ERIC CLAPTON.

Bij Eric Clapton kan één aangehouden noot het hele gesprek veranderen. De toon buigt, trilt even en blijft boven de begeleiding hangen. Het is een manier van spelen die zowel in de zware bluesrock van Cream als in een klein akoestisch lied herkenbaar blijft. Zijn loopbaan gaat over die verschuiving: van de gitaar die alle ruimte opeist naar de muzikant die ontdekt hoeveel je met minder kunt zeggen.

LEREN LUISTEREN NAAR DE BLUES.

Clapton werd in 1945 geboren in Ripley, Surrey, en groeide op bij zijn grootouders. Als tiener raakte hij in de ban van Amerikaanse blues. De platen van onder anderen Freddie King, B.B. King en Muddy Waters boden hem een taal waarin techniek en gevoel onafscheidelijk waren. Een noot mocht schuren. Een frase mocht pas landen nadat de luisteraar erop had gewacht.

Via The Yardbirds kwam hij bij John Mayalls Bluesbreakers terecht. Dat waren belangrijke leerscholen, maar ook plekken waar zijn eigen voorkeur scherper werd. Toen The Yardbirds met For Your Love richting pop bewogen, vertrok hij. Bij Mayall kreeg de elektrische blues de hoofdrol. De versterker kleurde het geluid mee: de gitaar werd voller, harder en nadrukkelijker aanwezig.

DRIE MUZIKANTEN, VOORTDUREND BEWEGING.

In 1966 vormde Clapton met bassist Jack Bruce en drummer Ginger Baker Cream. Luister naar die bezetting als een gesprek tussen drie sterke persoonlijkheden. De bas doet veel meer dan de grondtoon bewaken; de drums reageren op wat er voorbijkomt. Claptons gitaar moet daarin steeds opnieuw haar plek vinden. Die onderlinge spanning maakt de band interessant, ook wanneer een song al lang vertrouwd klinkt.

De riff van Sunshine of Your Love is bijna een zelfstandig personage. Hij loopt zwaar en beheerst door het nummer, terwijl de zang erboven ruimte houdt. In Cream hoor je hoe een eenvoudige muzikale gedachte een groot landschap kan dragen. De band bestond kort, maar maakte hoorbaar hoeveel mogelijkheden er in een trio schuilen.

LAYLA EN DE WEG NAAR EIGEN SONGS.

Na Cream volgden onder meer Blind Faith en Derek and the Dominos. Met die laatste groep verscheen in 1970 Layla and Other Assorted Love Songs. Het titelnummer voelt als een uitgestrekte ontboezeming: de felle opening en het lange, wegdrijvende slot lijken bijna verschillende kamers van hetzelfde huis. De emotie zit zowel in de zang als in de manier waarop de gitaren elkaar blijven opzoeken.

In zijn solowerk werd Clapton ook een meer ontspannen zanger. Op 461 Ocean Boulevard verschoof het zwaartepunt naar songs en samenspel. Slowhand laat vervolgens goed horen hoe breed die benadering kon worden. Cocaine draait op een nuchtere, telkens terugkerende riff. Wonderful Tonight laat juist veel open. De gitaar hoeft daarin geen wedstrijd te winnen; een korte melodie tussen twee zangregels is voldoende.

DE KRACHT VAN EEN ANDERE VERSIE.

Voor MTV Unplugged pakte Clapton in januari 1992 een akoestische gitaar. Het bijbehorende livealbum werd een van de bepalende opnamen van zijn carrière. Layla veranderde in een shuffle. De melodie bleef herkenbaar, maar het lichaam van het nummer bewoog anders. Zo'n bewerking laat horen dat een goede song meer kan verdragen dan een zorgvuldig bewaarde originele uitvoering.

Ook Tears in Heaven kreeg daar een intieme plaats. Clapton schreef het na de dood van zijn zoon Conor. De uitvoering vraagt om aandacht voor de stem en de stiltes eromheen. De zes Grammy's die met Unplugged en de bijbehorende opnamen samenhingen, vertellen iets over de ontvangst. Het kleine samenspel verklaart waarom de muziek zelf bleef hangen.

STEEDS TERUG NAAR DE BRON.

Met From the Cradle bracht Clapton de blues opnieuw naar voren. Later volgden Robert Johnson-projecten, een samenwerking met B.B. King en een gezamenlijk album met J.J. Cale. Hij bleef daarnaast eigen soloplaten maken, tot en met Meanwhile in 2024. Zijn catalogus bevat daardoor verschillende ingangen: elektrische uitbundigheid, ontspannen rootsmuziek en songs waarin de stem vooropstaat.

Wie hem voor het eerst bewust beluistert, hoeft die hele geschiedenis niet meteen te overzien. Zet een Cream-opname naast Wonderful Tonight en daarna een stuk van Unplugged. Let op het einde van een gitaarzin: waar houdt hij in, waar laat hij een toon doorlopen? Juist daar wordt de samenhang hoorbaar.

HOOR DE RUIMTE TUSSEN DE NOTEN.

Bij dat vergelijken hoeft het niet om technische prestaties te gaan. Let eens op de manier waarop de begeleiding een gitaarzin opvangt. Een bas kan dezelfde richting kiezen of juist rustig blijven staan. De drums kunnen een accent beantwoorden zonder de hele maat voller te maken. Daardoor klinkt een solo als onderdeel van een gesprek. Bij Clapton wordt dat vooral interessant wanneer hij ruimte laat: een korte stilte geeft de volgende noot meer betekenis. Het is een manier van luisteren die ook buiten zijn eigen platen veel oplevert.

Bekijk de artiestpagina van ERIC CLAPTON voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken. Ontdek de muzikale context in BLUES..