IN BETWEEN DREAMS. (Jack Johnson)

Op de hoes strekt een kleine gestalte zich uit naar de takken van een mangoboom. Het grootste deel van het beeld bestaat uit boom en geel. Die verhouding past bij In Between Dreams: Jack Johnson hoeft zichzelf nauwelijks groter te maken om gehoord te worden. In 2005 bracht hij veertien compacte songs uit die de wereld over gingen, terwijl hun blik vaak gewoon op het leven thuis gericht bleef.

Wil je de songs thuis de ruimte geven? Bekijk In Between Dreams van Jack Johnson op vinyl bij SJELF.

TUSSEN TWEE REIZEN.

De titel had een heel praktische oorsprong. Johnson beschreef zijn tournees in The Honolulu Advertiser als onwerkelijke avonturen; thuis op Hawaii voelde het leven normaal. De opnamemaand lag tussen twee van die reizen in. Daar kwam In Between Dreams vandaan, een formulering die ook in openingsnummer Better Together voorkomt.

Het was zijn derde studioalbum, na Brushfire Fairytales uit 2001 en On and On uit 2003. Hij had inmiddels een publiek dat veel groter was dan de kring rond zijn eerste liedjes. Tegelijk veranderde zijn dagelijks leven. In een latere terugblik voor Double J koppelde Johnson dit derde album aan de geboorte van zijn eerste kind en het opbouwen van een gezin.

Die verschuiving hoor je in de schaal van de onderwerpen. Een ochtend samen kan voldoende zijn voor een liedje. Een gesprek, herinnering of moment van twijfel kan dezelfde aandacht krijgen als een grote gebeurtenis. De plaat bewaart daarbij contact met de buitenwereld. Het nieuws en de televisie dringen geregeld binnen, ook wanneer de gitaar vriendelijk blijft klinken.

EEN KLEINE BEZETTING, EEN STEVIGE GROOVE.

De opnamen vonden in oktober 2004 plaats in The Mango Tree op Hawaii. Mario Caldato Jr., opnieuw de producer, verzorgde met Robert Carranza de techniek en mix. Bernie Grundman deed de mastering. Rond Johnson stonden bassist Merlo Podlewski en drummer en percussionist Adam Topol. Zach Gill speelde piano op Good People en Sitting, Waiting, Wishing, en accordeon op Belle.

De samenwerking had al een geschiedenis. Caldato vertelde later hoe de eerdere Hawaii-sessies voor On and On de basis legden voor meer werk met Johnson. Hij herinnerde zich de studio als een huiselijke omgeving waarin prettig te werken viel. Voor In Between Dreams hoefde de groep dus niet eerst uit te vinden wie welke ruimte nodig had.

Onder het ontspannen oppervlak gebeurt ritmisch behoorlijk veel. Johnson gebruikt zijn gitaar zowel voor akkoorden als voor korte accenten. De bas beweegt daar soepel tussendoor, terwijl Topol de maat licht houdt. Luister naar het verschil tussen een doorlopende slag en een kort afgedempte beweging. Zulke kleine beslissingen geven de nummers hun veerkracht.

DE EENVOUD VAN BETTER TOGETHER.

Better Together begint bij een herkenbaar gitaarfiguur en een stem die direct op de melodie landt. Johnson schreef het voor zijn vrouw Kim, maar wilde zijn liefdesliedjes zo open houden dat anderen er hun eigen relatie in konden herkennen. Dat maakt de song persoonlijk zonder dat kennis van zijn privéleven nodig is.

De muziek ondersteunt dat open karakter. Er zit geen lange introductie voor het eigenlijke liedje. De melodie beweegt vanzelfsprekend mee met het ritme, de begeleiding blijft overzichtelijk en het refrein krijgt zijn kracht door herhaling. De belofte is klein genoeg om geloofwaardig te blijven: samen zijn verandert de manier waarop al het andere wordt beleefd.

Ook Banana Pancakes ontstond dichtbij huis. Johnson probeerde zijn bezige vrouw met een liedje af te leiden, zodat ze samen konden rondhangen. Die speelse poging groeide uit tot een volledig nummer. Het huiselijke onderwerp blijft intact; de uitwerking maakt er een uitnodiging van die buiten dat ene huishouden verstaanbaar is.

De licht schuifelende begeleiding voorkomt dat het een plechtige verklaring wordt. De stem mag glimlachen, het ritme mag een beetje hangen. Het nummer verdedigt een heel gewone behoefte: een dag waarop niet onmiddellijk iets hoeft. Op een album dat tussen tournees werd opgenomen krijgt die kleine wens extra betekenis, zonder dat het liedje zwaar wordt gemaakt.

ER STAAT OOK EEN TELEVISIE AAN.

In een interview met Glide onderscheidde Johnson rond de release drie terugkerende onderwerpen: lichte liefdesliedjes, irritatie over sensatie in de media en relaties waarin het minder gemakkelijk gaat. Hij schreef volgens eigen zeggen ook eenvoudiger wanneer hij ver van het optreden af was. Thuis kwam ruimte vrij voor observaties die onderweg bleven liggen.

Good People zet die ergernis over de media in een opgewekte vorm. De piano helpt het nummer vooruit, terwijl de vraag in het refrein blijft knagen. Het vriendelijke geluid maakt de tekst toegankelijk, maar haalt de kritiek er niet uit. Het is een liedje waarin je kunt meebewegen en je tegelijk kunt afvragen welk mensbeeld er dagelijks wordt voorgeschoteld.

Never Know en Crying Shame kijken eveneens verder dan de liefdesrelatie. Johnson zingt over overtuigingen, botsingen en het onvermogen om elkaar te begrijpen. Zijn beheerste voordracht kan zulke passages aanvankelijk bijna onopvallend maken. De spanning ontstaat doordat de muziek rustig blijft terwijl de woorden gedrag bespreken dat allerminst rustig is.

Die combinatie vraagt wel iets van de luisteraar. Wanneer alles als één warme achtergrond wordt behandeld, raken de verschillende bedoelingen uit beeld. Het album verandert niet opeens van klank zodra het onderwerp ernstiger wordt. Juist daarom helpt het om een couplet helemaal te volgen en de vriendelijke melodie even niet als volledige uitleg te nemen.

KANT B MAAKT DE BEWEGING KLEINER.

Op de oorspronkelijke Amerikaanse lp eindigt kant A met Sitting, Waiting, Wishing. Het nummer heeft een duidelijker aandrang dan de titel misschien doet vermoeden: de melodie blijft vragen, de begeleiding houdt de vaart erin. Daarna opent kant B met Staple It Together, waarin vooral de groove zich naar voren dringt.

De tweede kant bevat acht nummers, tegenover zes op de eerste. Dat verschil komt onder meer door de korte stukken. Situations duurt maar iets langer dan een minuut. In Glide vertelde Johnson dat dit al een ouder idee was, dat uiteindelijk goed naast Crying Shame paste. Ook Belle blijft beknopt. De accordeon geeft die passage een eigen kleur zonder er een groot uitstapje van te maken.

Tussen die bewegingen ligt If I Could. Het liedje begon bij het overlijden van familievriend Moe Lerner. Johnson vertelde dat hij geraakt was door de rust en humor waarmee Lerner zijn afscheid tegemoetging, en door de betekenis van zijn kinderen en kleinkinderen. De song bewaart dat verdriet in een zachte, compacte vorm.

Breakdown, Do You Remember en Constellations brengen het album vervolgens richting vertraging en herinnering. De laatste song laat de plaat klein eindigen. Geen slot dat alle eerdere nummers probeert te overtreffen, maar nog een melodie die rustig mag verdwijnen. De totale speelduur blijft rond de veertig minuten: genoeg voor een eigen wereld, zonder die wereld eindeloos te rekken.

DE BOOM BLIJFT GROTER DAN DE ZANGER.

Thomas Campbell maakte de foto waarop de hoes is gebaseerd; Dave Lively en Jeff Motch verzorgden artdirection en ontwerp. De donkere vormen tegen het gele vlak zijn eenvoudig te herkennen, ook wanneer de afbeelding heel klein wordt weergegeven. De mangoboom verwijst bovendien naar de naam van de opnamestudio.

De menselijke figuur onder de takken is klein, maar actief. Er gebeurt iets eenvoudigs: reiken, kijken, ergens bij willen komen. Als beeld bij deze songs werkt dat goed. Het ontwerp biedt geen drukke lijst van locaties of belevenissen. Het maakt één alledaags gebaar groot genoeg om een hele albumhoes te dragen.

LANGZAAM NAAR NUMMER ÉÉN.

De ontvangst was niet eensgezind. AllMusic hoorde de vertrouwde warmte en enkele sterke, ingetogen momenten, maar vond ook dat Johnson weinig risico nam. Dat oordeel raakt de centrale discussie rond deze plaat: voor de ene luisteraar is de consequente toon een kracht, voor de andere wordt het palet te beperkt.

Het publiek bleef ondertussen groeien. In de Britse albumlijst begon In Between Dreams op nummer 48. Bijna een jaar later, in de lijst van eind februari 2006, stond het bovenaan. In diezelfde periode won Johnson de BRIT Award voor International Breakthrough Artist. De doorbraak kwam dus niet op één enkel moment; de songs vonden geleidelijk meer luisteraars.

Het album laat horen hoe een herkenbare aanpak kan blijven werken wanneer de uitvoering zorgvuldig genoeg is. De stem, gitaar en ritmesectie maken geen groot gebaar van iedere emotie. Ze laten liefde, ergernis en gemis in dezelfde kamer bestaan. Daardoor krijgt die ogenschijnlijk eenvoudige muziek toch verschillende temperaturen.