REVERENCE. (Faithless)

Een van de bekendste synthesizermelodieën uit de jaren negentig staat op een album dat opvallend vaak gas terugneemt. Reverence, het debuut van Faithless uit 1996, bevat Insomnia en Salva Mea. Maar tussen die lange clubstukken liggen liefdesliedjes, kleine vertellingen en stemmen die nauwelijks iets hoeven te verheffen. De plaat gaat over de nacht, inclusief de gedachten die niet verdwijnen wanneer de muziek stopt.

Voor de clubstukken én de rustige momenten ertussen vind je Reverence van Faithless op vinyl bij SJELF.

EEN BAND ZONDER VASTE GRENS.

Faithless ontstond in Londen rond mensen die verschillende muzikale gewoonten meebrachten. Rollo Armstrong werkte als producer, Sister Bliss als dj en muzikant, Maxi Jazz als rapper. Zanger en songwriter Jamie Catto maakte eveneens deel uit van het oorspronkelijke gezelschap. De combinatie was ruimer dan het beeld van een rapper voor een toetsenist dat later op festivalpodia vertrouwd zou worden.

In een interview met Øyvind Holen voor de Noorse krant VG vertelde Rollo in 1996 dat de opnamen zeventien dagen hadden gekost. De uitkomst stond volgens hem allerminst vast. Hij verbond de muzikale mengeling aan het naast elkaar bestaan van culturen in Groot-Brittannië. House, hiphop, soul en reggae waren voor hem onderdelen van dezelfde omgeving. Op dit album hoefde daar geen enkele dominante stijl uit te worden gekozen.

Sister Bliss beschreef Reverence later als een mixtape voor een vriend, met Londen en Maxi's boeddhistische blik als verbindende elementen. Dat is een bruikbaar vertrekpunt. Verwacht geen uur waarin iedere overgang de dansvloer voller moet maken. Het plezier zit juist in het doorgeven van de muziek: een andere stem, een ander tempo, een ander soort nabijheid.

DE TUINSTUDIO EN DE GROTE RUIMTE.

Het album werd geschreven in een tuinstudio in Islington. Rollo en Sister Bliss namen de productie voor hun rekening; technicus Goetz werkte aan opnamen en mixen. De credits laten daarnaast gitaar, bas en drums zien. Elektronica en instrumenten zijn hier geen afzonderlijke afdelingen. Een geprogrammeerd ritme kan onder een stem liggen die eerder aan een kleine soulplaat doet denken dan aan een clubsingle.

In de openingstrack Reverence neemt Maxi Jazz ruim zeven minuten voor zijn introductie. Zijn stem zit laag en duidelijk in het arrangement. Hij kan een zin bijna spreken en toch de maat naar zich toe trekken. Gitaar en een verende groove geven het nummer een lichamelijke beweging zonder dat de basdrum alles hoeft te bepalen. Het is een lange binnenkomst, met genoeg open ruimte om aan die stem te wennen.

De productie maakt zulke afstanden betekenisvol. Soms staat een stem dichtbij, even later opent een strijkersachtige klank een veel groter decor. Zo wisselt het album tussen een persoonlijk gesprek en muziek voor een ruimte vol mensen. Die twee schalen blijven naast elkaar bestaan, ook wanneer een nummer plotseling veel meer druk ontwikkelt.

SALVA MEA: EERST HET VERLANGEN.

Salva Mea was in 1995 de eerste Faithless-single. De albumversie duurt bijna elf minuten. Dat geeft de combinatie van Maxi's woorden en de hoog oplopende synthesizerpartijen een ander gewicht dan in een korte radioversie. De muziek bouwt spanning op, laat die los en zoekt opnieuw naar een uitweg. Dido is tussen de stemmen te horen, ruim voordat haar eigen solocarrière een groot publiek bereikte.

Het nummer plaatst een vraag om hulp tegenover muziek die enorme zelfverzekerdheid lijkt uit te stralen. Juist daarin zit zijn spanning. De productie kan stijgen en opengaan terwijl de woorden kwetsbaarheid bewaren. Een groot geluid lost de innerlijke onrust niet automatisch op. Het maakt die onrust hoorbaar voor meer mensen tegelijk.

Dat uitgangspunt wordt later een belangrijk deel van de aantrekkingskracht van Faithless. Dansen en nadenken sluiten elkaar hier niet uit. De instrumentale uitbarsting is een onderdeel van het verhaal; wat ervoor wordt gezegd, blijft erna aanwezig. Geef daarom ook de opbouw de tijd. Wie alleen op de bekendste melodie wacht, mist hoe zorgvuldig het nummer die komst voorbereidt.

INSOMNIA MOEST DE BALANS HERSTELLEN.

Volgens Sister Bliss ontbrak tijdens het maken van Reverence nog een groot clubstuk in de tweede helft, als tegenwicht voor Salva Mea. Haar vele nachten als dj leverden de titel Insomnia op. In de terugblik van Mixmag vertellen de betrokkenen hoe snel Maxi zijn tekst schreef en opnam. Bliss werkte aan akkoorden en bas, waarna Rollo de herkenbare strijkersachtige klank hielp vormen.

Het resultaat maakt van wakker liggen een heel precieze muzikale toestand. Maxi klinkt beheerst, maar de omgeving blijft gespannen. Het nummer houdt zijn bekendste motief lange tijd achter. Daardoor wordt wachten een onderdeel van de ervaring. In de albumversie van bijna negen minuten krijgt de slapeloosheid daadwerkelijk de ruimte om te duren.

Wanneer de heldere, korte synthesizernoten uiteindelijk hun plaats innemen, verandert de hele verhouding tussen stem en muziek. De eenzame verteller heeft ineens een collectief antwoord gekregen. Dat maakt het stuk op een dansvloer zo direct, terwijl de aanloop op het album veel donkerder blijft. De kracht zit in beide delen: het ongemak en de ontlading die eraan wordt gekoppeld.

DE KLEINERE LIEDJES DRAGEN MEE.

Wie Faithless uitsluitend via die twee singles kent, kan verbaasd zijn over Don't Leave en Angeline. Jamie Catto brengt een andere manier van zingen binnen. Melodie en kwetsbaarheid krijgen meer nadruk, de productie laat de woorden dichter bij de luisteraar staan. Het zijn volwaardige songs die hun eigen tijd opeisen tussen de uitgestrekte elektronische stukken.

De volgorde helpt daarbij. Na de brede opening komt Don't Leave; na Salva Mea volgen twee kortere nummers voordat Insomnia begint. Het album deelt zijn energie dus ongelijk, maar bewust. Een rustige passage kan de aandacht terugbrengen naar een stem of een zin. De volgende grote beweging heeft daardoor opnieuw iets om zich tegen af te zetten.

Op Flowerstand Man staat Dido vooraan. De zachtere kleur van haar stem verschuift het album opnieuw richting het kleine lied. Daarnaast houden Dirty Ol' Man en Baseball Cap ruimte voor Maxi als verteller. Met Penny Shaw in Drifting Away verschijnt aan het slot weer een andere, klassiek geschoold klinkende zangwereld. De laatste minuten verbreden het palet nog eenmaal, in plaats van een van de hits te herhalen.

HANDEN VOOR HET GEZICHT.

De hoes toont een gezicht dat achter twee handen verdwijnt. Het beeld is donker en korrelig, met de bandnaam en albumtitel onderaan. Er staat weinig tussen de kijker en het gebaar. Je kunt er concentratie in zien, vermoeidheid of een poging om je af te sluiten. Het ontwerp geeft die mogelijkheden geen definitieve uitleg.

Bij de titel Reverence, eerbied, krijgt dat gebaar een extra lading. Ook de tegenstelling met de naam Faithless blijft open. De plaat gebruikt de taal van geloof, verlangen en twijfel zonder ieder nummer in dezelfde verklaring te dwingen. De hoes vat daarmee vooral een houding samen: de aandacht gaat naar een mens en wat zich achter zijn gesloten handen afspeelt.

EEN DEBUUT DAT LANGZAAM GROTER WERD.

Het succes kwam in stappen. De eerste uitgave van Salva Mea bereikte in 1995 nummer dertig in de Britse singleslijst; de heruitgave kwam een jaar later tot nummer negen. Insomnia groeide bij zijn terugkeer in 1996 uit tot een Britse nummer drie. Die nieuwe aandacht bracht ook luisteraars naar het album en zijn minder uitbundige nummers.

In december 1996 schreef Alan Jones in Music Week positief over de pas heruitgebrachte plaat en haar brede muzikale bereik. Bij die uitgave zat het remixalbum Irreverence. Zo ontstond al vroeg een onderscheid tussen de oorspronkelijke liedjesverzameling en de alternatieve versies eromheen. Voor deze Story vormt de eerste Britse cd met tien nummers het uitgangspunt: van Reverence tot Drifting Away.

Later nam Faithless deze muziek mee naar veel grotere podia. Sister Bliss vertelde in 2015 hoe de uitgebreide liveband ook buiten de dancetent kon functioneren. De kiem daarvan zit in dit debuut. De stem heeft een hoofdrol, maar de songs bieden verschillende ingangen: een melodie om mee te zingen, een ritme om op te bewegen en een verhaal dat ook zonder festivalweide overeind blijft.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van FAITHLESS.