ST GERMAIN.

Een stem roept, een ritme blijft draaien en ergens boven de maat begint een blaasinstrument vrij te bewegen. Bij St Germain hoef je niet te kiezen tussen de concentratie van jazz en de lichamelijke logica van house. Ludovic Navarre maakt muziek waarin beide houdingen elkaar nodig hebben. De herhaling houdt de deur open; wat daarbinnen gebeurt, maakt dat je blijft luisteren.

DE MAN ACHTER DE NAAM.

St Germain klinkt als een collectief, een adres of misschien een stijl. Het is in de eerste plaats het project van de Franse producer Ludovic Navarre, geboren in 1969. Begin jaren negentig brengt hij muziek uit onder verschillende namen, waaronder Deepside en Subsystem. Dat verleden is belangrijk. Voordat zijn muziek opduikt in jazzcollecties en huiskamers, denkt hij al in de lange adem van een clubtrack.

In zo’n track hoeft niet elke halve minuut een nieuw onderdeel te beginnen. Een patroon mag blijven staan tot je andere dingen gaat horen: de aanslag van een akkoord, een kleine verschuiving in de percussie, de manier waarop een stem net achter de tel lijkt te hangen. Navarre gebruikt die aandacht als bouwmateriaal. Hij verzamelt geen stijlen om ze naast elkaar uit te stallen; hij zoekt plekken waar hun ritmes elkaar begrijpen.

BOULEVARD: GEEN HAAST OM ERGENS AAN TE KOMEN.

Boulevard verschijnt in 1995 bij F Communications, het label uit de omgeving van Laurent Garnier. De plaat legt de basis: diepe house, jazzkleuren en bluesstemmen, met genoeg ruimte voor muzikanten om een eigen lijn te volgen. Trompettist Pascal Ohse behoort tot de betrokken spelers. Onder de verfijning blijft een eenvoudige uitnodiging liggen: kom in beweging.

Deep in It geeft die houding al in de titel weg. Je stapt niet in voor één refrein; je laat je zakken in een ritme. De akkoorden voelen warm, maar de structuur blijft precies. In Alabama Blues krijgt een bluesstem een nieuwe omgeving. De korrel in de stem schuurt tegen de regelmaat van de machine, zonder dat een van beide hoeft te verdwijnen.

Dat onderscheid raakt gemakkelijk zoek wanneer deze muziek alleen als achtergrond wordt gebruikt. Ze klinkt toegankelijk, maar er gebeurt veel met weinig materiaal. De bas bepaalt hoe je gewicht verplaatst. Een blaaspartij verandert de temperatuur. Een korte stilte maakt de terugkeer van de beat groter. Navarre organiseert de aandacht zonder steeds om aandacht te roepen.

TOURIST: DE CLUB LOOPT BLUE NOTE BINNEN.

In 2000 verschijnt Tourist op Blue Note. Het jazzlabel is hier meer dan een fraai logo op de hoes. De plaat laat horen dat elektronische productie een manier kan zijn om met jazz te werken. Instrumentale partijen krijgen een nieuwe samenhang door montage, herhaling en de keuzes van de producer. Het resultaat voelt tegelijkertijd gespeeld en gebouwd.

Rose Rouge is de beslissende kennismaking. De stem grijpt je, het ritme zet zich vast en de blazers maken het beeld breder. De muziek heeft geen haast om haar opening achter zich te laten. Juist door langer bij dezelfde impuls te blijven, verandert die van aankondiging in een gezamenlijke beweging. Je kunt ernaar luisteren met je voeten of met je volle aandacht; het ene sluit het andere niet uit.

So Flute laat een fluit door een stevige groove bewegen; Sure Thing heeft een andere, donkerder warmte. Zet die nummers naast elkaar en je hoort waarom Tourist meer is dan één slim recept. De rollen wisselen. Soms geeft de melodie richting, soms is een klank genoeg om het hele nummer van kleur te laten veranderen.

Volgens Nonesuch waren er in 2015 bijna drie miljoen exemplaren van Tourist verkocht. Die cijfers verklaren niet waarom een groove werkt, maar ze laten wel zien hoe ver deze plaat buiten haar oorspronkelijke omgeving reisde. Dansvloeren, jazzpubliek en luisteraars die geen van beide etiketten nodig hadden, vonden hier een gezamenlijke ingang.

St Germain laat de machine volhouden, zodat de mensen vrijer kunnen bewegen.

DE PRODUCER ALS LUISTERAAR.

Het is verleidelijk om bij elektronische muziek alle aandacht op apparatuur te richten. Bij Navarre zijn selectie en verhouding minstens zo belangrijk. Welke frase krijgt ruimte? Hoe lang mag een instrument doorpraten? Wanneer wordt een herhaling dwingend en wanneer juist vermoeiend? De apparatuur geeft mogelijkheden, maar het oor moet beslissen.

Dat maakt zijn muziek ook interessant naast een traditionele jazzopname. Daar volg je vaak hoe spelers tijdens het spelen op elkaar reageren. Hier kun je bovendien horen hoe een producer achteraf een gesprek vormgeeft. Een fragment keert terug en krijgt door zijn nieuwe buren een ander gewicht. De studio wordt een plek waar tijd opnieuw kan worden gerangschikt.

NA VIJFTIEN JAAR EEN ANDERE ROUTE.

In 2015 volgt het titelloze St Germain, vijftien jaar na Tourist. Navarre kiest geen eenvoudige herhaling van zijn grootste succes. Malinese instrumenten en muzikanten krijgen een centrale plaats. Kora, n’goni en gitaar bewegen tussen percussie en elektronica. Het levert een muziekbeeld op dat tegelijk vertrouwd pulseert en anders wordt ingevuld.

Op Real Blues klinkt een sample van Lightnin’ Hopkins. Daaromheen spelen onder anderen Mamadou Cherif Soumano, Guimba Kouyate, Jorge Bezerra en Didier Davidas. De namen doen ertoe: de levendigheid komt van concrete muzikanten met eigen vaardigheden. Navarre brengt hun bijdragen samen in zijn Parijse studio, de Magic House.

Luister hoe de snaarinstrumenten hun eigen kleine ritmes meebrengen. Ze vullen niet simpelweg de lege ruimte boven een beat; ze veranderen hoe die beat aanvoelt. In Sittin’ Here krijgen stem en herhaling de tijd om zich in elkaar te nestelen. De songs vragen opnieuw om geduld, maar de beloning zit nu op andere plekken dan op Tourist.

EEN PLAAT MAG OP REIS BLIJVEN.

Voor de jubileumuitgave Tourist Travel Versions nodigt Navarre producers en remixers uit om zijn muziek opnieuw te benaderen. Onder hen zijn Atjazz, Nightmares on Wax, Ron Trent en Black Motion. Daarmee behandelt hij zijn bekendste album als materiaal dat verder mag reizen. Een groove is niet klaar omdat één versie beroemd is geworden.

Op vinyl komt die houding vanzelf dichtbij. Een lange track vraagt om meer dan even herkennen en doorschakelen. Laat Boulevard een plaatkant lang lopen en volg hoe eenzelfde ritmische basis verschillende stemmingen draagt. Zet daarna het album uit 2015 op. De continuïteit zit niet in identieke instrumenten, maar in het vertrouwen dat een goed gekozen patroon veel verhalen kan dragen.

Bekijk de artiestpagina van St. Germain voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken. Ontdek de muzikale context in JAZZ..