeft. De stiltes tussen de regels worden net zo merkbaar als de instrumenten die ze omringen.

EEN AFSCHEID ZONDER OVERWINNAAR.

De titel Brothers in Arms houdt verband met een gesprek dat Knopfler met zijn vader voerde over de Falklandoorlog. In de song wordt de verbondenheid tussen soldaten belangrijker dan de grenzen die hen tegenover elkaar zetten. De verteller kijkt vanuit een situatie waarin de gevolgen niet meer zijn terug te draaien. Het ontbreken van triomf is wezenlijk: de muziek maakt tijd voor verdriet, voor degenen die blijven en voor degene die afscheid neemt.

Knopfler vertelde later dat de coupletten kleine muzikale verschillen bevatten die gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Wat bij eerste beluistering bijna eenvoudig lijkt, vraagt dus om aandacht. Het gitaarspel werkt op dezelfde manier. De tonen krijgen gewicht doordat er weinig omheen wordt gehaast. Luister naar het einde van een frase en naar de ruimte voordat de volgende begint. Daar ontstaat de spanning: een melodie die steeds verder wil spreken, maar ook weet wanneer ze moet stoppen.

TWEE BEELDEN VAN DEZELFDE GITAAR.

De National-resonatorgitaar op de hoes past bij die aandacht voor het instrument zelf. De voorkant gebruikt een foto van Deborah Feingold. Het schilderij op de achterkant is van Thomas Steyer. Dat onderscheid is klein zolang je alleen een miniatuur op een scherm ziet, maar duidelijk zodra je de hoes in handen hebt. Dezelfde gitaar krijgt twee verschillende verschijningsvormen: een gefotografeerd object en een geschilderde wereld van glans, kleur en weerspiegeling.

Steyer vertelde hoe hij Knopflers instrument mocht lenen om het te schilderen. Hij onderzocht welke kleuren het metaal kon terugkaatsen en maakte daar een landschap van. Knopfler kocht het werk; het kreeg een plek op de achterzijde van het album. De hoes vertelt daarmee iets dat ook in de muziek gebeurt. Een vertrouwd instrument blijft herkenbaar, terwijl de omgeving eromheen verandert. Het oog blijft zoeken naar wat echt is, wat weerspiegelt en wat door de maker is toegevoegd.

EEN PLAAT OP DE GRENS VAN TWEE FORMATEN.

Brothers in Arms raakt nauw verbonden met de doorbraak van de cd. Het album is helder opgenomen en de nieuwe drager biedt ruimte voor langere versies. Op de oorspronkelijke enkele lp zijn So Far Away, Money for Nothing, Your Latest Trick en Why Worry ingekort. De negen songs en hun volgorde blijven gelijk. Wie van cd of streaming naar een originele lp overstapt, kan dus vertrouwde passages missen zonder dat de verkeerde plaat op de draaitafel ligt.

Dat maakt het interessant om verschillende edities te vergelijken. De oorspronkelijke lp legt een compactere route af; langere versies geven sommige arrangementen meer tijd. Latere dubbel-lp's kunnen die langere versies weer op vinyl aanbieden. De gekozen uitvoering verandert zo het verloop van een luisterbeurt. Welke editie je ook draait, de grote beweging blijft overeind: van de zichtbaarheid van succes naar het bijna fluisterende besef van verlies.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van DIRE STRAITS.