ABBEY ROAD. (The Beatles)

Een baslijn schuift de kamer binnen. Daaromheen hoor je drums die ruimte laten, een zacht gesis en een stem die liever dichtbij blijft dan meteen groot uitpakt. Come Together heeft maar weinig nodig om een hele wereld neer te zetten. De groep op de hoes mag dan van je weglopen, in de muziek trekken The Beatles je onmiddellijk naar zich toe.

Van de baslijn in Come Together tot de medley op kant twee: bekijk Abbey Road van The Beatles op vinyl bij SJELF.

Abbey Road verschijnt op 26 september 1969. Het is hun laatst opgenomen album, hoewel Let It Be pas in mei 1970 wordt uitgebracht. Dat verschil bepaalt hoe je naar deze plaat luistert. Met kennis van het uiteenvallen hoor je gemakkelijk overal een afscheid in. Maar de muziek heeft ook iets levends en nieuwsgierigs: vier mensen die nog precies weten hoeveel ze samen kunnen maken.

NOG EEN KEER DE STUDIO IN.

Veel van het materiaal voor Let It Be was eerder in 1969 opgenomen, met een aanpak waarin samenspelen en het livekarakter centraal stonden. Op Abbey Road krijgt het zorgvuldig opgebouwde arrangement weer alle ruimte. Dat begint niet bij nul. Volgens de officiële albumgeschiedenis waren twaalf van de uiteindelijke songs al tijdens de gefilmde repetities en sessies in januari gespeeld. Een idee kan dus in dezelfde periode ontstaan en toch in een andere omgeving tot bloei komen.

George Martin vertelt in The Beatles Anthology dat Paul McCartney hem vroeg opnieuw een album te produceren. Hij wilde dat alleen doen wanneer hij weer op de vertrouwde manier kon werken. Dat betekent niet dat alle onderlinge spanning was verdwenen. Het geeft wel een kader: er moet een plaat komen waarvoor de muzikale keuzes ertoe doen, van de eerste opname tot de overgang tussen twee nummers.

Je hoort die aandacht voortdurend. Een drukke baspartij hoeft de zang niet in de weg te zitten. Een strijkersarrangement kan een melodie vergroten zonder haar dicht te smeren. En Ringo kan een maat precies genoeg gewicht geven om de rest losser te laten bewegen. Hier werkt ervaring door in kleine beslissingen. De band hoeft niet bij elke wending uit te leggen hoe goed hij geworden is.

GEORGE HARRISON OP DE VOORGROND.

Met Something en Here Comes the Sun levert George Harrison twee nummers die het karakter van het album sterk bepalen. Something klinkt kalm genoeg om vanzelfsprekend te lijken. Toch blijft de melodie bewegen, terwijl de bas er een eigen route onder tekent. De gitaar geeft antwoord op de zang zonder het lied stil te zetten voor een demonstratie.

Het nummer wordt samen met Come Together als dubbele A-kant uitgebracht. Daarmee krijgt een compositie van Harrison voor het eerst die plaats op een Beatles-single. De erkenning past bij wat de plaat al laat horen: zijn songwriting staat hier midden in het werk van de groep. Je hoeft de interne verhoudingen niet te kennen om de kracht van die melodie te voelen.

Here Comes the Sun geeft de andere kant van zijn schrijven. De akoestische gitaar klinkt licht en precies; het nummer bouwt zonder haast verder. De kleine ritmische verschuivingen maken de terugkeer naar de herkenbare melodie extra prettig. Het is een lied dat optimisme overtuigend maakt door het zorgvuldig te spelen. Op de oorspronkelijke lp opent het de tweede kant. Na de zware afsluiting van kant één voelt dat als een raam dat opengaat.

HELDER GELUID, VREEMDE RANDEN.

De studio biedt inmiddels andere mogelijkheden. De opnamen worden op achtsporenband opgebouwd en de nieuwe EMI TG-mengtafel speelt een rol in het geluid van het album. Ook de Moog-synthesizer vindt een plaats tussen de vertrouwde instrumenten. Het interessante zit in het gebruik: nieuwe techniek wordt onderdeel van de kleur en de beweging van een lied. Je hoeft het apparaat niet te herkennen om zijn effect te merken.

Luister bijvoorbeeld naar Because. Lennon, McCartney en Harrison zingen een driestemmige harmonie die tweemaal wordt overdubd, zodat negen stemmen samenvallen. Toch hoor je geen koor dat de kamer volduwt. De stemmen blijven bijna zweven. Het vraagt precisie om zo dicht op elkaar te zingen en tegelijk zo licht te klinken. Na Harrisons zonlicht brengt het een ander soort helderheid: stiller, minder aards.

De eerste kant is grilliger. Maxwell's Silver Hammer combineert een opgewekte vorm met een duister verhaaltje. In Oh! Darling zet McCartney zijn stem onder druk, terwijl Octopus's Garden de ruimte juist kleiner en vriendelijker maakt. De verschillen mogen groot zijn. De groep vindt genoeg gezamenlijke klank om je van het ene karakter naar het andere mee te nemen.

En dan blijft I Want You (She's So Heavy) doorzetten. Herhaling wordt gewicht. De riff keert terug, de achtergrond groeit onheilspellend en de muziek lijkt zijn eigen uitgang kwijt. Wanneer het geluid plotseling wordt afgebroken, is de stilte een gebeurtenis. Op vinyl moet je daarna opstaan en de plaat omdraaien. Zo krijgt de lichte gitaar waarmee kant twee begint extra betekenis, zonder dat de drager zelf daarvoor mooier hoeft te klinken.

WANNEER FRAGMENTEN ELKAAR NODIG HEBBEN.

Vanaf You Never Give Me Your Money wordt het samenstellen zelf een hoorbaar onderdeel van het album. Een reeks kortere nummers vormt de lange medley. Sommige stukken zouden afzonderlijk eerder een schets lijken. Hier kunnen ze een volgende deur openen. Dat maakt luisteren naar de volgorde essentieel: een korte song kan precies genoeg zeggen wanneer het volgende fragment de beweging overneemt.

De overgang van Sun King naar Mean Mr. Mustard verandert het landschap. Vervolgens duwen Polythene Pam en She Came In Through the Bathroom Window het tempo van de vertelling vooruit. Er komen personages langs, ritmes verschuiven en stemmen wisselen van houding. De verbindingen zijn zorgvuldig, maar het resultaat voelt levendig. Je hoort geen losse onderdelen die alleen op lengte zijn gezet.

Met Golden Slumbers wordt de schaal groter. De zang en het arrangement bereiden de brede beweging van Carry That Weight voor. In The End krijgen de instrumenten nog hun moment, voordat een korte slotpassage alles samenbrengt. Het is een einde dat gewicht heeft doordat het is opgebouwd. De voorafgaande fragmenten hebben je ernaartoe gedragen.

Helemaal afgelopen is het dan nog niet. Na een stilte volgt Her Majesty: een kort stukje met akoestische gitaar dat de plechtigheid op een prettige manier onderbreekt. Het hoort bij het oorspronkelijke album, ook al stond het aanvankelijk niet in de gedrukte tracklist. Na zo'n zorgvuldig gevormd slot mag er blijkbaar nog iemand even door de deuropening terugkomen. Die kleine ondeugendheid houdt de plaat menselijk.

VIER MENSEN OP EEN ZEBRAPAD.

Voor de hoes ligt de oplossing letterlijk buiten de studio. Op 8 augustus 1969 fotografeert Iain Macmillan de band op het zebrapad. Hij staat op een trapje; een agent houdt het verkeer tegen. Er worden zes opnamen gemaakt terwijl de vier de straat oversteken. Een idee dat Paul had geschetst, wordt zo een beeld dat de titel nauwelijks meer nodig heeft.

Op de voorkant staan zelfs geen bandnaam en albumtitel. Vier figuren, witte strepen, bomen en geparkeerde auto's zijn voldoende. Juist dat alledaagse maakt de foto zo sterk. Deze muziek kwam uit een werkelijk gebouw, aan een straat waar verkeer rijdt en mensen hun eigen dag vervolgen. De hoes geeft het studiowerk een buitenwereld.

MEER DAN EEN AFSCHEID.

Abbey Road bereikt zowel in het Verenigd Koninkrijk als in de Verenigde Staten de eerste plaats. Het album heeft de songs om onmiddellijk te blijven hangen en de samenhang om vaker naar terug te keren. Dat zijn verschillende kwaliteiten, en hier versterken ze elkaar.

Je kunt er het slot van een groepsgeschiedenis in horen. Maar de plaat is ook een les in aandacht: voor een medemuzikant, voor een goede melodie en voor de plek van een lied in het geheel. Van de ingehouden opening tot het onverwachte laatste stukje blijft de afwisseling werken. Misschien is dat wat deze oversteek zo bijzonder maakt. Ze voert naar een einde, terwijl de muziek je telkens opnieuw laat beginnen.