Beck

Bij Beck kan een song beginnen alsof er verschillende platen tegelijk uit een tas zijn gevallen. Een droge gitaar, een losse beat, een vreemd geluid: even lijkt het toeval, daarna blijkt er een melodie te zitten die je niet meer kwijtraakt. Maar zet Sea Change op en dezelfde muzikant kan alle drukte laten verdwijnen. Zijn eigenheid zit in beide mogelijkheden.

EEN OOR VOOR WAT ER RONDSLINGERT.

Beck groeit op in Los Angeles en ontwikkelt een manier van werken waarin stijlen niet keurig gescheiden blijven. De vroege opnamen hebben iets onafs en onderzoekends. Een song mag schuren, een ritme hoeft niet strak gepolijst te worden en een tekst kan beelden naast elkaar zetten zonder ze direct uit te leggen.

De doorbraak met Loser in 1994 maakt die houding zichtbaar voor een veel groter publiek. De slidegitaar en beat vormen samen iets dat vertrouwd en vreemd tegelijk klinkt. Het nummer heeft humor, maar de aantrekkingskracht zit niet alleen in een grap. De losse onderdelen vallen precies genoeg samen om een eigen beweging te krijgen.

Mellow Gold laat meer van die wereld horen. Tegelijk verschijnen er in die vroege periode ook andere platen, waaronder One Foot in the Grave. Dat maakt het lastig om Beck vanaf het begin tot één geluid te beperken. De folkachtige kant is geen latere ontdekking; ze bestaat naast de collageachtige muziek en zal steeds terugkomen.

ODELAY MAAKT DE VERBINDING.

Odelay uit 1996 geeft de losse ideeën een grotere samenhang. Where It's At kan luchtig en speels klinken, terwijl de productie vol kleine beslissingen zit. The New Pollution heeft een andere kleur, maar dezelfde overtuiging dat een song uit uiteenlopende bronnen mag bestaan. De overgangen voelen niet als een demonstratie van smaak, maar als onderdeel van het plezier.

Je kunt deze muziek op twee manieren volgen. Eerst zijn er de refreinen en ritmes, die weinig uitleg vragen. Daarna vallen details op: een geluid dat maar even verschijnt, een verschoven accent, een stem die niet helemaal in het midden staat. Beck maakt de luisteraar nieuwsgierig zonder dat iedere laag meteen ontcijferd hoeft te worden.

Mutations uit 1998 legt andere accenten. De songs krijgen meer ruimte als songs, met minder nadruk op de botsing van klanken. Midnite Vultures gaat een jaar later juist weer uitbundig de andere kant op. Funk en een overdadige manier van zingen worden onderdeel van een wereld die net zo goed oprecht als overdreven kan klinken.

WANNEER DE DRUKTE VERDWIJNT.

Sea Change uit 2002 is daarom geen onverklaarbare draai. De aandacht voor melodie was er al, maar staat nu bijna onbeschermd vooraan. De stem klinkt dichtbij, de arrangementen geven verdriet ruimte en de songs hoeven hun emotie niet achter een reeks vondsten te verbergen. The Golden Age is een duidelijke ingang: eenvoudig van gebaar, rijk aan klank.

Het verschil met de uitbundige platen maakt die directheid sterker. Beck blijkt niet alleen goed in het combineren van materiaal, maar ook in het weglaten ervan. Een akkoord kan blijven staan. Een zanglijn hoeft niet te worden onderbroken door iets onverwachts. De luisteraar krijgt tijd om in de song te blijven.

Guero, The Information en Modern Guilt zoeken vervolgens ieder een andere verhouding tussen ritme, melodie en productie. Het is geen wedstrijd waarin de ene aanpak de andere vervangt. De platen laten verschillende manieren horen waarop dezelfde nieuwsgierigheid kan werken. Soms leidt die naar een volle mix, soms naar een soberder geluid.

EEN RUSTPUNT IS OOK EEN KEUZE.

Morning Phase uit 2014 keert terug naar een ruime, melodische benadering. De stemmen en instrumenten kunnen lang uitklinken. Het album wint in 2015 de Grammy voor Album of the Year, maar de plaat hoeft niet als bekroning te worden beluisterd. Haar kracht zit in de rustige samenhang, in songs die elkaar niet voortdurend proberen te overtreffen.

Colors uit 2017 kiest weer voor heldere popenergie. Hyperspace uit 2019 laat de stem in een meer elektronische omgeving bewegen. De omslagen blijven deel van het werk. Wie alleen de meest uitbundige Beck kent, mist de stilte; wie alleen de rustige platen kent, mist een groot deel van zijn speelse ritmische gevoel.

Dat verklaart waarom zijn invloed zich moeilijk tot één herkenbare navolging laat terugbrengen. Beck laat horen dat een artiest niet bij iedere stijlwisseling een ander persoon hoeft te worden. Het verbindende element is de manier van luisteren: horen welke onverwachte onderdelen samen een song kunnen vormen, en wanneer er juist minder nodig is.

Een mooie eerste route is Odelay naast Sea Change. Niet om een winnaar te kiezen, maar om het bereik te horen. Ga daarna terug naar One Foot in the Grave of vooruit naar Colors. De verschillen zijn groot, maar de aandacht voor een melodie die blijft hangen loopt door alles heen.

Beck maakt de indruk dat een song nog verschillende kanten op kan voordat hij vastligt. Dat gevoel van mogelijkheid is een groot deel van het plezier. Zelfs een heel vertrouwd refrein houdt daardoor iets verrassends.

Bekijk de artiestpagina van BECK voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken.

Lees verder in ALTERNATIVE ROCK.