CHEESE. (Stromae)

Een korte melodie, een strakke beat en een stem die weinig haast maakt. Alors on danse lijkt precies te weten hoe een dansvloer werkt. Maar tussen die herkenbare klanken schuiven werk, geldzorgen en vermoeidheid het nummer binnen. Met Cheese maakte Stromae in 2010 een debuut waarop het plezier van bewegen en het ongemak van het dagelijks leven elkaar voortdurend tegenkomen. Zelfs de keurige glimlach op de hoes doet mee.

Wil je de spanning tussen de beat en de woorden zelf horen? Bekijk Cheese van Stromae op vinyl bij SJELF.

BEFORE EVERYONE KNEW THE MELODY.

Paul Van Haver kwam uit de Brusselse hiphop. Hij rapte, werkte aan eigen nummers en schreef ook voor anderen. Universal noemt in zijn vroege loopbaan onder meer bijdragen voor Kery James. Zijn muzikale wereld werd ondertussen ruimer. De directe taal van rap kon ook bestaan naast de elektronische muziek die hij graag hoorde. Dat idee werd de basis van Stromae: een schrijver die zijn verhaal zelf van een ritme voorziet.

Hij studeerde cinematografie aan Inraci, in het Brusselse Vorst. Aan studentenblad Guido vertelde hij in november 2010 hoe waardevol de praktische opleiding was geweest. Geluid, techniek en filmen kwamen samen. De muziek liep tijdens zijn studie gewoon door, soms tot diep in de nacht. Wat later een herkenbaar totaalbeeld werd, groeide dus al op een plek waar beeld en geluid naast elkaar werden geleerd.

In zijn laatste studiejaar bereidde hij de Leçons de Stromae voor: korte internetfilmpjes waarin hij zijn muzikale ideeën liet zien. Ook Alors on danse zat daarbij. Zijn manager had video’s voorgesteld die meer op een kijkje in zijn leven leken. Stromae koos voor een speelse leraarrol. Het woord lessen bevatte zelfspot. Iemand die zijn instrumenten uitlegde, kon tegelijk een personage worden dat je wilde blijven volgen.

A COMPUTER, A VOICE, A PLAN.

Die werkplek was bescheiden. In juni 2010 legde hij bij Ozap uit dat hij zelf in zijn apparatuur en opnamen had geïnvesteerd. Zijn productie gaf hij vervolgens in licentie aan Universal, dat de promotie en distributie verzorgde. Dat onderscheid is wezenlijk. De muziek was al van hem voordat een grote organisatie hielp haar verder te verspreiden. Het succes van de single bracht dus schaal bij een werkwijze die eerder was opgebouwd.

Een demonstratie voor Reason Studios maakt die werkwijze concreet. De bas van Alors on danse kwam uit de NN19-sampler, de drums uit Redrum en de herkenbare melodische klank uit NN-XT. Het nummer was gemaakt in Reason. Achter de internationale hit zat geen onzichtbare verzameling exotische instrumenten, maar software waarvan de onderdelen helder aan te wijzen waren.

Juist daardoor wordt het arrangement interessant. Je kunt afzonderlijk horen wat het ritme doet, waar de bas ruimte inneemt en hoe de melodie terugkeert. De stem krijgt een eigen baan tussen die elementen. Het resultaat voelt eenvoudig zonder toevallig te klinken. Een beperkt aantal bouwstenen kan veel dragen wanneer hun onderlinge verhouding klopt. Stromae gebruikt die overzichtelijkheid om de woorden hoorbaar te houden.

THE PARTY HAS ALREADY BEGUN.

De single was in België al succesvol voordat het album verscheen. Daarna bereikte Alors on danse ook de eerste plaats in onder meer Frankrijk, Duitsland en Nederland. De taal bleek geen onneembare grens. Een luisteraar hoefde niet iedere Franse zin te verstaan om de cadans en de melodie te onthouden. De woorden konden later alsnog binnenkomen.

Dat internationale succes maakte het afmaken van Cheese juist lastig. Bij Ozap vertelde Stromae hoe de hit in zijn hoofd bleef rondzingen wanneer hij opnieuw moest schrijven. Hij kreeg het advies zich een maand in Brussel terug te trekken. De opdracht was plotseling groter geworden: naast dat ene lied moest een heel album kunnen staan. De bekendste track was een opening én een maatstaf.

Op de standaarduitgave staat hij pas als vijfde. Eerst laat Bienvenue chez moi de deur opengaan, gevolgd door onder meer Te quiero en Rail de musique. Die volgorde geeft de bekende single een omgeving. Wie het album van voren af aan opzet, ontmoet de maker al voordat de wereldhit arriveert. Het verandert de manier waarop dat vertrouwde refrein landt.

WHEN THE WORDS CATCH UP.

Het donkere gevoel was voor Stromae geen boodschap die achteraf op vrolijke muziek was geplakt. In hetzelfde interview beschreef hij juist de melancholie die hij al in house hoorde. Alsof de kater zich tijdens het feest aankondigt. De tekst maakt hoorbaar wat volgens hem al in de muziek aanwezig kan zijn. Zo blijft de dansvloer een plek waar dagelijkse spanning wordt meegenomen.

Een latere uitvoering van Alors on danse liet dat goed zien. Aan Sparse vertelde hij hoe artistiek directeur Romain Bilharz een symfonische versie had voorgesteld. Dominique Spagnolo verzorgde het arrangement. Met een akoestische omgeving kwamen dezelfde woorden anders binnen. De zorgen waren niet veranderd; hun omlijsting wel. De bewerking was daarmee ook een manier om de tekst opnieuw te laten opvallen.

Daar zit een bruikbare ingang voor het hele album. Let eerst op de melodie en vervolgens op de stem. De relatief beheerste voordracht kan afstandelijk lijken, maar geeft iedere opeenvolgende gedachte een duidelijke plaats. Herhaling wordt meer dan een hulpmiddel voor een refrein. Ze kan ook klinken als het blijven rondlopen in dezelfde problemen.

A LOVE SONG WITH DOUBTS.

Te quiero zet liefde in een onzekerder licht dan de titel aanvankelijk belooft. Het Spaans klinkt uitnodigend, terwijl de Franstalige vertelling het gevoel ingewikkelder maakt. In een interview tijdens zijn promotiebezoek aan Oostenrijk sprak Stromae over de pessimistische liefdesgeschiedenis van de videoclip. Tijdens het filmen merkte de regisseur hoe moeilijk hij zelf beslissingen vond. Een fictieve rol legde onverwacht iets van de maker bloot.

Ook Jacques Brel speelde mee in de presentatie van het nummer. Stromae vertelde Sparse dat de verwijzing in de sobere, frontaal gefilmde uitvoering bewust was. Hij bewonderde vooral Brels interpretatie: de manier waarop een zanger woorden laat leven. Die invloed hoefde geen overeenkomst in instrumentatie te betekenen. Een elektronische begeleiding kon nog steeds ruimte bieden aan een verteller.

Zijn andere voorbeelden lagen verder uit elkaar. In het Oostenrijkse gesprek noemde hij Faithless en The Streets als bewijs dat verschillende stijlen samen konden werken. Rap, melodie en elektronische ritmes hoefden geen afzonderlijke kamers te blijven. Op Cheese hoor je dat uitgangspunt in de nabijheid van praatzang en zang. De zin moet zijn bestemming bereiken; de gekozen vorm mag onderweg veranderen.

SMILE FOR THE PICTURE.

De hoes toont hem in een blauw vest, wit overhemd en vlinderdas, met de handen rustig voor zijn lichaam. De lichte achtergrond versterkt het gevoel van een zorgvuldig gemaakte schoolfoto. In het gesprek met de Oostenrijkse interviewer koppelde hij de titel aan precies dat ritueel: netjes gaan zitten en op commando glimlachen. Het keurige uiterlijk vormt een klein omhulsel rond de persoon.

Bij Jérôme Colin in Hep Taxi! kwam nog een beeldbron ter sprake: de houding van de Mona Lisa. Stromae bevestigde dat die als inspiratie was gebruikt, al bleef de schoolfoto voor hem belangrijker. De glimlach heeft daardoor iets onbeslists. Hij geeft toegang tot het portret, zonder meteen uit te leggen hoe degene op de foto zich voelt.

Stromae verzette zich in datzelfde gesprek tegen een al te eenvoudige uitleg van Cheese. Glimlachen betekent soms verbergen, soms beleefd blijven en soms gewoon plezier hebben. Dat maakt de titel sterker. Het album hoeft geen permanent masker te zijn om te onderzoeken hoeveel verschillende betekenissen één uitdrukking kan dragen.

MORE THAN THE SINGLE.

In Hep Taxi! erkende hij ook dat Alors on danse veel aandacht van de rest van de plaat had weggenomen. Hij bleef trots op het lied, maar wilde de andere nummers verdedigen. Dat is de blijvende uitdaging van dit debuut. Een hit die onmiddellijk herkenbaar wordt, kan de luisteraar tegelijk helpen binnenkomen en verleiden weer te vertrekken.

Cheese verdient die extra tijd. De songtitels bewegen van verwelkoming via liefde en onrust naar stilte, beweging en uiteindelijk de glimlach zelf. De slottrack geeft het omslagbeeld zijn plaats binnen de muziek. Het portret waarmee je begon, is na elf nummers minder eenvoudig geworden. Het gezicht is hetzelfde; de luisteraar heeft meer context.

De basis voor de latere Stromae is hier al aanwezig: een schrijver met gevoel voor rol en houding, een producer die klanken overzichtelijk neerzet en een verteller die zijn moedertaal behoudt. Racine carrée zou in 2013 die wereld uitbreiden. Op Cheese hoor je eerst hoe zorgvuldig de ingang is gebouwd.