SECOND LIFE.

Je kent een lied al jaren en hoort plotseling een eerdere versie. De melodie is dezelfde, maar de stem, het tempo en zelfs de bedoeling lijken veranderd. Dat is een van de plezierigste ontdekkingen in popmuziek: een vertrouwde favoriet blijkt deel van een langer gesprek.

Een cover is een nieuwe uitvoering van een bestaand nummer. De uitvoerder kan dicht bij een eerdere opname blijven of vrijwel alles eromheen veranderen. Dat verschilt van een remix, die bestaand opnamemateriaal opnieuw bewerkt. Een cover kan op zijn beurt wel samples bevatten. Compositie, uitvoering en opname zijn verschillende lagen van dezelfde muziek.

LUISTER NAAR WAT ER VERSCHUIFT.

Er zijn drie bruikbare ingangen. Begin bij de stem: waar ademt iemand, welke woorden krijgen nadruk en hoe worden regels afgemaakt? Luister daarna naar het ritme. Een andere snelheid of een andere verdeling van de accenten kan een lied laten wiegen, dringen of aarzelen. Kijk ten slotte naar de opbouw: wat is weggelaten, wanneer komt de band binnen en waar ligt het hoogtepunt?

Die keuzes maken duidelijk waarom harder of uitbundiger zingen op zichzelf nog geen betere cover oplevert. Een kleine ingreep kan meer veranderen. Een zin die in de ene stem om iets vraagt, kan in een andere stem als een voorwaarde klinken. Aretha Franklins Respect is een krachtig voorbeeld van hoe uitvoering en perspectief elkaar versterken.

DE BEKENDSTE STEM IS NIET ALTIJD DE EERSTE.

Bij een cover hoort ook aandacht voor de eerdere makers. Een zanger die een nummer beroemd maakt, heeft het niet automatisch geschreven. En de schrijver heeft niet noodzakelijk de eerste uitgebrachte opname gemaakt. De routes van Nothing Compares 2 U en Killing Me Softly laten zien waarom dat onderscheid de moeite waard is.

Daarmee hoeft luisteren geen wedstrijd tussen origineel en cover te worden. De nieuwe uitvoering kan je terugbrengen naar een artiest die je nog niet kende. Zet twee versies direct na elkaar op en kies één detail om te volgen. Vaak hoor je dan ook in de vertrouwde opname iets dat je eerder miste.

DE 20 BESTE COVERS VOLGENS SJELF.

Onze volgorde is een redactionele keuze op basis van eigen karakter, overtuigingskracht en wat de uitvoering in het lied blootlegt. Het is geen gemeten wereldranglijst. De selectie loopt door pop, soul, rock en hiphop; de jaartallen onderscheiden waar nodig een opname, single en albumrelease.

01. Jimi Hendrix — All Along the Watchtower

1968 · Eerder: Bob Dylan (1967).

Hendrix maakt de gitaar tot een tweede verteller. Korte invallen en langer aangehouden tonen geven het onrustige verhaal een fysieke spanning. De akkoorden blijven herkenbaar, maar het speelveld wordt veel groter. Onze nummer één omdat de instrumentale antwoorden evenveel te vertellen hebben als de zang.

02. Aretha Franklin — Respect

1967 · Eerder: Otis Redding (1965), ook de schrijver.

De achtergrondstemmen reageren op Aretha alsof er een gesprek ontstaat. Haar frasering maakt de boodschap helder en direct. Hetzelfde basisidee krijgt vanuit deze stem een ander gewicht: ze laat horen hoeveel betekenis kan verschuiven zonder een lied helemaal opnieuw te schrijven.

03. Johnny Cash — Hurt

2002 · Eerder: Nine Inch Nails (1994). Geschreven door Trent Reznor.

De kleine oneffenheden in Cash' stem krijgen volop ruimte. Gitaar en piano laten de woorden dicht bij de luisteraar komen; de latere opbouw maakt die nabijheid voelbaar. Het klinkt als terugkijken, al is de tekst geen letterlijke autobiografie van Cash.

04. Whitney Houston — I Will Always Love You

1992 · Eerder: Dolly Parton (1974), ook de schrijver.

Het begin zonder begeleiding vraagt alle aandacht voor de stem. Pas later komt het grote gebaar. Houston maakt van Partons afscheid een uitvoering met een enorme spanningsboog, maar bewaart in de rustige passages de zachtheid die het lied nodig heeft.

05. Sinéad O’Connor — Nothing Compares 2 U

1990 · Eerder uitgebracht: The Family (1985). Geschreven door Prince.

O'Connor geeft iedere frase een duidelijke rand: soms beheerst, soms hoorbaar breekbaar. De ruimte rond haar stem maakt dat verschil belangrijk. Prince nam zelf eerder een versie op, maar The Family bracht het lied eerst uit. Schrijver en oorspronkelijke release zijn hier verschillende vermeldingen.

06. Jeff Buckley — Hallelujah

1994 · Eerder: Leonard Cohen (1984); John Cale (1991).

De gitaar laat de akkoorden uitdoven en Buckley neemt de tijd voor iedere beweging van de melodie. Zijn versie staat ook in de lijn van Cales eerdere bewerking. Een cover ontstaat dus soms uit een gesprek tussen meerdere uitvoeringen, in plaats van één sprong vanaf het origineel.

07. Nina Simone — Feeling Good

1965 · Uit de musical The Roar of the Greasepaint – The Smell of the Crowd; eerder op het toneel gezongen door Cy Grant. Geschreven door Anthony Newley en Leslie Bricusse.

Simone begint met haar stem alleen en laat de begeleiding vervolgens zwaar landen. De dalende instrumentale beweging maakt haar opgaande vocale kracht nog duidelijker. Vrijheid krijgt hier een lichamelijk gevoel: adem, ruimte en een stem die haar plek opeist.

08. Soft Cell — Tainted Love

1981 · Eerder: Gloria Jones, opgenomen in 1964 en uitgebracht in 1965. Geschreven door Ed Cobb.

Het elektronische patroon is kaal genoeg om Marc Almonds zang oncomfortabel dichtbij te laten komen. Waar Jones' uitvoering vooruitstuwt met een soulband, maken de herhaalde accenten hier iets dwingends van de melodie. Het ritme verandert hoe je de verhouding in het lied ervaart.

09. Joe Cocker — With a Little Help from My Friends

1968 · Eerder: The Beatles (1967). Geschreven door John Lennon en Paul McCartney.

Cocker trekt de vriendelijke meezinger open met een langzamer, deinend arrangement. De antwoorden van de achtergrondzangers maken de vraag om steun groter. Het is een nuttige luistervergelijking: let eerst alleen op de drums en hoor hoeveel van de verandering daar al begint.

10. Ike & Tina Turner — Proud Mary

1971 · Eerder: Creedence Clearwater Revival (1969). Geschreven door John Fogerty.

De rustige aanloop maakt de versnelling tot een gebeurtenis. Tina's zang en de reacties van de groep zetten de melodie in beweging, terwijl de band steeds harder lijkt te duwen. De opbouw is zo bepalend dat je de uitvoering al aan haar route herkent.

11. Pet Shop Boys — Always on My Mind

1987 · Eerdere bekende uitvoering: Elvis Presley (1972). Geschreven door Wayne Carson, Johnny Christopher en Mark James.

Een spijtbetuiging krijgt een dansritme en grote synthesizeraccenten. Neil Tennant houdt zijn voordracht betrekkelijk koel, waardoor de uitbundige begeleiding een eigen emotionele rol krijgt. De tegenstelling werkt: je kunt bewegen op het nummer en tegelijk de afstand tussen twee mensen horen.

12. Nirvana — The Man Who Sold the World

1994-albumrelease · Live opgenomen in 1993. Eerder: David Bowie (1970).

Cobains stem blijft ruw in de grotendeels akoestische omgeving. De gitaarfiguur draagt de herkenning, maar de uitvoering geeft het lied een zoekende sfeer. De lichte spanning in de zang maakt de vreemde ontmoeting uit Bowies nummer heel dichtbij.

13. Mark Ronson feat. Amy Winehouse — Valerie

2007 · Eerder: The Zutons (2006).

Het ritme veert en de blazers zetten korte leestekens. Winehouse legt woorden soms net achter de tel en geeft de melodie daarmee een ander soort souplesse. Vergelijk deze Ronson-versie ook met haar soberdere uitvoeringen: dezelfde zangeres kan binnen één cover meerdere wegen kiezen.

14. The Byrds — Mr. Tambourine Man

1965 · Eerder dat jaar uitgebracht door Bob Dylan, ook de schrijver.

De glanzende elektrische gitaar en de meerstemmige zang vangen het lange lied in een compact popformaat. Niet alle coupletten gaan mee. Juist die selectie laat horen hoe een arrangement ook redactie is: kiezen welk deel van een nummer het nieuwe middelpunt wordt.

15. Al Green — How Can You Mend a Broken Heart

1972 · Eerder: Bee Gees (1971).

Green laat zijn stem van een zachte regel naar een kwetsbare uithaal bewegen, terwijl de band hem kalm blijft dragen. De ruimte tussen de woorden doet veel werk. De melodie hoeft nauwelijks te veranderen om in deze uitvoering meer als een aarzelend gesprek te voelen.

16. Charles Bradley — Changes

Hier: de albumversie op Changes (2016). Eerder: Black Sabbath (1972); Bradley bracht zijn cover al in 2013 als single uit.

Bradley geeft de lange tonen rafelige randen en laat zijn adem hoorbaar meewerken. De ballad blijkt bijzonder goed in soul te passen. Dat is de ontdekking van deze cover: achter een naam die vaak aan zware gitaren wordt verbonden, ligt een melodie die zo'n stem kan dragen.

17. Eva Cassidy — Fields of Gold

1996, Live at Blues Alley · Eerder: Sting (1993), ook de schrijver.

Cassidy begeleidt zichzelf met een fijn uitgewerkt gitaarpatroon en houdt de woorden helder. De stiltes voelen onderdeel van de melodie. Het lied wordt kleiner van schaal, terwijl het beeld dat de zang oproept juist meer ruimte krijgt.

18. Sonic Youth — Superstar

1994 · Eerder: Delaney & Bonnie (1969), daarna Carpenters (1971). Geschreven door Bonnie Bramlett en Leon Russell.

De gitaartextuur schuurt rond een langzaam ontvouwde melodie. De betrekkelijk vlakke zang haalt de geruststelling uit het bekende refrein. Wat in een gladder arrangement romantisch kan klinken, krijgt hier een ongemakkelijke eenzaamheid. De keuze voor klank verandert het hele gezichtspunt.

19. Fugees — Killing Me Softly with His Song

1996 · Eerder: Lori Lieberman (1972) en Roberta Flack (1973). Geschreven door Charles Fox en Norman Gimbel.

Lauryn Hills zang blijft rond en melodisch boven de hiphopbeat. De reacties ertussen maken de opname gezamenlijk, zonder het lied uiteen te trekken. Flacks uitvoering is een belangrijke voorganger, maar wie terugzoekt naar het begin komt ook bij Lieberman terecht.

20. Santana — Black Magic Woman

1970 · Eerder: Fleetwood Mac (1968). Geschreven door Peter Green.

De percussie en het vloeiende gitaarspel geven de blues een andere beweging. Luister hoe de gitaar aan een toon trekt en hem daarna loslaat: de timing maakt het onderscheid. Het nummer blijft herkenbaar, terwijl de band er een eigen ritmische omgeving omheen bouwt.