AT FOLSOM PRISON. (Johnny Cash)

“Hello, I’m Johnny Cash.” Meer heeft hij niet nodig. Een paar woorden, een korte stilte en daarna die eerste harde gitaarakkoorden. Op 13 januari 1968 staat Johnny Cash niet in een theater, televisiestudio of concertzaal. Hij staat in de cafetaria van Folsom State Prison, tegenover mannen voor wie de gevangenisliederen uit zijn repertoire geen verhalen zijn, maar dagelijkse werkelijkheid.

Wil je dit gevangenisconcert als geheel beluisteren? Bekijk At Folsom Prison van Johnny Cash op vinyl bij SJELF.

THE RIGHT MAN. THE RIGHT ROOM.

Johnny Cash had al jaren over gevangenen, moordenaars, voortvluchtigen en veroordeelde mannen gezongen. In zijn liedjes waren het geen abstracte criminelen. Het waren mensen die een verkeerde keuze hadden gemaakt, door hun omstandigheden waren ingehaald of moesten leven met de gevolgen van iets wat niet meer ongedaan kon worden gemaakt.

Die onderwerpen sloten aan bij Cash’ eigen gevoel van afzondering. Hij was nooit langdurig gedetineerd geweest, maar kende verslaving, zelfvernietiging en korte confrontaties met politie en gevangeniscellen. Hij begreep hoe snel iemand kon worden teruggebracht tot zijn slechtste moment.

Zijn band met Folsom begon al eerder. Tijdens zijn militaire dienst zag Cash de film Inside the Walls of Folsom Prison. De film inspireerde hem tot Folsom Prison Blues, dat hij in 1955 opnam voor Sun Records. Het nummer werd populair onder gevangenen, die hem brieven stuurden met het verzoek in hun gevangenis te komen optreden.

Cash gaf vanaf de jaren vijftig verschillende gevangenisconcerten, maar bleef dromen van een album dat daadwerkelijk binnen de muren van een gevangenis zou worden opgenomen. Columbia Records zag aanvankelijk weinig commerciële waarde in het idee. Pas toen producer Bob Johnston hem de ruimte gaf, kon Cash het plan uitvoeren.

JANUARY 13, 1968.

Cash arriveerde niet alleen in Folsom. Hij werd begeleid door zijn vaste band The Tennessee Three — Luther Perkins, Marshall Grant en W.S. “Fluke” Holland — en door Carl Perkins, The Statler Brothers en June Carter.

Er werden die dag twee concerten opgenomen. Het album werd later samengesteld uit de sterkste uitvoeringen van beide shows. Wat overbleef was geen volledige reconstructie van één optreden, maar een zorgvuldig opgebouwde luisterervaring die aanvoelt alsof de luisteraar vanaf de eerste seconde in dezelfde ruimte zit.

De omstandigheden waren eenvoudig. Geen uitgebreide lichtshow, geen groot decor en geen afstand tussen artiest en publiek. Alleen instrumenten, microfoons, bewakers, muren en mannen die ieder woord begrepen.

Cash hoefde voor hen geen outlaw te spelen. Zijn zwarte kleding, lage stem en liedjes over overtreders hadden hem al een gevaarlijk imago gegeven, maar in Folsom werd dat imago onderworpen aan de werkelijkheid. De mannen voor hem wisten precies wanneer een lied geloofwaardig was en wanneer iemand slechts een rol speelde.

Ze accepteerden hem omdat hij hen niet behandelde als decor voor zijn eigen mythe.

THE FIRST LINE CHANGES EVERYTHING.

Folsom Prison Blues opent het album. Het nummer bestond op dat moment al meer dan twaalf jaar, maar krijgt binnen de gevangenismuren een compleet andere betekenis.

De beroemde verteller die een man in Reno heeft doodgeschoten, is niet langer een fantasie uit een studio-opname. De woorden worden gezongen tegenover mensen die zelf veroordeeld zijn voor misdrijven en de trein buiten de gevangenis daadwerkelijk kunnen horen zonder ermee te kunnen vertrekken.

Cash versnelt niet en probeert het moment niet groter te maken dan het is. Zijn stem blijft laag en beheerst. De gitaar van Luther Perkins klinkt scherp en zuinig. Marshall Grant en W.S. Holland houden het ritme eenvoudig, alsof iedere extra noot de spanning zou kunnen verbreken.

Dat is de kracht van het album: het klinkt direct, maar nooit achteloos. De muziek laat genoeg ruimte over voor de kamer, de stemmen en de reacties van het publiek.

“The prison did not create Johnny Cash’s darkness. It gave that darkness somewhere honest to speak.”

— SJELF.

SONGS ABOUT MEN WITH NOWHERE TO GO.

Na de explosieve opening verandert het album in een verzameling verhalen over mannen die nergens meer naartoe kunnen.

Dark As a Dungeon beschrijft de vernietigende aantrekkingskracht van het mijnwerk. I Still Miss Someone maakt de ruimte kleiner en persoonlijker. Cocaine Blues vertelt met grote snelheid hoe geweld, vluchtgedrag en straf elkaar opvolgen. Op 25 Minutes to Go telt een ter dood veroordeelde man de laatste minuten van zijn leven af.

Cash brengt die liedjes zonder moralistische uitleg. Hij veroordeelt de personages niet, maar probeert ze ook niet vrij te pleiten. Hij laat horen wat een keuze, een verslaving of een moment van geweld kan achterlaten.

Juist daardoor ontstaat mededogen. Niet omdat alle schuld verdwijnt, maar omdat achter iedere straf nog steeds een mens blijkt te bestaan.

The Wall vertelt over een gevangene die denkt via de gevangenismuur te kunnen ontsnappen. Het einde is onvermijdelijk. Send a Picture of Mother gaat niet over ontsnappen, maar over het gemis van thuis. In deze omgeving wordt een eenvoudig verzoek om een foto bijna ondraaglijk zwaar.

HUMOUR BEHIND THE BARS.

At Folsom Prison is niet uitsluitend donker. Cash begrijpt dat een zaal vol gevangenen niet alleen behoefte heeft aan ernst en medelijden. Daarom staan er ook nummers als Dirty Old Egg-Sucking Dog en Flushed from the Bathroom of Your Heart op de plaat.

De humor is eenvoudig, vreemd en soms bijna kinderlijk. Juist daardoor werkt zij. De lach van het publiek doorbreekt tijdelijk de zwaarte van de ruimte en voorkomt dat het concert verandert in een plechtige demonstratie van sociale betrokkenheid.

Cash komt niet vertellen hoe de mannen zich zouden moeten voelen. Hij komt ze een optreden geven.

Wanneer June Carter vervolgens naast hem verschijnt voor Jackson, verandert de temperatuur opnieuw. Hun stemmen dagen elkaar uit. De chemie tussen hen brengt warmte, beweging en een glimp van de buitenwereld de gevangenis binnen.

GREYSTONE CHAPEL.

Het meest bijzondere verhaal achter het album bevindt zich aan het einde.

Greystone Chapel werd niet geschreven door een bekende songwriter uit Nashville. Het nummer was afkomstig van Glen Sherley, een gevangene in Folsom State Prison. Sherley had zijn lied opgenomen en via gevangenispredikant Floyd Gressett onder de aandacht van Cash laten brengen.

Cash hoorde het nummer pas kort voor het concert. Hij besloot het te leren en als afsluiting te spelen, zonder dat Sherley wist dat dit zou gebeuren.

Voor een gevangene die gewend was dat zijn identiteit grotendeels uit een nummer, een dossier en een veroordeling bestond, moet het onwerkelijk zijn geweest zijn eigen lied door Johnny Cash te horen zingen. Opeens bereikte iets wat binnen de muren was geschreven de wereld daarbuiten.

Het nummer sluit het album af met geloof en hoop, maar zonder de gevangenis te ontkennen. De kapel uit het lied staat nog steeds binnen de muren. Verlossing betekent hier niet automatisch vrijheid. Ze betekent dat iemand, ondanks alles, nog gehoord kan worden.

THE ALBUM THAT SAVED HIS CAREER.

Toen Cash Folsom binnenliep, bevond zijn carrière zich niet op haar sterkste punt. Zijn eerste successen bij Sun Records lagen achter hem. Zijn drugsgebruik had zijn gezondheid, betrouwbaarheid en commerciële positie beschadigd. Columbia Records wist niet goed meer hoe het hem moest presenteren.

At Folsom Prison veranderde dat.

Het album bereikte de eerste plaats van de Amerikaanse countryalbumlijst en nummer dertien van de algemene Billboard-albumlijst. Het werd zijn succesvolste album tot dan toe en bracht Cash onder de aandacht van een veel groter publiek.

Belangrijker was dat de plaat duidelijk maakte wie Johnny Cash werkelijk kon zijn. Niet uitsluitend een countryzanger, entertainer of door marketing gecreëerde rebel, maar een artiest die zich geloofwaardig kon verbinden met mensen die nauwelijks een publieke stem hadden.

Na Folsom volgde in 1969 At San Quentin. Cash kreeg een eigen televisieshow en werd een van de herkenbaarste Amerikaanse artiesten van zijn generatie. Hij gebruikte die positie bovendien om aandacht te vragen voor gevangenishervorming en de behandeling van gedetineerden.

Folsom was daarmee niet alleen een succesvolle locatie. Het werd het morele middelpunt van zijn publieke identiteit.

WHY IT STILL MATTERS.

Veel livealbums documenteren een artiest op het hoogtepunt van zijn succes. At Folsom Prison doet iets anders. Het legt het moment vast waarop een artiest opnieuw ontdekt waarom hij ertoe doet.

De plaat is technisch niet perfect. De opnamen zijn samengesteld uit twee concerten en dragen hoorbaar de beperkingen van hun omgeving. Toch zou een schonere opname minder overtuigend zijn geweest. De stemmen uit de zaal, de droge instrumenten en de spanning tussen de nummers vormen geen achtergrondgeluid. Ze zijn onderdeel van de muziek.

Het album gaat bovendien verder dan country. Punk, rock, folk en latere generaties singer-songwriters herkenden dezelfde directheid: weinig versiering, geen veilige afstand en geen behoefte om de scherpe randen van een verhaal glad te strijken.

In 2003 werd At Folsom Prison opgenomen in het Amerikaanse National Recording Registry. Daarmee wordt de opname officieel bewaard als een werk met blijvende culturele, historische en artistieke betekenis.

Die betekenis zit niet alleen in de liedjes. Ze zit in de keuze om ze juist daar te zingen — tegenover mensen die door het grootste deel van de samenleving liever niet werden gezien.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van JOHNNY CASH.