SOUTHERN ROCK.

Twee gitaren vertellen hetzelfde verhaal, maar kiezen een andere zin. Een orgel houdt de ruimte warm, de ritmesectie blijft bewegen. Southern rock kan stevig doorpakken, maar zijn karakter zit vaak in de manier waarop muzikanten elkaar antwoord geven.

WHAT IS SOUTHERN ROCK?

Southern rock is een verzamelnaam voor rockmuziek die eind jaren zestig en in de jaren zeventig sterk werd verbonden met het zuiden van de Verenigde Staten. Blues, country, soul en soms jazz komen samen in een gitaargericht bandgeluid. The Allman Brothers Band en Lynyrd Skynyrd zijn centrale namen.

De term is niet precies hetzelfde als rock uit het zuiden. Niet iedere band uit die regio maakt southern rock, en muzikanten van elders kunnen dezelfde muzikale taal gebruiken. Het gaat om een historische scene én om hoorbare verwantschappen, zoals bluesfrasering, gitaarharmonieën en ruimte voor samenspel.

WHERE THE ROOTS MEET

De muziek bouwt voort op tradities die al lang bestonden. De blues en soul van zwarte Amerikaanse muzikanten zijn wezenlijke wortels, naast country en rock-’n-roll. Southern rock ontstond uit de ontmoeting en verdere uitwerking van die invloeden. Het geluid kwam niet uit één geïsoleerde gemeenschap.

The Allman Brothers Band ontwikkelde een bijzonder open benadering. In liveopnamen konden liedjes uitgroeien tot lange improvisaties waarin gitaar, bas en drums voortdurend op elkaar reageren. At Fillmore East uit 1971 is daarvan een belangrijk document.

Lynyrd Skynyrd zette vaak sterker in op uitgewerkte songs en een stevige gitaararchitectuur. Het debuut uit 1973 en Second Helping uit 1974 geven die kant een duidelijk gezicht. De bands delen wortels, maar hun manier van opbouwen is verschillend.

HOW DO YOU RECOGNISE THE SOUND?

Meerdere gitaren betekenen hier niet simpelweg meer volume. Ze kunnen verschillende lijnen spelen die samen een harmonie vormen, of beurtelings een frase overnemen. Luister naar de ruimte tussen die partijen: daar hoor je of de muzikanten ondersteunen, aanvullen of juist spanning maken.

Slidegitaar is een ander herkenbaar ingrediënt. Met een glad voorwerp langs de snaren kan een gitarist tussen toonhoogten bewegen. Dat geeft een zingende, soms bijna menselijke klank. Het instrument hoeft overigens niet in iedere southernrockplaat voor te komen.

Het ritme kan strak rocken, maar ook soepel schuifelen. Een orgel, piano of zelfs fluit verandert de kleur. Bij The Marshall Tucker Band maakt de fluit meteen duidelijk dat het genre niet alleen uit elektrische gitaarsolo’s bestaat. De beste herkenning komt uit de combinatie van invloeden.

WHICH BANDS OPEN THE DOOR?

The Allman Brothers Band is een goede ingang voor improvisatie en het gesprek tussen instrumenten. Lynyrd Skynyrd biedt een directe route via herkenbare songs. The Marshall Tucker Band laat de raakvlakken met country en een lichtere, beweeglijke klank horen.

ZZ Top past in deze luisterroute door de blues en boogie van Tres Hombres. Het trio klinkt compacter dan een band met meerdere leadgitaristen. De indeling als bluesrock of southern rock verschilt per luisteraar; juist die overlap maakt de vergelijking nuttig.

Ook binnen één discografie verschuift de nadruk. Brothers and Sisters van The Allman Brothers Band heeft bijvoorbeeld een andere balans tussen compacte songs en instrumentale ruimte dan At Fillmore East. Begin dus niet met de verwachting dat een band altijd één vaste formule gebruikt.

SOUTHERN ROCK, COUNTRY ROCK OR BLUES ROCK?

Countryrock plaatst vaak countryharmonieën, zang en instrumentale kleuren binnen een rockopzet. Southern rock kan die elementen gebruiken, maar heeft doorgaans ook een duidelijke bluesbasis en ruimte voor stevige gitaarpartijen. Een steelgitaar of een zuidelijk accent alleen bepaalt het verschil niet.

Bluesrock vertrekt nadrukkelijk vanuit bluesvormen en frasering. Southern rock overlapt ermee, maar kan verder richting country, soul of jazz bewegen. Tres Hombres hoort die overlap, terwijl een lange improvisatie van de Allmans weer andere deuren opent.

Classic rock is vooral een verzamelterm voor een oudere rockcatalogus en radioformat. Het beschrijft niet één speelstijl. Veel southern rock wordt als classic rock gedraaid, maar die twee termen beantwoorden dus een andere vraag.

WHY THE LIVE RECORD MATTERS

Bij improviserende bands vertelt een liveplaat iets wat een korte studiosingle niet kan laten horen. Een motief keert terug, wordt beantwoord, wordt opgerekt. De spanning ontstaat doordat de luisteraar steeds weet waar de muzikanten vandaan komen, zonder precies te weten waar ze landen.

Je hoeft daarvoor geen solo van twintig minuten in één keer te doorgronden. Kies eerst een herkenbaar thema. Let daarna op de drummer of bassist wanneer de gitaar afwijkt. Zo wordt het samenspel hoorbaar en verandert een lange track van een ononderbroken solo in een gesprek.

WHERE TO START

Begin met Second Helping voor een overzichtelijke ingang via songs. Luister vervolgens naar Tres Hombres en let op de manier waarop drie muzikanten een complete groove dragen.

Neem daarna tijd voor At Fillmore East. Volg een thema en hoor hoe de instrumenten het aan elkaar doorgeven. Het debuut van The Marshall Tucker Band voegt een andere kleur toe en maakt de verwantschap met country extra hoorbaar.

Verder luisteren? Ontdek ook onze guides over blues, country, americana.

SOURCES & FURTHER READING

• The Allman Brothers Band — At Fillmore East
• The Allman Brothers Band — discografie
• Lynyrd Skynyrd — discografie
• The Marshall Tucker Band — biografie
• ZZ Top — Tres Hombres
• Library of Congress — At Fillmore East