ELTON JOHN.

Een paar pianoakkoorden zijn genoeg. Nog voordat Elton John aan Your Song begint, is er een kamer ontstaan waarin iemand iets persoonlijks probeert te zeggen. Even later kan diezelfde pianist een hele zaal opjagen met Saturday Night's Alright for Fighting. De afstand tussen die twee standen is groot, maar je herkent steeds dezelfde muzikant: iemand die een melodie kan laten praten en zijn piano zowel als ritme-instrument als als orkest gebruikt.

REGINALD UIT PINNER.

Elton John wordt op 25 maart 1947 in Pinner geboren als Reginald Kenneth Dwight. Hij krijgt op jonge leeftijd pianoles en volgt als jongen lessen aan de Royal Academy of Music. De nette wereld van de opleiding staat naast zijn liefde voor de veel directere energie van pop en rock-'n-roll. In zijn latere spel blijven die mogelijkheden naast elkaar bestaan: een melodie zorgvuldig kleuren, en vervolgens met beide handen het tempo bepalen.

Wie alleen het flamboyante podiumbeeld kent, hoort op de vroege platen soms een verrassing. De zanger klinkt daar regelmatig zoekend, jong en kwetsbaar. Empty Sky verschijnt in 1969 en laat een muzikant horen die verschillende vormen uitprobeert. Een jaar later brengt het album Elton John de onderdelen scherper bij elkaar. Your Song is het bekendste voorbeeld, maar ook Border Song en Take Me to the Pilot laten horen hoe ruim zijn muzikale wereld al is.

TWEE MENSEN, ÉÉN SONG.

De samenwerking met Bernie Taupin begint in 1967. Hun beroemde werkverdeling geeft de songs een bijzonder vertrekpunt: Taupin schrijft woorden, Elton maakt daar muziek bij. Dat betekent dat een zin al een eigen ritme en verbeelding heeft voordat de eerste pianonoot klinkt. Elton hoeft de tekst niet letterlijk als zijn eigen dagboek te hebben beleefd om hem overtuigend te zingen. Hij zoekt de emotionele beweging in de woorden.

Dat hoor je in de manier waarop hij een lange zin over een melodie verdeelt. Soms lijkt hij ergens onderweg een nieuwe afslag te nemen, om pas aan het einde van de frase op een vertrouwde plek uit te komen. Zijn refreinen kunnen uitbundig zijn, maar de coupletten doen vaak het voorbereidende werk. Ze schetsen personen en situaties, en geven de grote melodie iets om op te reageren.

Die samenwerking verklaart ook waarom het oeuvre meer bevat dan autobiografische bekentenissen. Er zijn portretten, verzonnen levens, herinneringen en Amerikaanse landschappen. De stem zorgt voor een persoonlijke verbinding, terwijl de tekst soms van een heel andere plek komt. Juist die afstand geeft Elton ruimte om als verteller op te treden.

DE TROUBADOUR EN EEN OPEN DEUR.

Op 25 augustus 1970 speelt Elton zijn Amerikaanse debuut in de Troubadour in West Hollywood. Met bassist Dee Murray en drummer Nigel Olsson staat er een klein gezelschap op het podium. Dat optreden wordt een beslissende stap in zijn doorbraak. Het maakt zichtbaar dat de jonge zanger achter de zorgvuldig gearrangeerde plaat ook een energieke liveartiest is.

De bezetting is een nuttige luisterwijzer. Zonder een muur van instrumenten moet een piano veel functies dragen. De linkerhand geeft gewicht, de rechterhand kan tegelijk een riff en een antwoord op de zang vormen. Bas en drums houden het beweeglijk. Dat lichamelijke gevoel blijft hoorbaar wanneer de producties later groter worden: onder de strijkers, koortjes en versieringen zit vaak een song die met drie muzikanten al kan werken.

EEN AMERIKA DAT JE KUNT HOREN.

Tumbleweed Connection verschijnt in 1970 en beweegt richting country, folk en soul. Het album bouwt een wereld van verhalen en personages, zonder afhankelijk te zijn van een reeks losse hits. Luister naar Burn Down the Mission: rustige gedeelten en opzwepende passages veranderen het perspectief, alsof de band tijdens het spelen steeds een grotere omgeving zichtbaar maakt.

Op Madman Across the Water uit 1971 wordt die dramatische ruimte nog breder. Tiny Dancer geeft het refrein de tijd om te ontstaan. De piano blijft bewegen terwijl de melodie zich uitstrekt; de grote ontlading voelt daardoor verdiend. In Levon is het juist interessant hoe een karakterportret een bijna monumentale muzikale omlijsting krijgt. De songs vragen aandacht voor de vertelling, ook wanneer je de melodieën allang kent.

Honky Château uit 1972 laat vervolgens horen hoe direct Elton kan klinken. Honky Cat heeft een lichtvoetige, springerige motor. Rocket Man opent veel ingetogener en laat de eenzaamheid van de verteller tegen een ruime begeleiding afsteken. Het bijzondere is hoeveel gevoel er in die verhouding zit. De muziek kan groots worden terwijl de stem de schaal van één mens bewaart.

DE HELE PLATENKAST OP ÉÉN DUBBELALBUM.

In 1973 verschijnen zowel Don't Shoot Me I'm Only the Piano Player als Goodbye Yellow Brick Road. Op het eerste staan het beweeglijke Crocodile Rock en het veel zachtere Daniel. Het dubbelalbum maakt de verscheidenheid nog nadrukkelijker. De lange opening van Funeral for a Friend/Love Lies Bleeding laat de muziek eerst een omgeving bouwen, voordat de song echt op gang komt.

Daarna kan de plaat van karakter wisselen zonder uiteen te vallen. Bennie and the Jets speelt met afstand en nadruk; de accenten voelen hoekiger dan bij een gewone meezinger. De titelsong heeft een melodie die bijna vanzelf omhoog lijkt te trekken. Saturday Night's Alright for Fighting zoekt juist de drukte van gitaren en een onverzettelijk ritme. Het is dezelfde zanger, telkens in een ander licht.

De band verdient daarbij meer aandacht dan alleen een vermelding in kleine letters. De samenwerking met onder anderen Davey Johnstone, Dee Murray en Nigel Olsson geeft veel van deze platen hun eigen mengsel van stevigheid en souplesse. Let op de achtergrondzang en op de manier waarop instrumentale antwoorden achter de hoofdlijn verschijnen. De songs zijn helder, maar zelden kaal.

ACHTER DE BRILLEN EN DE SPOTLIGHTS.

De uitbundige kostuums en opvallende brillen horen bij Elton Johns podiumtaal. Ze geven de muziek een zichtbaar gebaar: dezelfde vrijheid waarmee een pianist ineens van een zachte ballad naar een stevig rocknummer kan schakelen. Toch werkt het beeld het best wanneer je ook de ingetogen kant blijft horen. De aantrekkingskracht zit vaak in het verschil tussen de grote presentatie en een stem die iets eenvoudigs probeert over te brengen.

Captain Fantastic and the Brown Dirt Cowboy uit 1975 kijkt terug op de vroege samenwerking van Elton en Bernie. De plaat komt in Amerika meteen op nummer één binnen. Dat commerciële moment is opmerkelijk, maar muzikaal is de samenhang minstens zo interessant. De songs vormen samen een terugblik, met ruimte voor twijfel, ambitie en het dagelijks werk achter een carrière.

Someone Saved My Life Tonight laat een melodie lang ademen. Het nummer wil niet zo snel mogelijk bij een korte ontlading uitkomen. De piano blijft een vertrouwelijk middelpunt, terwijl de begeleiding eromheen steeds meer gewicht krijgt. Zet daarna de afsluitende overgang van We All Fall in Love Sometimes naar Curtains op. Je hoort hoe een album ook zonder een laatste grote hit een afgerond gevoel kan krijgen.

DE DECENNIA BLIJVEN BEWEGEN.

Eltons catalogus wordt na het midden van de jaren zeventig minder eenvoudig tot één geluid teruggebracht. Blue Moves heeft een andere stemming dan Rock of the Westies; A Single Man en Victim of Love zoeken weer andere verhoudingen tussen stem en productie. Wie alleen de succesvolste jaren overhoudt, mist hoe vaak hij zich aan een nieuwe omgeving probeert aan te passen.

Met Too Low for Zero uit 1983 komt een opvallend trefzekere verzameling songs. I'm Still Standing heeft een compacte, haast stuiterende energie. I Guess That's Why They Call It the Blues geeft een warmere, ruimere beweging. Het verschil tussen beide maakt duidelijk hoe weinig zin het heeft om hem uitsluitend als balladzanger te horen. Zijn timing kan opgewekt en scherp zijn, en even later royaal ruimte laten.

Op Sleeping with the Past uit 1989 en The One uit 1992 hoor je een andere productieomgeving dan op de vroege albums. Klanken zijn gladder, de stem krijgt een ander gewicht en de songs gebruiken de mogelijkheden van hun tijd. De herkenning blijft zitten in melodische wendingen en frasering. Ook in een drukker arrangement weet Elton vaak precies welke woorden hij even vooraan moet zetten.

MEER DAN HET VOLGENDE REFREIN.

Zijn loopbaan loopt ook door film en theater. Met tekstschrijver Tim Rice schrijft hij songs voor The Lion King; later volgen andere projecten, waaronder Aida. Zo'n omgeving vraagt een eigen aanpak. Een song moet daar ook een personage of een scène dragen. De melodie krijgt een dramatische opdracht, maar moet tegelijk buiten die scène overeind kunnen blijven.

Buiten de muziek is zijn inzet via de Elton John AIDS Foundation een wezenlijk onderdeel van zijn publieke werk. Het verhaal van Elton John gaat daardoor ook over wat iemand met een groot bereik doet. Voor deze Artist Story blijft de muziek het vertrekpunt, maar die maatschappelijke betrokkenheid hoort wel bij de mens achter de platen en de shows.

TERUG NAAR DE PIANO.

Songs from the West Coast uit 2001 maakt de songschrijver en de pianist opnieuw nadrukkelijk hoorbaar. I Want Love heeft ruimte nodig voor de ruwere randen van de stem. De zanger hoeft niet iedere emotie glad te strijken. In This Train Don't Stop There Anymore is de rustige, beschouwende houding minstens zo bepalend als het refrein.

Die belangstelling voor de kern van een song loopt door in Peachtree Road en The Captain & the Kid. Bij The Union uit 2010 deelt Elton de plaat met Leon Russell. Twee pianisten en twee herkenbare stemmen brengen andere accenten mee dan een soloproductie. Op The Diving Board uit 2013 krijgt de piano opnieuw veel ruimte om een verhaal te dragen. Het instrument mag begeleiden, antwoorden en de richting even overnemen.

ONE THING YOU DIDN'T KNOW.

Vóór Empty Sky was er al een ander debuutalbum voorbereid. Regimental Sgt. Zippo werd in 1967 en 1968 opgenomen, maar bleef destijds op de plank liggen. Het verscheen pas in 2021 voor het eerst als album. Daarom staat het hieronder bij 2021. Het is een vroege muzikale momentopname die pas veel later onderdeel werd van de officieel uitgebrachte catalogus.

NOG STEEDS NIEUWSGIERIG.

De samenwerking met Pnau op Good Morning to the Night uit 2012 benadert het bestaande werk als materiaal voor nieuwe muziek. Fragmenten uit oude opnamen worden in andere combinaties gezet. Dat geeft het album een aparte plaats: een gezamenlijk project dat voortbouwt op de catalogus, met een andere werkwijze dan een gewone sessie met een band.

The Lockdown Sessions uit 2021 brengt opnieuw verschillende muzikanten bij elkaar, onder wie Dua Lipa. In 2023 eindigt de afscheidstour in Stockholm, maar het einde van die tour betekent geen einde aan het opnemen. In 2025 verschijnt Who Believes in Angels?, gemaakt met Brandi Carlile, Bernie Taupin en producer Andrew Watt. Elton en Brandi delen de plaat werkelijk; het is geen verzameling gastoptredens rond één hoofdrolspeler.

Dat is een passend later hoofdstuk voor een muzikant die vanaf zijn eerste samenwerking met Taupin op uitwisseling heeft gebouwd. Een andere tekst, een andere stem of een nieuw antwoord vanuit de band kan de piano weer een andere kant op sturen. Het bekende geluid blijft herkenbaar, terwijl de mensen eromheen nieuwe mogelijkheden aandragen.

WAAR JE KUNT BEGINNEN.

Wie Elton vooral van de hits kent, kan met drie platen veel van zijn bereik ontdekken. Tumbleweed Connection laat de verteller horen, Goodbye Yellow Brick Road de uitbundige veelzijdigheid en Songs from the West Coast de latere zanger die meer gewicht in een eenvoudige zin kan leggen. Luister daarna eens naar een gezamenlijk album. Daar wordt hoorbaar hoe sterk zijn eigen geluid blijft wanneer iemand anders ruimte krijgt.

Ontdek de muzikale context in POP..