PERRY COMO.

Er zijn zangers die je onmiddellijk laten merken hoeveel een lied van ze vraagt. Perry Como doet bijna het omgekeerde. Een melodie lijkt bij hem vanzelf te ontstaan, alsof hij haar zojuist tijdens een gesprek heeft gevonden. Dat gemak is zijn grootste kwaliteit en misschien ook de reden waarom je hem kunt onderschatten. Wie niets forceert, laat minder duidelijk zien hoeveel hij beheerst.

DE KAPPER DIE NAAR DE BAND LUISTERDE.

Perry Como wordt op 18 mei 1912 geboren in Canonsburg, Pennsylvania. Voordat muziek zijn beroep wordt, werkt hij als kapper en heeft hij een eigen zaak. Dat is geen later bedacht publiciteitsverhaal over een gewone jongen. Hij bezit werkelijk een vak en een bestaan wanneer hij in 1933 bij de band van Freddie Carlone gaat zingen. In datzelfde jaar trouwt hij met Roselle Belline.

Vanaf 1936 zingt hij bij Ted Weems. De dansorkesten vormen een praktische opleiding: een zanger moet boven de begeleiding verstaanbaar blijven, een melodie herkenbaar neerzetten en weten wanneer hij ruimte laat. Een lange carrière begint hier met bruikbaarheid. Je bent een stem binnen een groter geheel, en dat geheel moet iedere avond werken.

Como bewondert Bing Crosby. De aantrekkingskracht is goed te begrijpen: Crosby laat horen dat een microfoon ook zachtheid kan dragen. Je hoeft een zaal niet met uitsluitend volume te bereiken wanneer techniek de afstand verkleint. Voor Como wordt die nabijheid een uitgangspunt. Zijn stem hoeft niet op een voetstuk; ze mag bij de luisteraar komen zitten.

EEN STEM OP GESPREKSAFSTAND.

Een goede manier om naar Como te luisteren is minder te letten op de hoogste noot en meer op het einde van een zin. Hij houdt een klinker vast zonder hem zwaar te maken. Medeklinkers zijn duidelijk, maar hakken de melodie niet in stukken. Er blijft een doorlopende beweging, ook wanneer de begeleiding even groter wordt.

Die manier van zingen vraagt om controle over adem en gewicht. Als iedere lettergreep dezelfde nadruk krijgt, verliest een tekst zijn natuurlijke verloop. Como verdeelt de aandacht. Sommige woorden laat hij bijna achteloos passeren, zodat een ander woord vanzelf betekenis krijgt. De emotie zit niet alleen in wat hij zingt, maar in de verhouding tussen al die kleine beslissingen.

Dat hoor je in een ballad als Prisoner of Love. De melodie kan gemakkelijk plechtig worden. Como houdt haar beweeglijk, met genoeg warmte om de belofte geloofwaardig te maken. Het orkest mag kleuren toevoegen, maar zijn stem blijft de plek waar het verhaal samenkomt. Hij maakt grote gevoelens geschikt voor een kleine luisterafstand.

DE HUISKAMER WORDT ZIJN PODIUM.

Met de radio-uitzendingen van Chesterfield Supper Club, vanaf 1944, krijgt die stijl een dagelijks adres. Radio brengt een zanger binnen in huizen waar niemand speciaal voor hem een stoel heeft gekocht. Hij moet aansluiten bij een bestaande avond. Como klinkt alsof hij begrijpt dat er ook nog een gesprek, een maaltijd of een lange werkdag in die kamer aanwezig is.

Op kerstavond 1948 maakt hij zijn televisiedebuut. Het nieuwe medium geeft zijn stem een gezicht: rustig, vriendelijk, zonder dat ieder gebaar een gebeurtenis hoeft te zijn. Zijn televisiewerk wordt later bekroond met opname in de Television Academy Hall of Fame in 1989. Toch is het interessant om dat vertrouwde gezicht soms weg te denken. Zonder beeld blijft een zeer precieze zanger over.

Televisie kan het verschil tussen persoonlijkheid en uitvoering onzichtbaar maken. Omdat Como ontspannen overkomt, lijkt ook de muziek weinig voorbereiding te vragen. Maar een lied moet nog steeds op het juiste moment beginnen, een arrangement moet ademen en een slot moet landen. Zijn gemak is een resultaat. Het is geen verklaring voor hoe dat resultaat tot stand komt.

GOUD AAN DE ENE KANT, MAGIE AAN DE ANDERE.

Catch a Falling Star en Magic Moments verschijnen eind 1957 op dezelfde single. Samen laten ze horen hoe sterk een lichte popplaat kan zijn. Het eerste nummer heeft een melodie die bijna onmiddellijk vertrouwd voelt. Het tweede houdt een herinnering vast in een kleine, overzichtelijke vorm. Er is weinig afstand tussen eerste kennismaking en meeneuriën.

Magic Moments is geschreven door Burt Bacharach en Hal David. Como geeft de details ruimte zonder nadrukkelijk te knipogen. De lichte begeleiding en het fluiten maken het nummer herkenbaar, maar de stem zorgt dat het meer blijft dan een aardig arrangement. Hij behandelt een kleine herinnering alsof die voor degene die haar vertelt werkelijk telt.

Bij de eerste Grammy-uitreiking, in 1959, wint Como met Catch a Falling Star ook de prijs voor mannelijke vocale popuitvoering. Het past bij zijn positie: een volwassen zanger kan midden in een veranderende popcultuur een breed publiek bereiken zonder zijn hele persoonlijkheid te vervangen. Een heldere melodie en overtuigende uitvoering blijven bruikbare gereedschappen.

Bij Perry Como hoor je het vakmanschap pas goed wanneer je ophoudt te wachten op vertoon.

ACHTER DE HITS LIGGEN DE ALBUMS.

Wie alleen een hitverzameling kent, mist een belangrijk deel van Como. Op So Smooth uit 1955 krijgt zijn stem langer de tijd om een stemming op te bouwen. De titel lijkt een verkooppraatje, maar beschrijft ook een werkwijze: geen ruwe overgangen om hun eigen effect, wel een vloeiende lijn van melodie naar melodie.

We Get Letters uit 1957 en Saturday Night with Mr. C. uit 1958 brengen de zanger dichter bij de luisteraar die om een geliefd lied vraagt. Het plezier zit in herkenning, maar ook in de manier waarop een bekende melodie opnieuw wordt gewogen. Como hoeft een standaard niet spectaculair te verbouwen om hem persoonlijk te laten klinken.

Bij Como Swings uit 1959 helpt het om speciaal naar de ritmische verhoudingen te luisteren. De band beweegt, de accenten zijn helder en de zang hoeft daar niet voortdurend bovenop te zitten. Een fractie ontspanning in een frase kan genoeg zijn om het geheel losser te laten voelen. Swing is hier evenzeer een kwestie van ruimte als van nadruk.

Op een plaatkant wordt dat duidelijker dan in een rij losse favorieten. Het ene nummer hoeft niet alle kanten van de zanger te bewijzen. Er mag afwisseling zijn tussen lichtheid en ernst, tussen een langer aangehouden melodie en een compactere frase. De albumvorm maakt van zijn rustige aanwezigheid iets wat je een tijdlang kunt bewonen.

EEN ANDER ARRANGEMENT, DEZELFDE HERKENNING.

The Scene Changes uit 1965 brengt Como naar Nashville, met producer Chet Atkins en arrangementen van Anita Kerr. Het is een betekenisvolle verschuiving. Zijn stem blijft herkenbaar terwijl de omgeving verandert. De zachtere verbinding tussen country en pop biedt een andere achtergrond voor dezelfde aandacht voor een lied.

Je kunt daarin een les horen over interpretatie. Een zanger hoeft niet telkens een nieuw personage te worden om nieuw repertoire te bereiken. Soms werkt het juist wanneer een vertrouwde stem op een andere plek wordt gezet. De luisteraar herkent het karakter en ontdekt ondertussen andere ritmes, andere instrumentale accenten en een andere manier van begeleiden.

In 1966 verschijnt Lightly Latin, gevolgd door Perry Como in Italy. Die laatste plaat wordt in mei van dat jaar opgenomen in de RCA Italiana-studio’s in Rome, met Nick Perito als arrangeur en dirigent. Onder de liedjes bevinden zich Souvenir d’Italie, Anema e core en Forget Domani. De plaat geeft zijn Italiaans-Amerikaanse achtergrond een hoorbare plaats zonder zijn vertrouwde manier van zingen opzij te zetten.

WARMTE IS MEER DAN KERSTMIS.

Voor veel luisteraars begint Perry Como in december. Zijn kerstplaten maken een groot deel uit van zijn blijvende aanwezigheid. Het oorspronkelijke Perry Como Sings Merry Christmas Music dateert uit 1946; later volgen onder meer Season’s Greetings from Perry Como en The Perry Como Christmas Album. Het zijn verschillende opnameprogramma’s, geen eindeloze nieuwe namen voor precies dezelfde plaat.

Wel verschijnen er ook veel verzamelingen en heruitgaven. Dat maakt zijn catalogus soms verwarrend. Een nieuwe hoes betekent niet automatisch nieuwe opnamen. Bij Como loont het om naar het oorspronkelijke album en de sessies te kijken. Zo hoor je ook hoe de omlijsting van zijn stem door de jaren heen verandert.

Het vertrouwde kerstgevoel komt niet alleen uit sleebellen of een koor. Como brengt een vorm van gastvrijheid mee. Hij laat een melodie binnenkomen zonder de luisteraar te overvallen. Diezelfde eigenschap werkt ook op een gewone avond in maart. Zijn beste platen hebben geen versierde woonkamer nodig om nabijheid te laten ontstaan.

OOK IN DE JAREN ZEVENTIG BLIJFT DE DEUR OPEN.

Met It’s Impossible uit 1970 bereikt Como opnieuw een groot publiek. De titelmelodie komt uit Somos novios van Armando Manzanero, met een Engelse tekst van Sid Wayne. Como maakt er geen demonstratie van kracht van. Hij houdt de melodie bij elkaar en laat de begeleiding het gevoel verbreden.

And I Love You So volgt in 1973. Het titelnummer van Don McLean past bij een zanger die niet ieder sentiment hoeft uit te vergroten. De woorden hebben al genoeg kwetsbaarheid; Como hoeft ze vooral begrijpelijk en geloofwaardig te houden. Het bijbehorende album bereikt in januari 1974 de eerste plaats van de Britse albumlijst.

Dat succes is geen reden om de latere platen uitsluitend als een comeback te beluisteren. Op Perry, Just Out of Reach en het Britse opnameproject The Best of British blijft hij repertoire kiezen dat een volwassen stem kan dragen. Met So It Goes uit 1983 en Today uit 1987 loopt de studiocarrière nog verder door. De klank wordt ouder, maar het streven naar helderheid blijft herkenbaar.

BEGIN MET EEN KLEIN GEBAAR.

Een kennismaking kan heel eenvoudig zijn. Zet eerst Magic Moments op en luister hoe weinig nadruk nodig is om een melodie dichtbij te brengen. Ga daarna naar And I Love You So. Het verschil in periode en productie is groot, maar de verhouding tussen stem en luisteraar blijft verrassend vertrouwd.

Neem vervolgens een volledig album, bijvoorbeeld So Smooth of Como Swings. Let één keer vooral op de begeleiding en een volgende keer op zijn zinsuiteinden. Je hoeft niet op zoek naar een verborgen technisch kunststuk. Het gaat om de samenhang: een ademhaling, een pauze, een toon die precies lang genoeg blijft hangen.

Op vinyl helpt het ritueel van een plaatkant om dat tempo te aanvaarden. Niet omdat de drager iedere opname vanzelf beter maakt, maar omdat je iets minder snel naar het volgende effect springt. Como beloont die aandacht met details die zich niet opdringen. De rust blijft aantrekkelijk, ook wanneer je ontdekt hoeveel werk erin verborgen zit.

Bekijk de artiestpagina van PERRY COMO voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken.

Lees verder in JAZZ en POP.