HISTORY. (Michael Jackson)

HIStory begint niet met nieuwe muziek. Het begint met vijftien wereldhits die al hadden bewezen wie Michael Jackson was. Pas daarna volgt de plaat die hij in 1995 werkelijk wilde maken: vijftien nummers waarmee hij terugvocht tegen de media, zijn critici, zijn eenzaamheid en het verlies van controle over zijn eigen verhaal. De eerste helft is geschiedenis. De tweede helft is zijn verdediging.

Voor het nieuwe werk uit dit tweeluik vind je HIStory Continues van Michael Jackson op vinyl bij SJELF; deze uitgave bevat het tweede deel van HIStory.

THE PAST AS PROOF

De volledige titel luidt HIStory: Past, Present and Future, Book I. Het album verscheen op 20 juni 1995 als een dubbel-cd. Op het eerste deel, HIStory Begins, staan vijftien bekende nummers uit zijn solocarrière. Van Billie Jean en Thriller tot Bad, Black or White en Man in the Mirror.

Dat deel werkt als meer dan een verzameling hits. Jackson presenteert zijn verleden als bewijsstuk. Voordat de luisteraar zijn nieuwe muziek hoort, wordt nog eenmaal vastgesteld wat hij heeft opgebouwd: een catalogus die pop, soul, rock, dans, mode en film blijvend had veranderd.

Daarna begint HIStory Continues. De titel suggereert een logisch vervolg, maar de muziek klinkt alsof de geschiedenis juist is opengebroken. De glans van de grootste popster ter wereld maakt plaats voor woede, achterdocht, verdriet en zelfverdediging. De man achter de monumentale carrière klinkt niet onaantastbaar. Hij klinkt omsingeld.

THE FUTURE STARTS WITH A SCREAM

Het nieuwe gedeelte opent met Scream, opgenomen met Janet Jackson. Er is geen rustige introductie. Het nummer slaat onmiddellijk toe met industriële ritmes, vervormde stemmen en een productie die bijna mechanisch hard klinkt.

Michael en Janet zingen niet als twee sterren die voor een gelegenheidsduet samenkomen. Ze klinken als broer en zus die dezelfde druk herkennen. De tekst richt zich tegen verdraaiing, sensatie en de permanente aanwezigheid van media. Hun stemmen botsen, fluisteren en schreeuwen door elkaar heen.

De productie van Jimmy Jam en Terry Lewis brengt Jackson naar een geluid dat scherper en digitaler is dan op zijn eerdere albums. De groove is R&B, maar het oppervlak voelt van metaal. Iedere klap lijkt ontworpen om afstand te creëren tussen Jackson en de wereld die voortdurend dichterbij probeerde te komen.

Ook de videoclip presenteerde Scream niet als gewoon duet. Michael en Janet bevinden zich in een futuristisch ruimteschip, afgesloten van de aarde en omringd door kunst, technologie en gecontroleerde leegte. Het was ontsnapping als sciencefiction: wanneer de echte wereld te luid wordt, bouw je een nieuwe buiten haar bereik.

ANGER BECOMES RHYTHM

De woede van Scream verdwijnt niet na het openingsnummer. Ze verandert van vorm. Op They Don’t Care About Us wordt frustratie een mars. De drums zijn hard, de woorden kort en de herhaling maakt van het refrein een leus die door een menigte kan worden teruggeroepen.

Het nummer groeide uit tot een van Jacksons meest uitgesproken protestliederen. Het richt zich tegen uitsluiting, machtsmisbruik en institutionele onverschilligheid. De oorspronkelijke tekst veroorzaakte tegelijkertijd controverse omdat twee gebruikte termen als antisemitisch werden beschouwd. Jackson stelde dat het lied juist tegen vooroordelen was gericht en paste latere versies aan.

Die spanning past bij HIStory. Jackson wil spreken namens mensen die geen macht hebben, maar plaatst zichzelf daarbij vaak in het centrum van het onrecht. Soms vergroot dat de emotionele kracht. Soms maakt het zijn perspectief ongemakkelijk. De plaat vraagt voortdurend waar maatschappelijk protest eindigt en persoonlijke verdediging begint.

Op Tabloid Junkie verandert die verdediging in een aanval op de nieuwscyclus. Stemfragmenten, zware ritmes en lagen van achtergrondzang bootsen een mediasysteem na dat verhalen blijft herhalen totdat herhaling als bewijs wordt behandeld.

Money kijkt naar hebzucht en verraad. D.S. is zo rechtstreeks en verbitterd dat de muziek nauwelijks nog afstand bewaart tot Jacksons persoonlijke conflicten. Slash speelt gitaar, maar de ware hardheid zit in Jacksons stem. Hij spuugt woorden uit alsof ieder ritmisch accent een beschuldiging is.

THE QUIETEST SONG HOLDS THE KEY

Het hart van HIStory is niet het luidste nummer. Het is Stranger in Moscow.

Jackson schreef de basis tijdens de Dangerous World Tour, in een periode waarin zijn publieke wereld steeds instabieler werd. Het nummer begint met regen en een sobere drumcomputer. Synthesizers bewegen langzaam langs elkaar heen. Er is geen bombastische opening en geen poging om onmiddellijk een stadion te vullen.

Zijn stem klinkt geïsoleerd. Niet als die van de man die miljoenen platen verkocht, maar als iemand die door een onbekende stad loopt en nergens volledig aanwezig is. De regen wordt geen dramatisch effect. Ze wordt een ruimte waarin de rest van de wereld op afstand blijft.

Waar andere nummers op het album de buitenwereld aanvallen, laat Stranger in Moscow horen wat er achter die aanval ligt. Eenzaamheid. Het verlies van vertrouwen. Het gevoel dat de publieke Michael Jackson overal zichtbaar is, terwijl de persoon daarachter nergens meer veilig kan verdwijnen.

Juist door kleiner te worden, bereikt het nummer iets wat de grootste producties op het album niet altijd kunnen. Het vraagt niet om bewondering of gelijk. Het laat alleen de stilte horen die overblijft wanneer alle camera’s wegvallen.

LOVE, CHILDHOOD AND ESCAPE

You Are Not Alone, geschreven door R. Kelly en door Jackson samen met hem geproduceerd, biedt een ander soort ontsnapping. Het is een klassieke ballad: langzaam opgebouwd, ruim gezongen en ontworpen rond de geruststelling dat afstand niet hetzelfde hoeft te zijn als verlaten worden.

Het nummer werd de eerste single die direct op nummer één binnenkwam in de Amerikaanse Billboard Hot 100. Dat record maakte opnieuw duidelijk hoe groot Jacksons publiek nog altijd was. Midden in een album dat voortdurend over afwijzing en belegering spreekt, werd juist een lied over nabijheid zijn grootste Amerikaanse hit uit deze periode.

Op Childhood keert Jackson terug naar het onderwerp dat door vrijwel zijn hele volwassen leven liep: de jeugd die hij naar eigen zeggen nooit werkelijk had gehad. De orkestratie is breed en filmisch, maar de tekst is bijna een rechtstreeks verzoek. Beoordeel mij niet voordat je begrijpt waarnaar ik ben blijven zoeken.

Het nummer is kwetsbaar, maar ook bewust zelfmythologiserend. Jackson presenteert zijn kinderjaren als sleutel tot zijn volwassen gedrag. Voor sommige luisteraars biedt dat inzicht. Voor anderen klinkt het als een verklaring die te veel moet dragen. Die dubbelheid is kenmerkend voor HIStory: de muziek vraagt om begrip, maar probeert vaak tegelijkertijd de voorwaarden van dat begrip vast te leggen.

WHEN A POP SONG TRIES TO HOLD THE WORLD

Met Earth Song verplaatst Jackson de schaal opnieuw. Het nummer begint als een treurlied en eindigt als een collectieve uitbarsting. Natuurrampen, oorlog, dierenleed en menselijke vernietiging worden samengebracht in één grote vraag: wat hebben we de wereld aangedaan?

De productie van Jackson, David Foster en Bill Bottrell bouwt langzaam. Piano en stem krijgen steeds meer gezelschap, totdat het Andraé Crouch Choir de laatste fase opent. Jackson zingt daar niet meer netjes overheen. Hij kreunt, schreeuwt en duwt zijn stem tegen het koor in.

Die maximale emotie kan overweldigend zijn. Toch ligt juist daarin de kracht. Jackson geloofde niet in het kleine gebaar wanneer een groter gebaar mogelijk was. Een popsong moest niet alleen vermaken. Hij wilde er het verdriet van de planeet in laten passen.

Earth Song bereikte in het Verenigd Koninkrijk zes weken de eerste plaats en werd daar de kerstnummer-één van 1995. Opvallend genoeg werd het nummer niet als commerciële single uitgebracht in de Verenigde Staten. Een van zijn grootste internationale successen bleef daardoor buiten zijn belangrijkste thuismarkt.

THE MONUMENT AND THE MAN

De promotiecampagne rond HIStory was even groot als de muziek. Reusachtige standbeelden van Jackson verschenen op verschillende plaatsen in de wereld. Een van die beelden werd op een schip over de Theems langs Londen vervoerd. Het album werd niet eenvoudig aangekondigd. Het arriveerde als een historische gebeurtenis.

Het beeld op de hoes toont Jackson als monument: groter dan het dagelijkse leven, gekleed in een militair aandoend uniform en gemaakt om generaties te overleven. Het is een indrukwekkend beeld, maar ook een onthullend beeld. Alleen iemand die voelde dat zijn nalatenschap werd bedreigd, kon zichzelf zo nadrukkelijk in steen laten vastleggen.

De campagne werd geregeld bekritiseerd als zelfverheerlijking. Die kritiek is begrijpelijk. Tegelijk vormt de overdaad een verlengstuk van de plaat. HIStory gaat over iemand die ervaart dat anderen zijn betekenis herschrijven en daarom probeert zijn eigen monument op te richten voordat zij daarmee klaar zijn.

De titel beloofde bovendien Book I, alsof er later nog een volgend hoofdstuk zou verschijnen. Een officieel Book II kwam er nooit. Daardoor kreeg het album achteraf iets definitiefs. Niet de opening van een reeks, maar een groot zelfportret uit een moment waarop verleden, heden en toekomst tegelijk onder druk stonden.

AN ALBUM FULL OF CONTRADICTIONS

HIStory is geen gelijkmatig album. Het beweegt tussen harde industriële pop, zachte ballads, orkestrale hymnes, rock, R&B en covers. The Notorious B.I.G. verschijnt op This Time Around. Shaquille O’Neal is te horen op 2 Bad. Slash speelt op D.S.. Jackson sluit af met Smile, het Charlie Chaplin-lied dat kwetsbaarheid achter een glimlach probeert te verbergen.

Niet ieder moment werkt even goed. Sommige arrangementen willen zoveel zeggen dat ze nauwelijks nog lucht toelaten. Sommige teksten veranderen complexe conflicten in een wereld met duidelijke vijanden en één centrale hoofdpersoon.

Maar juist die onrust maakt de plaat belangrijk. Dit is niet Michael Jackson op de automatische piloot. Het is een artiest die probeert te begrijpen hoe hij na Thriller, Bad, Dangerous en een vernietigende mediastrijd verder moet.

Zijn antwoord is niet bescheiden. Hij verzamelt zijn grootste prestaties, bouwt er een monument naast en vult de nieuwe muziek met alles wat hem bezighoudt: rechtvaardigheid, ecologie, jeugd, roem, verraad, liefde en isolatie.

WHY IT STILL MATTERS

Veel dubbelalbums proberen hun omvang te rechtvaardigen door zoveel mogelijk kanten van een artiest te laten horen. HIStory doet iets anders. Het zet twee versies van Michael Jackson tegenover elkaar.

De eerste versie is de artiest die de wereld al kent: de perfectionist achter enkele van de grootste popopnamen ooit. De tweede versie is degene die achter dat succes is achtergebleven: boos, bang, defensief en vastbesloten zijn publieke beeld terug te veroveren.

Daardoor is HIStory meer dan een greatest-hitsalbum met een bonusplaat. De oude nummers veranderen door de nieuwe context. Man in the Mirror klinkt anders wanneer daarna Scream volgt. De gecontroleerde spanning van Billie Jean krijgt een vervolg in de openlijke achterdocht van Tabloid Junkie. De wereldwijde eenheid van Heal the World keert terug in de wanhoop van Earth Song.

Het album laat horen wat er gebeurt wanneer een artiest die jarenlang groter werd dan zijn eigen muziek, probeert terug te keren naar de persoon achter het beeld. Het antwoord is geen eenvoudige bekentenis. Het is een monument vol barsten.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van MICHAEL JACKSON.