ARTIST STORY
XTC.
Bij XTC zit het plezier vaak in een kleine verstoring. Een gitaar haakt anders in op de drums en een melodie neemt een onverwachte afslag. De band uit Swindon begon met nerveuze new wave en groeide uit tot een groep waarvoor bijna elk geluid een plaats kon krijgen in een popliedje. Zolang het liedje zelf bleef overeind staan.
IMAGE CREDIT: Jean-Luc Ourlin · XTC in Toronto, 3 oktober 1978 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0 · Archiefbeeld, volledig weergegeven.
Klikken laadt de Spotify-player. Spotify bepaalt wat je kunt afspelen.
Open in Spotify ↗SWINDON, MET EEN EIGEN ACCENT.
Andy Partridge, Colin Moulding en Terry Chambers vonden elkaar begin jaren zeventig in Swindon. Na eerdere bandnamen werd het in 1975 XTC. Met toetsenist Barry Andrews kwam de bezetting tot stand die in 1978 White Music en Go 2 maakte. Partridge speelde gitaar, Moulding bas, Chambers drums; Partridge en Moulding schreven en zongen ieder hun eigen nummers.
Die eerste platen bewegen onrustig. Orgel en gitaar lijken elkaar soms uit te dagen, terwijl het ritme de muziek vooruitduwt. Toen Dave Gregory in 1979 Andrews verving, veranderde het samenspel. Een tweede gitaar bracht andere kleuren en nieuwe mogelijkheden om lijnen door elkaar te vlechten.
EEN LIEDJE DAT BLIJFT HAKEN.
Op Drums and Wires uit 1979 kreeg die bezetting een duidelijk gezicht. In Mouldings Making Plans for Nigel vormen de drums een dwingende kringloop, met een gitaarpartij die zich daarin vastzet. Het refrein blijft gemakkelijk hangen, maar de tekst over een jongen voor wie anderen de toekomst bepalen, maakt het luisteren minder zorgeloos.
Met Black Sea werd het geluid steviger; English Settlement opende in 1982 juist de ramen. In Senses Working Overtime groeien de akoestische aanloop en het grote refrein naar elkaar toe. XTC kon ingewikkeld klinken en tegelijk heel uitnodigend zijn. De verrassing zat midden in de melodie.
DE STUDIO WORDT DE WERELD.
In 1982 stopte XTC met toeren. Voor Partridge was optreden een steeds grotere belasting geworden. De keuze om verder te gaan als studioband gaf het schrijven en arrangeren een andere ruimte. Op Mummer en The Big Express hoor je hoe breed die zoektocht kon worden: van zachte, landelijke kleuren tot drukke, mechanische ritmes.
Skylarking uit 1986 laat de meer vloeiende kant horen. Luister hoe Summer’s Cauldron overgaat in Grass: stemmen en instrumenten maken samen een omgeving waar je even in kunt blijven. Onder de naam The Dukes of Stratosphear leefden de muzikanten daarnaast hun liefde voor psychedelische jarenzestigpop uit. Die speelsheid past bij XTC: een arrangement mag uitbundig zijn als er iets te ontdekken valt.
KLEINE RUIMTES, GROTE IDEEËN.
De volle kleuren van Oranges & Lemons en de uiteenlopende liedjes op Nonsuch maakten plaats voor de orkestrale, grotendeels akoestische wereld van Apple Venus Volume 1 uit 1999. Een jaar later keerde Wasp Star nadrukkelijk naar de gitaren terug. Het bleef het laatste studioalbum onder de naam XTC.
Dat album ontstond in een studio die was gebouwd in de dubbele garage van Colin Moulding. Een grootse klank vroeg blijkbaar niet altijd om een groot gebouw. Voor Partridge begon het werk bovendien vaak veel eenvoudiger: een cassette, een gitaar, zijn stem en een stampende voet. Eerst moest de compositie werken; daarna kon het uitproberen van instrumenten en klanken beginnen.
ONE THING YOU DIDN’T KNOW.
De mondharmonica op In Another Life kwam uit Mouldings cassettedemo. Volgens Partridge was een van de gebruikte mondharmonica’s kwijtgeraakt of kapotgegaan, waardoor die rafelige klank niet opnieuw lukte. Het bestaande stukje werd daarom uit de demo gehaald en passend gemaakt voor de uiteindelijke opname.
THE FACTS
ESSENTIAL DISCOGRAPHY
De twaalf studioalbums onder de naam XTC. Uitgaven als The Dukes of Stratosphear, EP’s, livealbums en compilaties vallen buiten dit overzicht.
- 1978White Music
- 1978Go 2
- 1979Drums and Wires
- 1980Black Sea
- 1982English Settlement
- 1983Mummer
- 1984The Big Express
- 1986Skylarking
- 1989Oranges & Lemons
- 1992Nonsuch
- 1999Apple Venus Volume 1
- 2000Wasp Star (Apple Venus Volume 2)
FAQ
Waar kwam XTC vandaan?
XTC ontstond in Swindon, Engeland, in de late jaren zeventig. De band werd vooral gedragen door songwriters Andy Partridge en Colin Moulding en ontwikkelde zich van hoekige new wave naar steeds rijker gearrangeerde pop.
Wat zijn de bekendste nummers van XTC?
“Making Plans for Nigel”, “Senses Working Overtime”, “Dear God”, “Mayor of Simpleton” en “The Ballad of Peter Pumpkinhead” behoren tot de bekendste nummers. De songs combineren scherpe observaties met onverwachte melodieën en arrangementen.
Welk album betekende de doorbraak voor XTC?
Drums and Wires uit 1979 maakte XTC breder zichtbaar, mede dankzij “Making Plans for Nigel”. Het album combineert de energie van new wave met het verfijnde popinstinct dat later nog sterker zou worden.
Welk XTC-album moet ik eerst luisteren?
English Settlement is een goed startpunt voor de meer melodieuze en maatschappijkritische kant van XTC, met “Senses Working Overtime”. Daarna zijn Skylarking en Oranges & Lemons sterke vervolgstappen.
Zijn XTC-platen op vinyl verkrijgbaar?
Ja, albums als Drums and Wires, English Settlement en Skylarking zijn op vinyl verschenen en heruitgegeven. Wie de vroege, nerveuze klank zoekt begint bij Drums and Wires; voor een bredere studiopopklank is English Settlement geschikter.
Bekijk de artiestpagina van XTC voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken.
Lees verder in NEW WAVE en POP.
THE FINAL WORD.
EEN POPLIED MAG VERDWALEN.
Begin met Senses Working Overtime en zet daarna Grass op. Volg eens de instrumenten naast de zang: juist daar zitten de kleine wendingen die deze muziek zo eigen maken. XTC vraagt een beetje aandacht en geeft daar telkens een nieuw detail voor terug.
