OKTOBER. (BLØF)

VIER MUZIKANTEN IN EEN HUIS.

Na een album waarvoor je de wereld bent overgevlogen, kan een kamer ineens een heel nieuw idee zijn. Voor Umoja had BLØF in verschillende landen met andere muzikanten gewerkt. Het leverde ontmoetingen, nieuwe klanken en een groot project op. Daarna kwam een eenvoudiger vraag naar voren: hoe klinkt deze band wanneer de vier leden weer vlak bij elkaar zitten en een lied laten ontstaan?

In het voorjaar van 2008 reisden Paskal Jakobsen, Peter Slager, Bas Kennis en Norman Bonink naar Ierland. In Pickering House, bij Dublin, namen ze nieuw materiaal op. Daaruit groeiden Oktober en later April. De titels suggereren twee seizoenen, maar de oorsprong ligt in dezelfde periode. Het ene album is dus niet tijdens de herfst opgenomen en het andere tijdens de daaropvolgende lente. De kalender beschrijft eerder een sfeer dan een werkschema.

DE RUIMTE TUSSEN TWEE AKKOORDEN.

Die sfeer is vanaf het titelnummer voelbaar. Oktober probeert de luisteraar niet met een grote binnenkomst vast te pakken. De muziek geeft de zang tijd. Je hoort de bekende stem van Jakobsen, maar het kader eromheen is terughoudender. De woorden komen dichterbij doordat de begeleiding minder nadrukkelijk vooruitduwt.

Dat maakt deze plaat interessant binnen het werk van BLØF. De band kan een melodie voor een heel festivalveld schrijven. Hier hoeft niet ieder refrein dat veld te bereiken. Een kleine verandering in de piano of de manier waarop een zin eindigt, kan voldoende zijn. Er is minder haast om het volgende hoogtepunt aan te kondigen.

De productie van BLØF en Marty Brugmans laat die onderlinge samenhang horen. Brugmans was als vaste technicus vertrouwd met de groep. Een woonhuis als opnameplek was bovendien geen volledig nieuw terrein: ook eerder had de band buiten de gebruikelijke studioomgeving gewerkt. Pickering House paste in een langere zoektocht naar plekken die invloed konden hebben op het spelen.

Bij samen opnemen verschuift de aandacht. Een muzikant reageert op wat de ander op dat moment doet. De bas moet de piano kunnen dragen, de drums moeten ruimte laten voor een ademhaling en een gitaarpartij hoeft niet voortdurend iets toe te voegen. Op Oktober is dat gevoel van onderling luisteren een belangrijk deel van de aantrekkingskracht. Je hoort een groep die het lied wil laten bewegen.

ÉÉN TEKST, TWEE EILANDEN.

Een opmerkelijk verhaal achter de sessies begint met een bericht van Peter Slager aan Paskal Jakobsen. Slager stuurde Eilanden met tekst en muziek. Jakobsen zag de woorden, maar miste het meegestuurde muziekbestand. Hij schreef er zelf een melodie bij. Zo ontstonden twee verschillende composities rond dezelfde tekst.

De versie op Oktober kreeg later gezelschap van een andere Eilanden op April. Dat toeval maakt iets hoorbaar wat bij een lied vaak verborgen blijft. Woorden hebben geen vaste muzikale uitkomst. Verander het tempo, de melodische lijn of de manier waarop een zin landt, en dezelfde tekst kan een andere afstand tot de luisteraar krijgen.

Het beeld van eilanden past bij BLØFs taal: nabijheid en afzondering krijgen een landschap. Toch hoeft de betekenis niet te worden teruggebracht tot één sluitende uitleg. Je kunt het nummer horen als een lied over mensen die elkaar willen bereiken, terwijl ze merken hoeveel ruimte er tussen hen ligt. De muziek houdt dat verlangen in beweging.

EEN STEM NAAST PASKAL.

Sam Bettens is te horen op Van Veraf Was Het Zo Mooi, Labrador en Hoe Lang Blijf Je Binnen?. De samenwerking brengt een ander soort spanning in de plaat. Jakobsen heeft een stem die nadruk kan leggen op de randen van een woord. Bettens brengt een eigen korrel en kleur mee. Samen klinken ze niet als twee mensen die om de grootste passage strijden.

Vooral Van Veraf Was Het Zo Mooi krijgt daardoor iets van een gesprek waarvan niet alles rechtstreeks wordt uitgesproken. Twee stemmen kunnen elkaar bevestigen, maar ze kunnen ook laten horen dat mensen hetzelfde moment anders beleven. Je blijft luisteren naar de plekken waar ze samenkomen en weer uit elkaar bewegen.

Het kortere Hoe Lang Blijf Je Binnen? laat zien hoeveel een bescheiden vorm kan dragen. Het nummer heeft geen lange aanloop nodig om zijn vraag te stellen. Binnen een album van bijna een uur vormen zulke compacte momenten een belangrijk tegenwicht. Ze maken de langere songs niet kleiner, maar geven de luisteraar een andere manier om dichtbij te komen.

VERLIES KRIJGT EEN GEWONE NAAM.

BLØF schrijft vaak met grote beelden. Zeeën, lucht en afstand kunnen in een paar regels een hele wereld openen. Op Oktober staan daarnaast concrete, alledaagse woorden. Alleen al een titel als Labrador haalt het onderwerp uit de verte. Verdriet kan verbonden zijn aan iets wat lang vanzelfsprekend deel uitmaakte van een huis.

Dat geeft de melancholie op deze plaat verschillende vormen. Een liefdesbrief is iets wat je kunt vasthouden. Binnenblijven is een handeling. Ademhalen gaat meestal vanzelf, tot iemand je vraagt er aandacht aan te geven. Zulke titels maken de grote thema's van BLØF toegankelijk via kleine gebaren, zonder dat elk lied een eenvoudige boodschap hoeft te hebben.

Zo Mooi Zo Mooi is een van de zwaarste momenten. Het lied draait om een verwacht leven dat geen kans krijgt om zich te ontvouwen. De herhaling wordt daardoor pijnlijk: liefde is al aanwezig, terwijl een gezamenlijke toekomst ontbreekt. Het arrangement maakt ruimte voor strijkers. Die versterken de emotie, maar de stem blijft de plek waar het verhaal aankomt.

Juist hier helpt het om de plaat in haar geheel te horen. Een nummer over zo'n verlies krijgt een andere plaats tussen songs over twijfel, verbondenheid en afstand. De eerdere muziek bereidt geen uitleg voor; ze maakt wel ruimte om even bij iets moeilijks te blijven.

DE STOEL EN HET DIGITALE HUIS.

De lege stoel op de hoes sluit aan bij het teruggetrokken karakter van het album. Er staat geen triomferende band op de voorgrond. Het is een plek waar iemand zou kunnen gaan zitten, of juist is opgestaan. Je hoeft er geen vast verhaal aan te verbinden om het beeld te laten passen bij een plaat waarin aanwezigheid en afwezigheid zo vaak naast elkaar staan.

Tegelijk keek BLØF bij de uitgave nadrukkelijk vooruit. Kopers van de cd konden via OpenDisc een virtuele versie van Pickering House bezoeken. De Pickering Player liet fans vanuit verschillende standpunten meekijken naar het opnameproces. In 2008 was dat een bijzondere aanvulling: een fysiek album gaf toegang tot een digitale ruimte die het ontstaan van de muziek zichtbaar maakte.

Dat contrast past goed bij deze periode. De band koos voor een directe muzikale werkwijze en gebruikte nieuwe techniek om die ervaring te delen. Het huis was niet alleen een adres op de opnamecredits; het werd ook een manier om luisteraars dichter bij het werk te brengen.

DE EERSTE HELFT VAN EEN TWEEDELING.

Oktober verscheen op 3 oktober 2008 en bereikte de eerste plaats van de Nederlandse albumlijst. In zijn recensie voor Festivalinfo hoorde Rob Mestrom vooral een terugkeer naar intensere, duidelijker opgebouwde liedjes. Niet iedereen hoeft dezelfde verhouding tot de eerdere platen te hebben om die verandering te herkennen: BLØF zette de eigen onderlinge klank weer centraal.

Met April verscheen in 2009 het tweede deel. Jaren later, in 2023, bracht de band de songs uit deze periode voor het eerst op vinyl bijeen in een driedubbele uitgave, met aanvullend materiaal uit de Pickering Sessies. Voor het oorspronkelijke verhaal van Oktober blijven de dertien nummers uit 2008 het vertrekpunt. Van de ingetogen opening tot het langere slot Teveel vormen ze een eigen luisterervaring, met voldoende ruimte om een band opnieuw te horen.