TOM JONES.

Een paar blazers, een ritme dat meteen vooruit wil en dan die stem. Bij It’s Not Unusual klinkt Tom Jones alsof hij de deur openzwaait. Bij zijn latere werk kan hij juist vrijwel onbegeleid beginnen en je met één gedragen zin laten wachten. Tussen die twee manieren van zingen ligt een lange carrière. De kracht blijft, maar hij leert steeds opnieuw waar hij haar wil inzetten.

EEN STEM UIT ZUID-WALES.

Tom Jones wordt op 7 juni 1940 geboren in Pontypridd, Zuid-Wales. Hij groeit op in een omgeving waar werk en gemeenschapsleven sterk met de mijnstreek verbonden zijn. Voordat de internationale podia komen, zingt hij in clubs en doet hij verschillende banen. Dat vroege werk vraagt om direct contact: een lied moet mensen bereiken die niet vanzelfsprekend stilvallen zodra er iemand bij de microfoon staat.

Die directheid blijft een kenmerk. Jones zingt medeklinkers met nadruk en kan een klinker breed laten uitwaaieren zonder de zin kwijt te raken. Zijn volume trekt de aandacht, maar zijn timing houdt haar vast. Hij kan vóór de volgende maat spanning opbouwen of een woord juist iets langer laten rusten. Daardoor klinkt ook een bekend lied alsof de verteller er op dat moment iets mee wil.

1965: DE DEUR GAAT OPEN.

It’s Not Unusual bereikt in 1965 de eerste plaats van de Britse hitlijst. De song verbindt een toegankelijke popmelodie aan een ritmische felheid die Jones goed past. Het refrein is snel herkenbaar; de stem klinkt lichamelijk en beweeglijk. In hetzelfde jaar verschijnt zijn debuut Along Came Jones, in de Verenigde Staten in een aangepaste uitvoering als It’s Not Unusual. Een lokale clubzanger wordt een internationale naam.

De doorbraak levert hem een herkenbaar geluid op, maar ook een verwachting. Wie die krachtige uithalen eenmaal heeft gehoord, wil ze terughoren. Jones kan eraan voldoen zonder ieder nummer hetzelfde te behandelen. Het uitbundige What’s New Pussycat? gebruikt zijn theatrale kant. Green, Green Grass of Home geeft juist meer gewicht aan de vertelling en laat horen hoeveel countrygevoel in die grote popstem past.

DELILAH EN HET GROTE GEBAAR.

Met Delilah uit 1968 krijgt zijn dramatische manier van zingen een van haar bekendste vormen. De melodie nodigt uit tot gezamenlijk zingen, terwijl het verhaal gewelddadig is. Dat verschil hoort bij het nummer en verdient aandacht. Het enthousiasme van een zaal verandert de tekst niet. Jones brengt de scène met zoveel nadruk dat muziek en verhaal bijna tegen elkaar in lijken te bewegen.

Bij I Who Have Nothing werkt een andere spanning. De zanger kan niets aanbieden behalve zijn gevoel, terwijl het arrangement en de stem juist groot uitpakken. Jones begrijpt hoe zo’n tegenstelling een uitvoering kan dragen. Hij hoeft de emotie niet voortdurend harder te maken. Een korte terughoudendheid kan de volgende uitbarsting meer betekenis geven. Zijn beste vertolkingen hebben daardoor meer dynamiek dan het imago van de permanente krachtpatser suggereert.

COUNTRY, FUNK EN NIEUWE BONDGENOTEN.

In de jaren zeventig en tachtig beweegt zijn repertoire tussen pop, soul en country. Platen als Say You’ll Stay Until Tomorrow, Darlin’ en Tom Jones Country maken die laatste verbinding expliciet. De verhalende countrytraditie geeft hem iets om vast te houden: een situatie, een sprekend personage en een gevoel dat in gewone woorden moet landen. De versieringen mogen groot zijn, zolang de zin begrijpelijk blijft.

Zijn samenwerking met Art of Noise op Kiss geeft een ander soort ruimte. De Prince-song vraagt om ritmische controle, om korte zinnen en om durven stoppen. De elektronische omgeving laat zijn stem opnieuw opvallen. In de jaren negentig zet The Lead and How to Swing It die belangstelling voor een eigentijdse productie voort. Het gaat steeds om dezelfde praktische vraag: welk arrangement laat deze zanger iets nieuws doen?

RELOAD LAAT HEM TERUGPRATEN.

Op Reload uit 1999 wordt samenwerking het uitgangspunt. Onder anderen de Stereophonics en Mousse T. verschijnen naast Jones. Mama Told Me Not to Come en Sex Bomb werken op verschillende manieren, maar hebben allebei baat bij zijn herkenbare aanwezigheid. Hij hoeft zich niet te verstoppen in een nieuwe generatie muzikanten. Het contact wordt interessant doordat je juist hoort wie er meedoet.

Een duet maakt zijn ritmische gevoel goed zichtbaar. Een andere stem kan hem uitdagen om korter te reageren of een regel anders te plaatsen. Op Mr. Jones uit 2002 volgt een samenwerking met Wyclef Jean. Daarna zoekt hij op de gezamenlijke plaat met Jools Holland uit 2004 weer de beweging van rhythm-and-blues en rock-’n-roll op. De producties veranderen, maar de nieuwsgierigheid naar een passend muzikaal gesprek blijft.

PRAISE & BLAME: RUIMTE RONDOM DE STEM.

Met producer Ethan Johns kiest Jones op Praise & Blame uit 2010 voor sobere arrangementen rond gospel en blues. De muzikanten spelen samen in de studio. Dat hoor je in de manier waarop een gitaar of drumslag op de stem kan reageren. De muziek hoeft niet ieder hoekje te vullen. De stilte tussen de accenten krijgt een functie, en de luisteraar komt dichter bij de adem en de korrel van de zang.

Spirit in the Room uit 2012 en Long Lost Suitcase uit 2015 trekken die lijn verder. Een oudere stem brengt vanzelf een andere kleur mee, maar een interessante plaat ontstaat pas wanneer de songs daar ruimte voor maken. Jones behandelt het repertoire als materiaal om opnieuw te onderzoeken. Een bekend refrein kan vertraagd, een arrangement kan teruggebracht, een ogenschijnlijk kleine zin kan het middelpunt worden.

SURROUNDED BY TIME.

In 2021 verschijnt Surrounded by Time. De samenwerking met Johns krijgt hier een ruimere, soms zoekende klankwereld. Jones zingt onder meer Talking Reality Television Blues en I Won’t Crumble with You If You Fall. Het eerste nummer leunt op vertellen; het tweede legt veel gewicht in een gedragen belofte. Je hoort hoe een carrière aan ervaring kan doorwerken zonder dat elk lied een terugblik hoeft te worden.

De plaat komt binnen op nummer één in het Verenigd Koninkrijk. Jones is dan tachtig jaar en tien maanden oud. Dat record is opvallend, maar de muziek maakt het moment betekenisvol: er ligt een nieuw opgenomen album dat een publiek bereikt. Wie hem alleen van zijn vroege hits kent, kan hier ontdekken hoe goed dezelfde stem ook werkt wanneer de begeleiding afstand houdt.

Bekijk de artiestpagina van Jones, Tom voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken.

Lees verder in POP en SOUL.