BLOOD ON THE TRACKS. (Bob Dylan)

HET VERHAAL IS NOG NIET AF.

Een gitaar zet de beweging in, en Bob Dylan begint te vertellen. Al snel merk je dat Tangled Up in Blue geen rechte weg van ontmoeting naar afscheid neemt. Herinneringen schuiven over elkaar heen. Mensen verdwijnen uit beeld en duiken elders weer op. De verteller kijkt terug, maar staat tegelijk nog midden in wat hij probeert te begrijpen. Zo opent Blood on the Tracks: een album waarin het verleden steeds opnieuw tegen het heden aanloopt.

Wil je de verhalen in hun oorspronkelijke volgorde volgen? Bekijk Blood on the Tracks van Bob Dylan op vinyl bij SJELF.

De plaat verscheen op 20 januari 1975. Liefde en verlies zijn overal aanwezig, maar geen twee songs dragen dat gevoel op dezelfde manier. Er is woede, er is tederheid, er is de bijna luchtige erkenning dat je iemand zult missen. Soms lijkt een verteller zeker van zijn gelijk. Even later klinkt juist de moeite om dat gelijk vol te houden.

Dat maakt de songs voor ons zo levend. Ze leggen een gevoel niet stil om het netjes te beschrijven. Het verandert terwijl iemand erover zingt. Je kunt dicht bij een stem komen zonder erop te kunnen vertrouwen dat ze het hele verhaal vertelt.

OPNIEUW LEREN KIJKEN.

Begin 1974 had Dylan met The Band een grote tournee achter de rug. Planet Waves had hem een Amerikaanse nummer één opgeleverd. Toch was succes geen garantie dat hij ook artistiek wist waar hij naartoe wilde. In het voorjaar ging hij in New York in de leer bij schilder Norman Raeben, die lesgaf in een atelier boven Carnegie Hall.

Dylan vertelde later hoe die lessen hem hielpen om waarneming, denken en vorm met elkaar te verbinden. Vooral de omgang met tijd en perspectief werd van belang voor zijn nieuwe songs. Een herinnering hoefde niet in de volgorde te worden verteld waarin iets was gebeurd. Verschillende momenten konden naast elkaar bestaan, zoals onderdelen van een schilderij.

Dat is een vruchtbare manier om naar deze plaat te luisteren. De songs worden vaak verbonden met de problemen in Dylans huwelijk met Sara. Die achtergrond verklaart echter niet iedere regel of ieder personage. Het blijven gemaakte vertellingen. Wie bij elke vrouw een naam en bij elke gebeurtenis een datum zoekt, kan juist missen hoe herkenbaar twijfel, afstand en verlangen hier worden.

EEN ALBUM DAT AL BIJNA KLAAR WAS.

Van 16 tot en met 19 september 1974 nam Dylan in A&R Studios in New York de songs op, met Phil Ramone achter de opnamen. Daarna werd het album gemasterd en gingen er al exemplaren naar recensenten. Het had in die vorm kunnen verschijnen. Maar eind december keerde Dylan terug naar de studio, ditmaal naar Sound 80 in Minneapolis.

Op 27 en 30 december werden vijf songs opnieuw opgenomen. Die uitvoeringen vervingen de eerdere versies op het album dat uiteindelijk uitkwam. De officiële sessiegeschiedenis maakt daardoor iets belangrijks zichtbaar: deze plaat is een samenkomst van twee momenten waarop dezelfde songs een ander karakter kregen. De New Yorkse opnamen en de hernemingen uit Minnesota bleven naast elkaar bestaan.

Dat is meer dan een interessant detail voor verzamelaars. Een lied kan dezelfde titel houden en toch anders bij je binnenkomen door een andere bezetting, toonsoort of manier van zingen. Hier werd vlak voor de eindstreep opnieuw naar zulke mogelijkheden gezocht. De eerste overtuigende uitvoering hoefde niet meteen de laatste te zijn.

EEN ANDERE TOON, EEN ANDERE SPANNING.

Gitarist Kevin Odegard vertelde aan Minnesota Public Radio hoe het begon met een telefoontje van Dylans broer David Zimmerman. Die zocht een bijzondere gitaar. Via die zoektocht raakte ook Chris Weber betrokken, de eigenaar van de winkel waar het instrument hing. Uiteindelijk stond een groep lokale muzikanten met Dylan in de studio.

Odegard herinnerde zich hoe Tangled Up in Blue aanvankelijk in G werd gespeeld. Toen Dylan naar zijn mening vroeg, vond hij dat het beter kon. De groep schoof op naar A. Volgens Odegard viel de uitvoering toen op haar plaats. Een klein technisch verschil gaf de song een andere spanning en bracht de muzikanten op hetzelfde moment samen.

In een ander interview benadrukte Odegard dat Dylan de opnamen zelf leidde en wist wat hij wilde. De muzikanten stonden dicht bij elkaar, keken elkaar aan en reageerden op het spel. Dat samenspel is wezenlijk voor het karakter van de plaat. Het klinkt alsof de begeleiding met de verteller meebeweegt, ook wanneer diens zinnen langer worden of de emotie ineens omslaat.

WOEDE HEEFT MEER DAN ÉÉN TOON.

Idiot Wind vormt een van de felste momenten. De stem zet aan, de begeleiding geeft gewicht aan de verwijten en de song lijkt zich steeds verder op te laden. Toch is de kracht niet alleen dat iemand zijn woede uitspreekt. Ook de positie van de verteller wordt instabiel. Het is interessant om te horen hoeveel overtuigingskracht een stem kan hebben terwijl je tegelijk begint te twijfelen aan de zekerheid erachter.

Daartegenover staat Simple Twist of Fate, waarin het vertellen meer afstand lijkt te nemen. Kleine ontmoetingen krijgen betekenis doordat ze achteraf worden bekeken. De titel suggereert toeval; de manier waarop de herinnering wordt vastgehouden maakt dat toeval allesbehalve klein. Je kunt een gebeurtenis verstandelijk voorbij noemen en er gevoelsmatig nog steeds omheen draaien.

You're a Big Girl Now en If You See Her, Say Hello brengen weer een andere vorm van gemis. Hier gaat de aandacht naar wat iemand nog zou willen zeggen, hoe een boodschap klinkt wanneer er een ander tussen staat, hoeveel waardigheid er overblijft als nabijheid niet meer vanzelfsprekend is. De songs laten genoeg open om daar als luisteraar je eigen ervaring naast te leggen.

En dan is er You're Gonna Make Me Lonesome When You Go. De beweging van het nummer maakt het vooruitzicht van afscheid niet lichter, maar geeft het wel iets levenslustigs. Verdriet hoeft niet voortdurend zwaar te klinken om geloofwaardig te blijven.

EEN OMWEG, EEN SCHUILPLAATS, EEN KLEIN SLOT.

Met Meet Me in the Morning krijgt de plaat een blueskleur. Lily, Rosemary and the Jack of Hearts opent vervolgens een veel groter vertelraam, met personages die elkaars lot raken en een verhaal dat tijd nodig heeft om zich te ontvouwen. Die lange omweg voorkomt dat het album één ononderbroken stemming wordt. Dylan wisselt schaal: van een intiem gesprek naar een wereld waarin van alles tegelijk gebeurt.

Shelter from the Storm haalt de aandacht daarna terug naar de behoefte aan beschutting. De herhaling geeft houvast, terwijl de vertelling blijft bewegen. Afsluiter Buckets of Rain kiest een kleiner gebaar. Na alle uitwaaierende herinneringen en scherpe woorden mag het album eindigen met iets eenvoudigers en menselijkers. Voor ons is juist die bescheiden omvang een passend tegenwicht voor alles wat eraan voorafging.

EEN FOTO DIE EEN HERINNERING WERD.

Het portret op de hoes lijkt op een schilderij, maar begon als een concertfoto. Paul Till maakte het beeld in Toronto tijdens de tournee met The Band in 1974. Hij bewerkte het in de donkere kamer, experimenteerde met solarisatie en kleurde afdrukken met de hand. Nadat hij een foto naar Dylans kantoor had gestuurd, kreeg hij bericht dat het beeld voor de volgende albumhoes was gekozen.

Dat bewerkte gezicht past bij deze songs: herkenbaar, maar niet volledig vast te leggen. De foto houdt iets van een herinnering die in het navertellen een andere kleur heeft gekregen. De hoes geeft de muziek geen oplossing; ze laat dezelfde afstand tussen aanwezigheid en verdwijnen bestaan.

TERUGKEREN ZONDER HETZELFDE TE HOREN.

Blood on the Tracks bereikte de eerste plaats van de Amerikaanse albumlijst. De aantrekkingskracht is sindsdien ook blijven liggen in de uitvoeringen die het album nét niet haalden. De officiële uitgave More Blood, More Tracks maakte in 2018 veel van dat ontstaan opnieuw hoorbaar.

Toch heeft de oorspronkelijke plaat haar eigen samenhang. De afwisseling tussen felheid en terughoudendheid, tussen lange verhalen en korte gebaren, houdt het luisteren open. Je hoeft niet vast te stellen welke verteller gelijk heeft. Het is genoeg om te horen hoe iemand probeert betekenis te geven aan wat hem niet loslaat.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van BOB DYLAN.