RANDOM ACCESS MEMORIES. (DAFT PUNK)

DE ROBOTS ZETTEN DE STUDIODEUR OPEN.

Daft Punk kwam uit de elektronische muziek, maar dacht al lang voorbij de grenzen van een clubtrack. Voor het vierde studioalbum werd de opnameruimte zelf een belangrijk instrument. Bangalter en de Homem-Christo wilden de diepte en het samenspel horen die oudere studioplaten zo aantrekkelijk konden maken. Daarvoor nodigden ze muzikanten uit die iets eigens aan een paar maten konden toevoegen.

Neem de tijd voor de instrumenten en de ruimte ertussen: bekijk Random Access Memories van Daft Punk op vinyl bij SJELF.

Het werk begon in 2008. Sessies vonden onder meer plaats in de Henson- en Conway-studio’s in Los Angeles, naast werk in Parijs. Peter Franco en Mick Guzauski hielpen de geluiden vast te leggen; Guzauski verzorgde ook de mix. Er werd uitvoerig getest met analoge tape en digitale opname. De uiteindelijke klank kwam voort uit keuzes per nummer, niet uit één simpele formule.

Je hoeft die techniek niet te kennen om het resultaat te horen. De bas is rond zonder de andere instrumenten dicht te drukken. Slagen op de drums hebben een begin, een klank en een uitloop. Gitaren lijken soms vlak voor je te staan, terwijl een koor juist ver achter de muziek opent. De plaat geeft je voortdurend een gevoel van afstand.

Dat maakt de luisterhouding anders. Je kunt op de groove meebewegen, maar ook even bij één instrument blijven. Een kleine slag op een bekken of een korte gitaarreactie krijgt genoeg ruimte om op te vallen. Het album vraagt geen examen in geluidskwaliteit. Het geeft je eenvoudig veel om naar terug te keren.

GIVE LIFE BACK TO MUSIC.

De opener zegt met zijn titel al iets over de ambitie. Give Life Back to Music begint uitbundig en vindt vervolgens een soepele, herhalende beweging. De bewerkte stemmen blijven duidelijk Daft Punk, terwijl de begeleiding een luchtigheid heeft die je met een goede band associeert. De herhaling is stevig, maar voelt nooit helemaal vastgezet.

Daarna laat The Game of Love een veel droeviger kleur horen. De robotstem lijkt afstand te houden en maakt de melancholie daardoor juist merkbaar. Tussen de zinnen blijven open plekken liggen. Waar de eerste track uitnodigt om de kamer groter te maken, trekt deze tweede song je iets dichter naar de luidsprekers.

Die overgang is belangrijk voor het hele album. De plaat belooft wel dansbaarheid, maar houdt ook tijd vrij voor onzekerheid, verlangen en stilte. De gladde oppervlakken verbergen geen leegte. Onder die glans hoor je muziek die durft te treuzelen en een akkoord wat langer laat hangen dan een vluchtige luisterbeurt misschien verwacht.

GIORGIO BY MORODER: EEN LEVEN WORDT MUZIEK.

In Giorgio by Moroder begint het verhaal met een pratende stem. Moroder vertelt over zijn muzikale weg, waarna een steeds duidelijker puls ontstaat. Het gesprek wordt onderdeel van het ritme. Je hoort iemand terugkijken, terwijl de muziek om hem heen langzaam vooruit begint te bewegen.

De track neemt daar ruim de tijd voor. De elektronische figuur is eerst het houvast, daarna veranderen de kleuren en krijgt het samenspel meer gewicht. Vooral wanneer de drums naar voren komen, schuift de schaal op. Wat klein en bijna documentair begon, eindigt als een groot opgebouwde muzikale beweging.

Hier wordt de albumtitel voelbaar. Een herinnering verschijnt niet als een kant-en-klare foto. Ze kan beginnen bij één stem en vervolgens steeds meer geluid, ruimte en emotie meenemen. De track laat die groei horen zonder alles dicht te timmeren. Je kunt blijven luisteren naar de puls, maar ook meegaan met de uitwaaierende instrumenten.

TWEE VERSCHILLENDE SOORTEN NABIJHEID.

Within brengt het album terug naar een kleine ruimte. De piano zet bedachtzame stappen en de stem klinkt zoekend. Er is nauwelijks haast. Dat maakt de plaatsing na het grote avontuur van Giorgio by Moroder zo doeltreffend: de oren krijgen rust, terwijl de emotionele spanning blijft bestaan.

In Instant Crush, met Julian Casablancas, komt die spanning in een strakkere songvorm terecht. De stem is vervormd, maar de melodie blijft onmiddellijk herkenbaar. Het refrein lijkt te willen loskomen van de maat, terwijl de begeleiding doorgaat. Juist die combinatie van beweging en ingehouden gevoel maakt het nummer zo makkelijk om opnieuw op te zetten.

Let op hoe de gitaar korte lijnen tussen de zang legt. Er wordt weinig nadrukkelijk uitgelegd. De instrumenten reageren op elkaar en laten de song gaandeweg meer gewicht krijgen. Het is een van de mooiste voorbeelden op deze plaat van hoe een heel gecontroleerd arrangement toch kwetsbaar kan klinken.

PHARRELL EN NILE RODGERS VINDEN DE BEWEGING.

Lose Yourself to Dance zet de groove stevig neer en laat Pharrell Williams erboven bewegen. Zijn lichte stem geeft de track een open gezicht. De herhaling doet veel van het werk: kleine verschuivingen in de zang en de begeleiding worden belangrijker naarmate je langer in hetzelfde ritme blijft.

Get Lucky voelt nog directer. Nile Rodgers geeft de gitaarpartij een veerkrachtige, korte aanslag. Het instrument begeleidt de beat en duwt hem tegelijk vooruit. Pharrell klinkt ontspannen genoeg om de melodie bijna vanzelfsprekend te laten lijken. Je hoort geen haast om de volgende grote wending te bereiken.

Dat is precies waarom het nummer zoveel ruimte lijkt te hebben. De herkenning ontstaat uit een paar sterke onderdelen die goed op elkaar aansluiten. De bas, de gitaar en de stem hoeven elkaar niet te overstemmen. Luister eens naar de plaatsen waar de gitaar ophoudt: ook die korte openingen houden de song licht.

De bekendheid van Get Lucky kan bijna verbergen hoe passend het op dit album staat. Tussen de langere, zoekende stukken is het een helder venster. Het nodigt uit zonder de aandacht op te eisen, en maakt de terugkeer naar de vreemdere hoeken van de plaat des te prettiger.

TOUCH EN DE RUIMTE DAARNA.

Vóór Get Lucky staat Touch, met Paul Williams. Het nummer heeft iets theatraals: een aarzelend begin, een stem die de ruimte aftast en vervolgens passages die breed openbloeien. De muziek wisselt van temperatuur. Intimiteit kan ineens overgaan in een koor, waarna de klank weer dunner wordt.

Die grote gebaren werken doordat de kwetsbaarheid aan het begin voelbaar blijft. Touch klinkt als een zoektocht naar contact. De rijkdom van de begeleiding maakt dat verlangen groter, maar lost het niet eenvoudig op. Midden op een album vol precisie krijgt het onvaste gevoel hier opvallend veel plaats.

Ook na de grote single blijft het landschap veranderen. Beyond opent breed, Motherboard laat instrumentale lijnen door elkaar bewegen en Fragments of Time, met Todd Edwards, heeft een warme, terugblikkende vaart. Doin’ It Right, met Panda Bear, trekt de middelen vervolgens terug tot stemmen en een nadrukkelijke elektronische puls.

Afsluiter Contact maakt de ruimte nog één keer groter. De drums stuwen door, de klank stapelt zich op en de muziek krijgt een bijna fysieke druk. Na zoveel beheersing eindigt de plaat met iets dat over de randen lijkt te willen gaan. Dat geeft de stilte erna een heel eigen gewicht.

TWEE HELFTEN, ÉÉN BEELD.

De hoes houdt het eenvoudiger dan de muziek. Tegen zwart komen twee helmen samen in één samengesteld hoofd. Het zilver en goud blijven herkenbaar, maar delen dezelfde omtrek. Met weinig onderdelen ontstaat een beeld dat je meteen aan het duo koppelt. De glanzende afwerking past bij de zorg waarmee ook de klank is opgebouwd.

EEN GROOT ALBUM MET KLEINE DETAILS.

Random Access Memories verscheen op 17 mei 2013. Bij de Grammy’s van 2014 won de plaat Album of the Year en Best Dance/Electronic Album. Get Lucky kreeg daarnaast Record of the Year en Best Pop Duo/Group Performance. De brede erkenning liet zien hoe ver deze muziek voorbij de oorspronkelijke clubwereld van Daft Punk reikte.

Toch zit de blijvende aantrekkingskracht voor een groot deel in kleine dingen. Een stem die even alleen staat. De zachte weerstand van een basnoot. Een ritme dat blijft bewegen terwijl de rest van het arrangement groter wordt. Wie het album achter elkaar beluistert, ontdekt dat de rustige passages net zo belangrijk zijn als de momenten waarop alles open gaat.