CHRISTMAS ON REPEAT.

Er is weinig popmuziek die zo nadrukkelijk bij een terugkerend moment hoort. Een paar bellen, een pianomotief of de eerste synthesizer van Last Christmas is genoeg: ineens staat december weer voor de deur. We herkennen een lied, maar ook een kamer, een autorit of iemand met wie we het eerder hoorden.

Dat verklaart een deel van de kracht van kerstnummers. Andere hits verdwijnen naar de achtergrond wanneer een seizoen voorbij is. Kerstplaten krijgen ieder jaar een afgesproken terugkeer. Hun ouderdom kan daarbij juist helpen: een vertrouwd geluid geeft een nieuwe decembermaand iets van de vorige mee.

VAN SAMEN ZINGEN NAAR DE HUISKAMER.

Kerstmuziek bestond lang voordat er hitlijsten waren. Religieuze liederen vertellen het kerstverhaal, terwijl winterliederen en later populaire songs ook ruimte maken voor samenzijn, liefde en heimwee. Die tradities lopen naast elkaar. Een kerkkoor en een drumcomputer hoeven niet hetzelfde te doen om allebei bij het seizoen te horen.

Stille Nacht werd in 1818 voor het eerst gezongen in Oberndorf, bij Salzburg, door Joseph Mohr en Franz Xaver Gruber. Zo'n lied is geschreven om door mensen te worden overgenomen. Bij een popplaat hechten we ons vaak juist aan één specifieke stem, één opname en zelfs aan de klank van de tijd waarin die gemaakt is.

Radio en film hielpen zulke opnamen de huiskamer binnen. Bing Crosby's White Christmas verscheen in 1942; I'll Be Home for Christmas volgde in 1943. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg dat verlangen naar huis een bijzonder gewicht. De rustige zang brengt geen overwinningsroes, maar de belofte van nabijheid. Dat gevoel bleef bruikbaar toen de omstandigheden veranderden.

HETZELFDE FEEST, ANDERE GEWOONTEN.

In de Verenigde Staten horen de crooner, het grote orkest en de kerstspecial bij een invloedrijke populaire traditie. Het religieuze lied bleef bestaan, maar daarnaast ontstond een breed repertoire over winterweer, de kerstman en het verlangen om samen te zijn. Je kunt die platen horen als kleine scènes: de straat buiten, de kamer binnen en de persoon die nog ontbreekt.

Groot-Brittannië heeft zowel de koortraditie als de strijd om de Christmas Number 1. King's College in Cambridge houdt zijn Festival of Nine Lessons and Carols sinds kerstavond 1918; radio-uitzendingen begonnen in 1928. Tegelijk werd de kersthitlijst een jaarlijks popmoment. Slade stond met Merry Xmas Everybody bovenaan met kerst 1973. Een Christmas Number 1 hoeft overigens geen kerstlied te zijn: de titel zegt wanneer de single op één staat.

Op de Filipijnen begint de lange kerstperiode al in de maanden die op 'ber' eindigen, vanaf september. José Mari Chan en Christmas in Our Hearts zijn er sterk mee verbonden. Zijn muziek klinkt in winkels, restaurants en op de radio. Het laat zien hoe beperkt een uitsluitend Brits-Amerikaanse kerstplaylist eigenlijk is: plaatselijke stemmen kunnen een veel grotere rol spelen dan internationale lijsten doen vermoeden.

Ook in Nederland maken radioprogramma's het seizoen herkenbaar. De kerstlijst van Sky Radio bevat bijvoorbeeld Wham! en Mariah Carey naast veel andere terugkerende namen. Zo ontstaat een gedeeld repertoire dat mensen niet per se bewust hebben uitgekozen, maar vaak wel samen kunnen zingen. Welke herinnering eraan vastzit, verschilt vervolgens per luisteraar.

WAAROM KERST ZO VAAK NAAR VERLANGEN KLINKT.

Het geluid is gemakkelijk te herkennen: bellen, glanzende toetsen, samenzang en soms een ruim orkest. Maar het emotionele werk gebeurt ergens anders. Veel sterke kerstliedjes gaan over iemand die er niet is. De feestelijke begeleiding maakt dat gemis voelbaar, juist doordat de wereld eromheen wel gezellig lijkt.

Vergelijk Last Christmas met Christmas (Baby Please Come Home). De eerste houdt de pijn achter een strak popritme; de tweede zet haar midden in een uitbundig arrangement. Ze geven hetzelfde seizoen een andere temperatuur. Naast die liedjes is er plaats voor de onbeschaamde vreugde van Slade of de rustige intimiteit van Nat King Cole.

Streaming maakt de jaarlijkse terugkeer bovendien heel eenvoudig. Een oude opname hoeft niet opnieuw uitgebracht te worden om weer op een afspeellijst te belanden. Dat is prettig voor bekende favorieten, maar een goede kerstselectie mag ook iets toevoegen. Zet eens een soulplaat tussen de vaste radiohits en hoor hoe de sfeer verandert.

DE 20 BESTE KERSTNUMMERS VOLGENS SJELF.

Dit is onze redactionele ranglijst, gekozen op uitvoering, melodie, eigen karakter en blijvende aantrekkingskracht. De volgorde is smaak, geen wereldwijde verkoop- of streamingranglijst. We kiezen vooral pop, soul en crooners; de rijke traditie van religieuze koormuziek verdient een eigen verhaal. Jaartallen horen bij de genoemde release of, waar vermeld, de specifieke opname.

01. Mariah Carey — All I Want for Christmas Is You

1994. De vrije opening houdt de vaart even tegen, waarna piano, bellen en achtergrondstemmen tegelijk naar voren schieten. Carey maakt verlangen beweeglijk. Onze nummer één omdat het refrein al jaren vertrouwd klinkt, terwijl de zang er nog altijd met zichtbaar plezier bovenuit lijkt te springen.

02. Wham! — Last Christmas

1984. De lichte synthesizers en strakke drumcomputer dragen een verhaal dat veel minder zorgeloos is dan de melodie suggereert. George Michael zingt met genoeg afstand om zijn gekwetstheid niet uit te leggen. Kerstmis wordt hier het terugkerende meetpunt van een mislukte liefde.

03. The Pogues feat. Kirsty MacColl — Fairytale of New York

1987. Van het trage pianobegin naar een deinende band: de schaal van het lied verandert zodra de twee stemmen elkaar treffen. MacColl en Shane MacGowan geven hun personages evenveel trots als beschadiging. De ruwe woorden horen bij die ruzie; de warmte zit in de muziek eromheen.

04. Darlene Love — Christmas (Baby Please Come Home)

1963. De belletjes beloven feest, maar Love zingt tegen een lege plek aan. Haar stem blijft overeind boven een arrangement waarin haast alles tegelijk lijkt te gebeuren. Juist de spanning tussen uitbundig geluid en iemand missen maakt dit veel meer dan vrolijke achtergrondmuziek.

05. Bing Crosby — White Christmas

1942. Een melodie die nergens haast heeft en een stem die dichtbij blijft. Crosby's oorspronkelijke opname uit 1942 maakt van een winterbeeld een herinnering waar je naar terug wilt. Hij nam het nummer later opnieuw op; verschillende uitgaven bevatten daardoor niet automatisch dezelfde uitvoering.

06. Nat King Cole — The Christmas Song

1961-opname. Cole rekt kleine frases uit zonder dat de melodie stilvalt. In deze latere orkestopname glijden de strijkers om zijn stem heen, terwijl zijn voordracht bijna gesproken blijft. Luister vooral hoe rustig hij een regel afmaakt: de intimiteit zit in die beheersing.

07. Brenda Lee — Rockin’ Around the Christmas Tree

1958. Dit is kerst op danshoogte. Lee zet haar frasen stevig neer, maar laat de swing soepel doorlopen. De korte instrumentale antwoorden geven de zang iets speels. De opname hoeft niet grootser te worden om te overtuigen; haar timing levert de energie.

08. Chris Rea — Driving Home for Christmas

1986. De piano beweegt ontspannen en Rea's korrelige stem houdt de voeten op de grond. Thuiskomen begint hier al onderweg. Dat maakt het lied bijzonder bruikbaar voor het echte decemberleven: nog niet aan tafel, nog niet helemaal vrij, maar wel op weg naar iets vertrouwds.

09. José Feliciano — Feliz Navidad

1970. De Spaanse en Engelse gedeelten wisselen elkaar af zonder dat het lied zijn vaart verliest. Gitaar, ritme en een onmiddellijk herkenbare melodie maken meedoen gemakkelijk. Het is een voorbeeld van hoe weinig een kerstnummer nodig heeft wanneer de uitvoering werkelijk uitnodigt.

10. Slade — Merry Xmas Everybody

1973. Noddy Holders stem laat weinig ruimte voor bescheidenheid. De band houdt het ritme stevig en het refrein breed genoeg voor een hele kamer. Waar de crooners dichtbij de microfoon blijven, maakt Slade van kerst een gezamenlijk feest dat best een beetje rommelig mag zijn.

11. Wizzard — I Wish It Could Be Christmas Everyday

1973. Roy Wood stapelt stemmen, bellen en blazers tot de muziek bijna over de rand loopt. Toch blijft er een duidelijke melodie doorheen prikken. De aantrekkingskracht zit in die overdaad: iedere nieuwe laag lijkt nog iemand de kamer binnen te laten.

12. John & Yoko / Plastic Ono Band with the Harlem Community Choir — Happy Xmas (War Is Over)

1971. De wiegende beweging en het koor verbinden een persoonlijke jaarwisseling aan een wens voor vrede. Het lied vraagt om meer dan gezelligheid. De samenzang geeft die wens kracht, zonder dat de fragiele menselijke stemmen in een glad blok verdwijnen.

13. Elvis Presley — Blue Christmas

1957. Elvis laat zijn stem buigen en houdt ondertussen genoeg ruimte over voor de opvallende achtergrondzang. Die combinatie maakt het verdriet licht genoeg om vaker te draaien. Kerstmis is hier geen oplossing voor een gemis; het laat dat gemis juist scherper horen.

14. Andy Williams — It’s the Most Wonderful Time of the Year

1963. Het orkest zet de deuren breed open en Williams stapt met een heldere, zorgeloze voordracht naar binnen. De ritmische vaart voorkomt dat de opsomming van feestelijke beelden zwaar wordt. Een opname die vanaf de eerste inzet klinkt alsof de avond al begonnen is.

15. The Ronettes — Sleigh Ride

1963. Achtergrondstemmen, percussie en orkestaccenten laten nauwelijks een hoekje leeg. Ronnie Spector geeft dat volle decor een duidelijk middelpunt. Let op het verschil tussen de voortsnellende begeleiding en de ontspannen zang: precies daar ontstaat het plezier.

16. Dean Martin — Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!

1959-opname. Martin zingt alsof niemand hem op tijd verwacht. De muziek veert mee en maakt van slecht weer een reden om te blijven. Het lied draait om winter en samenzijn; je hoeft geen expliciete kerstboodschap te horen om te begrijpen waarom het bij december is gaan passen.

17. Stevie Wonder — Someday at Christmas

1967. Wonders heldere stem draagt een hoopvoller toekomstbeeld dan de kalender alleen kan leveren. De melodie beweegt zacht, maar de inzet is groot. Dit is het moment in de lijst waarop het feest even naar buiten kijkt, voorbij de eigen woonkamer.

18. Paul McCartney — Wonderful Christmastime

1979. De stuiterende synthesizer vormt het hele karakter van de plaat. Daarboven houdt McCartney de zang eenvoudig en los. Het resultaat heeft iets van zelf muziek maken tijdens een samenzijn: een terugkerend motief, een makkelijk refrein en genoeg ruimte om niet perfect te hoeven zijn.

19. Kelly Clarkson — Underneath the Tree

2013. Clarkson zet haar stem vooraan in een arrangement vol vaart en glanzende accenten. Het refrein bouwt voort op een bekende kerstpoptraditie, maar de vocale kracht houdt het persoonlijk. Een latere toevoeging die begrijpt dat een meezinger eerst een overtuigend lied moet zijn.

20. The Beach Boys — Little Saint Nick

1963. De samenzang en het compacte ritme brengen een heel ander klimaat de lijst binnen. Zelfs de kerstman krijgt hier iets van de snelheid van een Californische autorit. De luchtige uitvoering herinnert eraan dat kerstpop geen sneeuwlandschap nodig heeft om herkenbaar te zijn.