BOB MARLEY.

VAN NINE MILE NAAR KINGSTON

Robert Nesta Marley wordt op 6 februari 1945 geboren in Nine Mile, in de Jamaicaanse parochie Saint Ann. Later groeit zijn muzikale wereld in Kingston, met Trench Town als belangrijke omgeving. Daar krijgt zijn stem vorm tussen armoede, gemeenschapsleven en een cultuur waarin muziek overal aanwezig is.

The Wailers ontstaan rond Marley, Peter Tosh en Bunny Wailer. Dat vroege vertrekpunt is belangrijk: het verhaal begint bij een zanggroep, niet bij een soloartiest met begeleiders. Opnamen uit 1964 en 1965 worden samengebracht op The Wailing Wailers. In nummers als Simmer Down hoor je de beweeglijke energie van ska en stemmen die op elkaar reageren.

LEE PERRY EN DE RUIMTE TUSSEN DE NOTEN

Voor Soul Rebels werkt de groep in 1970 met producer Lee ‘Scratch’ Perry. De opnamen vinden plaats in Kingston. Het geluid is directer en minder gepolijst dan de Island-platen die later zo bekend worden. De stemmen lijken dichter op de ritmesectie te zitten en iedere instrumentale reactie krijgt betekenis.

Dat is een goede plek om aandachtig te leren luisteren. Volg eerst de baslijn. Merk dan op dat de gitaar vaak kort antwoord geeft waar je misschien een langer akkoord verwacht. De drums hoeven niet voortdurend nadrukkelijk vooruit te duwen; de beweging ontstaat doordat alle onderdelen hun eigen plaats innemen.

De albums Soul Revolution en The Best of the Wailers verschijnen in 1971. Die laatste titel kan verwarrend zijn: het is een oorspronkelijke albumuitgave uit de vroege periode, geen moderne terugblik op Marleys bekendste successen. Bij zijn catalogus helpt het daarom om naar het jaar en de opnamen te kijken, in plaats van alleen naar de titel op de hoes.

CATCH A FIRE OPENT DE DEUR

Met Catch a Fire uit 1973 bereiken The Wailers via Island Records een nieuw internationaal publiek. Chris Blackwell financiert het album, dat in Jamaica wordt opgenomen en daarna in Londen verder wordt bewerkt. Onder de toegevoegde instrumentale partijen zit gitaarwerk van Wayne Perkins. Het resultaat brengt de Jamaicaanse basis in contact met een geluid dat ook rockluisteraars aanspreekt.

Concrete Jungle zet meteen spanning neer. De muziek is ruim, maar de zang klinkt nergens vrijblijvend. Verderop laat Stir It Up een warmere kant horen. De plaat kan daardoor tegelijk verleidelijk en onrustig aanvoelen. Die combinatie maakt haar tot een sterke eerste kennismaking met de groep.

Peter Tosh is hier bovendien meer dan een naam in de bezetting: twee nummers op het album zijn van zijn hand. Wie alleen op Marley let, mist hoe de oorspronkelijke Wailers verschillende stemmen en persoonlijkheden bij elkaar brengen. Juist dat samenspel geeft de plaat haar karakter.

BURNIN’ EN EEN BAND DIE VERANDERT

Nog in 1973 verschijnt Burnin’. De opening met Get Up, Stand Up zet direct de toon. I Shot the Sheriff is een ander belangrijk nummer; Eric Claptons latere versie brengt het bij een nog groter publiek. Toch blijft het de moeite waard om terug te keren naar de Wailers-opname en haar ritmische accenten.

Op deze plaat krijgen ook eerder opgenomen nummers nieuwe versies. Small Axe en Duppy Conqueror laten zien dat een lied geen vaststaand object hoeft te zijn. Een ander arrangement of een andere uitvoering kan dezelfde melodie een nieuwe nadruk geven.

Na het vertrek van Tosh en Bunny Wailer verandert de groep. Natty Dread uit 1974 verschijnt als Bob Marley & the Wailers. De I-Threes — Rita Marley, Marcia Griffiths en Judy Mowatt — geven de achtergrondzang een nieuwe kleur. Hun partijen maken de nummers niet alleen voller; ze antwoorden, ondersteunen en zetten de hoofdstem in perspectief.

DE GROOVE IS EEN GEZAMENLIJK WERK

Ook de instrumentalisten verdienen aandacht. Bassist Aston ‘Family Man’ Barrett en drummer Carlton Barrett vormen een bepalende ritmische kern. Toetsenist Tyrone Downie, percussionist Alvin ‘Seeco’ Patterson en gitaristen zoals Al Anderson maken in de jaren zeventig deel uit van de band rond Marley. De precieze bezetting verandert, maar het samenspel blijft cruciaal.

Natty Dread bevat de oorspronkelijke albumversie van No Woman, No Cry. Veel luisteraars kennen vooral de live-uitvoering die daarna verschijnt. Door beide naast elkaar te beluisteren hoor je hoe een nummer op het podium meer adem kan krijgen. Een refrein wordt dan niet alleen gezongen, maar ook teruggegeven door het publiek.

Op Rastaman Vibration uit 1976 staat Roots, Rock, Reggae naast nummers als War en Rat Race. Het album bereikt de Amerikaanse top tien. De toegankelijke melodieën maken de ernst van het materiaal niet kleiner. Ze zorgen ervoor dat een lied blijft hangen, ook wanneer het iets ongemakkelijks aan de orde stelt.

EXODUS: TWEE KANTEN VAN HETZELFDE VERHAAL

Na een aanslag in Jamaica in december 1976 vertrekt Marley naar Londen. Daar krijgt Exodus vorm, uitgebracht in juni 1977. Het album heeft een opvallende boog. De eerste kant draagt dreiging, aanklacht en beweging; de tweede kant opent zich met liedjes die inmiddels haast iedereen kent.

Natural Mystic schuift langzaam het geluid binnen. Het titelnummer laat een aanhoudend ritme steeds verder doorwerken. Daarna veranderen Jamming, Waiting in Vain en Three Little Birds de atmosfeer. Die volgorde is geen bijzaak. De verlichting van de tweede helft krijgt extra betekenis wanneer je de spanning van het begin hebt meegemaakt.

Daarom werkt Exodus zo goed als volledige plaat. Je hoeft niet te kiezen tussen de politieke stem en de warme melodieën. Je hoort hoe beide bij dezelfde muzikant horen. De band geeft ieder nummer een eigen beweging, terwijl de bas en de achtergrondzang de onderlinge verbinding bewaren.

LIEFDE EN OVERTUIGING KUNNEN NAAST ELKAAR BESTAAN

Kaya uit 1978 bevat materiaal uit dezelfde Londense opnameperiode. Nummers als Is This Love en Satisfy My Soul laten een meer ontspannen benadering horen. De stem beweegt soepel en de arrangementen voelen open. Dat maakt de plaat geschikt voor een ander moment dan het dringender werk, zonder haar tot achtergrondmuziek te reduceren.

Een jaar later zet Survival de politieke inzet nadrukkelijk vooraan. Africa Unite en Zimbabwe verwijzen naar Afrikaanse verbondenheid en bevrijding. Marley treedt in 1980 op bij de onafhankelijkheidsviering van Zimbabwe. Hier reikt het publiek van een lied verder dan de platenwinkel of concertzaal.

Ook muzikaal is Survival een sterke plaat om opnieuw op te zetten. De ritmische basis klinkt vastberaden. In One Drop nodigt de titel je al uit om te letten op het patroon onder de zang. De kracht zit in hoe lang de band een beweging kan vasthouden zonder dat die stilstaat.

Zo wordt duidelijk waarom één etiket niet volstaat. Marley schrijft liefdesliedjes en liedjes over macht. Zijn Rastafari-overtuiging klinkt door in de manier waarop hij de wereld benadert. Die verschillende onderwerpen staan niet los van elkaar: persoonlijke waardigheid en een groter gevoel van verbondenheid keren telkens terug.

UPRISING EN DE STEM ZONDER BESCHERMING

Uprising verschijnt in 1980 en is het laatste studioalbum dat tijdens zijn leven uitkomt. Could You Be Loved heeft een onmiddellijke, dansbare aantrekkingskracht. De gitaren en het ritme maken een dichte beweging waar de zang soepel doorheen gaat. Het is een nummer dat je lichamelijk begrijpt voordat je op alle details let.

Aan het einde staat Redemption Song. Daar blijft vooral een stem met akoestische gitaar over. Na alle kleuren van de band is die eenvoud opvallend. De melodie draagt zichzelf en de woorden komen zonder grote instrumentale omlijsting dichterbij.

Luister die twee nummers na elkaar en je hoort hoe breed Marleys bereik is. De ene opname krijgt haar energie uit het samenspel van veel onderdelen; de andere uit de verhouding tussen zang, akkoorden en stilte. Zijn herkenbaarheid hangt kennelijk niet aan één specifiek studiogeluid.

Marley overlijdt op 11 mei 1981, 36 jaar oud. Het postume Confrontation volgt in 1983, met onder meer Buffalo Soldier. Een jaar later verschijnt Legend, de verzamelaar die voor veel luisteraars de eerste ontmoeting met zijn muziek wordt.

EEN VOLGENDE STAP NA LEGEND

Legend is een aantrekkelijke ingang, maar de oorspronkelijke albums geven de nummers hun omgeving terug. Op Exodus hoor je de overgang tussen spanning en vertrouwen. Op Survival krijgen de politieke liedjes extra gewicht doordat ze samen staan. Catch a Fire laat de oorspronkelijke Wailers als groep horen.

Bekijk de artiestpagina van BOB MARLEY voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken. Ontdek de muzikale context in REGGAE..