DIRE STRAITS.

Luister naar het begin van Down to the Waterline. Eerst is er afstand: een gitaarlijn die uit de schemering lijkt te komen. Dan zet de band zich in beweging en krijgt alles een plaats. De bas loopt, de drums houden het licht en Mark Knopfler laat zijn gitaar tussen de zinnen antwoorden. Dire Straits hoeft zich niet met veel lawaai voor te stellen. Na een paar maten weet je met wie je te maken hebt.

EEN ANDER SOORT GITAARHELD.

Knopfler wordt vaak een gitaarheld genoemd, maar dat woord roept al snel het verkeerde beeld op. Zijn spel kan snel en ingewikkeld zijn, alleen hoor je meestal eerst een melodie, een reactie of een klein gebaar. Een noot wordt net langer vastgehouden. Een korte reeks klinkt alsof iemand een zin afmaakt. De techniek staat dicht op de vertelling: de gitaar neemt het gesprek over wanneer de stem zwijgt.

Zijn manier van spelen met de vingers geeft de aanslag een eigen karakter. Noten hoeven niet allemaal even hard binnen te komen; hij kan ze laten prikken, glijden of bijna laten verdwijnen. Daardoor klinkt zelfs een drukke passage beweeglijk. Het is geen ononderbroken stroom. Er zitten accenten en stiltes in, zoals in de manier waarop iemand iets vertelt dat hij zelf heeft meegemaakt.

Naast die gitaar werkt de stem juist door haar beperkingen. Knopfler maakt zich niet groter dan de personages waarover hij zingt. Zijn lage, schurende voordracht laat ruimte voor ironie, vermoeidheid en mededogen. Je luistert niet alleen naar een zanger die een gevoel presenteert, maar naar een verteller die je ergens neerzet en de omgeving laat zien.

VIER MENSEN IN DEPTFORD.

Dire Straits begint in 1977 in Londen, met de broers Mark en David Knopfler op gitaar, John Illsley op bas en David ‘Pick’ Withers op drums. Terwijl punk en disco veel aandacht opeisen, zoekt dit viertal een eigen weg door blues, country en rock. Hun muziek klinkt vertrouwd zonder een reconstructie van vroeger te worden. Het samenspel is los genoeg om te ademen en precies genoeg om iedere wending te dragen.

Die eerste bezetting verdient meer aandacht dan alleen een voetnoot naast de beroemde gitarist. Illsley houdt het middelpunt stevig, zodat de gitaar erboven kan bewegen. Withers speelt met een soepelheid die de songs nergens onnodig verzwaart. David Knopfler vult de ruimte tussen ritme en melodie in. Wanneer de band goed in elkaar grijpt, hoor je niet vier afzonderlijke prestaties, maar één manier van voortbewegen.

De eerste optredens en repetities geven de nummers vorm voordat ze op een album belanden. Dat is hoorbaar aan het debuut uit 1978. De arrangementen lijken niet bedacht om voortdurend de aandacht naar een nieuw effect te trekken. Ze vertrouwen op de spelers en op de verhalen. De luisteraar mag zelf naar voren leunen.

DE BAND IN DE BAND.

Sultans of Swing vat die houding samen. Het nummer kijkt naar muzikanten die voor een klein publiek spelen en geeft hun optreden een waardigheid die niet van succes afhankelijk is. De details maken de mensen herkenbaar. Knopfler hoeft niet uit te leggen dat muziek belangrijk voor ze is; je hoort het in de aandacht waarmee hij ze beschrijft.

Ook instrumentaal gebeurt er iets bijzonders. De gitaar versiert de vertelling niet alleen achteraf, maar reageert voortdurend op haar. De solo's groeien uit de groove, waardoor virtuositeit niet los komt te staan van het nummer. De ritmesectie blijft helder genoeg om elke versnelling te laten landen. Het is muziek die heel zorgvuldig in elkaar zit en toch het gevoel houdt van een band die samen plezier maakt.

Communiqué volgt in 1979 en behoudt veel van die beweeglijkheid. Lady Writer heeft een directe vaart, terwijl bijvoorbeeld Single-Handed Sailor laat horen hoe soepel Dire Straits verhalen in een lopend ritme kan onderbrengen. Het tweede album is interessant juist omdat het nog niet voortdurend vooruitwijst naar de grote arena's. Het geeft je een langere blik op die eerste, compacte taal.

“It's a collective, a brotherhood.”

John Illsley — Rock & Roll Hall of Fame.

MAKING MOVIES: DE RUIMTE WORDT GROTER.

Met Making Movies uit 1980 verandert de schaal. Tunnel of Love begint alsof er een deur naar een andere wereld opengaat. De muziek krijgt meer verloop, meer overgangen en een sterker gevoel voor scènes. De piano en de gitaar hoeven niet om dezelfde plaats te vechten; ze helpen elkaar om de spanning verder uit te bouwen.

Romeo and Juliet laat de andere kant van die ontwikkeling horen. De akoestische klank aan het begin voelt dichtbij, bijna kwetsbaar. Naarmate de band meer ruimte inneemt, groeit ook het verdriet. De bekende namen uit Shakespeare scheppen een verwachting, maar het nummer klinkt als iemand die na een relatie nog steeds probeert te begrijpen waar het misging. Knopflers terughoudende stem maakt dat menselijker dan een grote dramatische uithaal zou doen.

Op Skateaway wordt beweging zelf bijna het onderwerp van de muziek. De groove loopt door, terwijl het verhaal een figuur door de stad volgt. Dit is de kracht van Making Movies: de titel beschrijft ook een manier van schrijven. Je krijgt geen uitleg over ieder gevoel. Je ziet iets gebeuren en merkt ondertussen wat het met je doet.

LOVE OVER GOLD: GEDULD ALS KRACHT.

In 1982 verschijnt Love Over Gold, met vijf lange composities. Telegraph Road neemt ruim de tijd om een landschap, een ontwikkeling en de gevolgen daarvan op te roepen. De muzikale omvang past bij een verhaal dat verder kijkt dan één gebeurtenis. Motieven keren terug, de intensiteit neemt toe en de gitaar krijgt pas echt de vrije ruimte wanneer de grond daarvoor is gelegd.

Private Investigations gaat bijna de tegenovergestelde kant op. Hier bouwt Dire Straits spanning met gaten in de muziek. De stem klinkt bedachtzaam, de instrumenten lijken de ruimte af te tasten. Wanneer er plots meer kracht vrijkomt, voel je hoe belangrijk die stilte was. Het is een nummer dat aandacht beloont: de kleine geluiden zijn onderdeel van het verhaal.

Wie Dire Straits alleen kent als prettig klinkende radio, kan juist hier opnieuw beginnen. Love Over Gold heeft donkere hoeken en lange lijnen. De productie maakt het comfortabel om te luisteren, maar de muziek is niet alleen bedoeld om een kamer aangenaam te vullen. Ze vraagt je om te blijven, ook wanneer er even geen refrein klaarstaat.

BROTHERS IN ARMS: INEENS OVERAL.

Brothers in Arms verschijnt in 1985 en brengt de band bij een enorm publiek. Money for Nothing opent met een steeds groter wordende spanning, waarna die hoekige gitaarpartij de ruimte overneemt. Het geluid is stevig en onmiddellijk herkenbaar. Walk of Life kiest een lichtere route: een toetsenmotief dat meteen uitnodigt en een ritme dat recht vooruitgaat.

Toch vertelt juist het verschil met de titeltrack veel over de band. Brothers in Arms zoekt geen triomf. De gitaar klinkt er gedragen en de stem blijft klein tegenover de ernst van het onderwerp. De uitgestrekte klanken maken het mogelijk om bij de woorden te blijven. Er hoeft nergens haast te worden gemaakt om de emotie te laten aankomen.

Dat contrast voorkomt dat het album alleen een verzameling grote singles wordt. So Far Away heeft een weemoed die in het ritme blijft hangen; Your Latest Trick laat een andere kleur toe. Wie de plaat in volgorde beluistert, hoort hoe geleidelijk de stemming verschuift. In onze Album Story over Brothers in Arms bekijken we die samenhang van dichterbij.

DE PRIJS VAN DIE SCHAAL.

Het succes maakt de omgeving van de band steeds groter. Voor Knopfler begint de omvang op een gegeven moment te botsen met wat hij in de muziek zoekt. In een terugblik bij The Big Issue beschreef hij hoe hij de verhouding wilde herstellen: beter schrijven, met een overzichtelijker gezelschap werken en ieder optreden weer als een betekenisvolle gebeurtenis ervaren.

“All I really cared about was writing better songs.”

Mark Knopfler — The Big Issue, 2018.

On Every Street uit 1991 is het laatste studioalbum van Dire Straits. Calling Elvis geeft de ritmische kant ruim baan, terwijl de titeltrack laat horen hoe een ingetogen begin naar een instrumentale ontlading kan groeien. De band heeft inmiddels een ander formaat dan in 1977, maar de belangstelling voor sfeer, personages en melodische lijnen blijft herkenbaar.

In 1995 sluit Knopfler het hoofdstuk Dire Straits af en richt hij zich verder op zijn eigen werk. De zes studioalbums vormen daardoor een overzichtelijk, maar gevarieerd geheel. Je kunt de ontwikkeling volgen zonder tientallen zijpaden nodig te hebben: van het droge samenspel op het debuut naar de ruimere composities en het grote bereik van de latere platen.

Ontdek de muzikale context in ROCK..