PET SOUNDS. (The Beach Boys)

De eerste seconden van Wouldn't It Be Nice klinken als een deur die opengaat. Een helder, bijna speelgoedachtig motief, een stevige drumslag en dan stemmen die vooruit willen. Toch gaat Pet Sounds al snel over iets wat zich niet laat afdwingen: volwassen worden, iemand vertrouwen en een plek vinden waar je niet voortdurend hoeft uit te leggen wie je bent.

Wil je zelf tussen die stemmen en arrangementen verdwalen? Bekijk Pet Sounds van The Beach Boys op vinyl bij SJELF.

DE ZON WAS ER NOG. HET GEVOEL VERANDERDE.

The Beach Boys hadden van het Californische leven een herkenbaar geluid gemaakt. Hun zang kon licht en beweeglijk klinken, zelfs wanneer de akkoorden veel geraffineerder waren dan een zomers refrein deed vermoeden. Op Pet Sounds verdwijnt die gevoeligheid niet. Ze komt juist verder naar voren, nu de songs hun blik vaker naar binnen richten.

Brian Wilson was 23 toen het album op 16 mei 1966 verscheen. Hij schreef, arrangeerde en produceerde het grootste deel van de muzikale wereld die je hoort. Tony Asher werd zijn belangrijkste tekstpartner. Samen gaven ze gewone zinnen over liefde, onzekerheid en afstand een plaats in arrangementen die zelden gewoon blijven.

De plaat klinkt daardoor opvallend jong en volwassen tegelijk. In Wouldn't It Be Nice staat de toekomst nog open. In andere nummers is de angst al voelbaar dat een belofte kan veranderen zodra je haar probeert waar te maken. Die combinatie geeft het album zijn eigen temperatuur: warm, maar nooit helemaal zorgeloos.

EEN ALBUM DAT ALS GEHEEL MOEST WERKEN.

The Beatles' Rubber Soul gaf Wilson een belangrijke prikkel. De samenhang van die plaat maakte indruk en wakkerde zijn ambitie aan om zelf een volledig album als artistiek geheel te benaderen. Pet Sounds kreeg geen doorlopend verzonnen verhaal met personages. De eenheid zit in de gevoelswereld en in de aandacht waarmee ieder nummer is gebouwd.

Een opgewekt moment hoeft hier geen einde aan de twijfel te maken. Het kan er rechtstreeks naast staan. Zo voelt de overgang van Wouldn't It Be Nice naar You Still Believe in Me als een verschuiving van een gezamenlijke droom naar een veel persoonlijkere vraag. De luisteraar komt dichter bij degene die zingt.

Dat is een andere soort samenhang dan dertien songs die allemaal hetzelfde klinken. Wilson laat de instrumenten en ritmes steeds veranderen, terwijl de stemmen de weg wijzen. Je kunt afzonderlijke nummers onthouden en toch voelen dat hun plek op de plaat iets toevoegt.

DE STUDIO ALS INSTRUMENT.

Wilson werkte voor de instrumentale opnamen met ervaren musici uit Los Angeles, onder wie spelers die bekend werden als de Wrecking Crew. De andere Beach Boys voegden hun stemmen toe aan arrangementen die al veel informatie bevatten. Het vertrouwde groepsgeluid kwam zo in een nieuwe omgeving terecht.

De kracht van die omgeving zit niet alleen in het aantal instrumenten. Vaak is juist moeilijk uit elkaar te halen waar een klank begint. Een aangeslagen toets, een snaar en een zachte slag kunnen samen één kleur worden. De begeleiding krijgt daardoor een beweeglijkheid die niet uit een eenvoudige verdeling tussen gitaar, bas en drums voortkomt.

Luister eens naar de lage partijen zonder uitsluitend op de zang te letten. Ze houden niet alleen het ritme vast, maar lijken hun eigen route door de akkoorden te kiezen. Daardoor kan een melodie heel eenvoudig overkomen terwijl er onder haar voortdurend iets verschuift. De productie maakt het gevoel van de song hoorbaar.

DE STEMMEN HOUDEN HET MENSELIJK.

Bij zoveel studiowerk zou een plaat afstandelijk kunnen worden. Op Pet Sounds zorgen de stemmen voor nabijheid. Niet iedere zanglijn zegt hetzelfde op hetzelfde moment. Soms ondersteunen de harmonieën een gedachte, soms lijken ze er nog even op door te gaan wanneer de hoofdstem alweer verder is.

You Still Believe in Me begint klein en opent zich geleidelijk. Er zit verwondering in de manier waarop de melodie omhoog wil. That's Not Me heeft meer vaart, maar de beweging maakt de onzekerheid niet ongedaan. Je kunt ergens naartoe vertrekken en ondertussen blijven twijfelen of die richting werkelijk bij je past.

Don't Talk (Put Your Head on My Shoulder) laat juist veel gewicht op het langzame tempo rusten. De melodie heeft ruimte om te ademen. De song vraagt geen groot gebaar om dichtbij te komen; de instrumenten dragen een spanning die in een haastiger arrangement gemakkelijk verloren zou gaan.

EVEN GEEN WOORDEN.

Let's Go Away for Awhile voelt als een pauze zonder stilstand. Er komt geen zanger binnen om de richting vast te leggen. De melodische lijnen en wisselingen in klank moeten het alleen doen, en juist daardoor wordt duidelijk hoeveel betekenis de arrangementen op de rest van de plaat al dragen.

Sloop John B brengt vervolgens een ander soort beweging. Het traditionele lied krijgt een heldere, stevige popvorm. De stemmen bouwen aan een gevoel van gezamenlijkheid, terwijl het verlangen naar huis onder de opgewekte buitenkant blijft zitten. Dat maakt de song minder vreemd binnen deze plaat dan zijn avontuurlijke decor misschien suggereert.

Op de tweede kant staat het instrumentale Pet Sounds. Het ritme heeft meer hoekjes, de gitaar klinkt scherper en het geheel heeft iets van een korte filmscène. De twee instrumentals zijn geen opvulling tussen de bekende nummers. Ze veranderen de manier waarop je de songs eromheen binnenkomt.

GOD ONLY KNOWS.

Carl Wilson zingt God Only Knows met een helderheid die de ingewikkeldheid van de muziek bijna verbergt. De melodie voelt direct, maar de akkoorden geven haar steeds een andere ondergrond. Het is mogelijk om het nummer mee te zingen zonder meteen te merken hoe weinig vanzelfsprekend sommige wendingen zijn.

De opening bevat al terughoudendheid. De liefde wordt niet als een onaantastbaar feit neergezet; er staat iets op het spel. Daardoor krijgt de overgave later in het nummer meer gewicht. De zang klinkt zacht, maar zachtheid betekent hier geen gebrek aan intensiteit.

In de uitlopende slotpassage schuiven de stemmen langs en over elkaar. Iedere lijn is te volgen, terwijl het gezamenlijke resultaat groter wordt dan één uitspraak. Het nummer eindigt als een gedachte die blijft rondgaan. Dat is een van de manieren waarop Pet Sounds ingewikkelde gevoelens toegankelijk maakt zonder ze plat te slaan.

NIET HELEMAAL OP JE PLAATS.

I Know There's an Answer en Here Today hebben een duidelijk ritmisch zelfvertrouwen. Tegelijk blijven ze draaien rond vragen waarop een overtuigende melodie geen definitief antwoord kan geven. Wie klinkt alsof hij weet hoe het zit, kan in de volgende frase alweer op losse grond staan.

In I Just Wasn't Made for These Times komt het gevoel van vervreemding nadrukkelijk naar voren. De zangpartijen lijken soms een gesprek dat niet helemaal samenvalt. Dat is een belangrijk onderscheid: de plaat vertelt niet alleen over ergens buiten staan, maar laat die afstand ook in de muzikale verhoudingen voelen.

Caroline, No sluit af met een veel kleiner perspectief. De melodie kijkt terug en blijft vragen stellen. Na het verlangen naar een gezamenlijke toekomst aan het begin klinkt verandering hier als iets wat al is gebeurd. Het album hoeft die cirkel niet uit te leggen. De afstand tussen de eerste en laatste song is hoorbaar.

EEN EENVOUDIG BEELD, EEN LANG LEVEN.

De hoes toont de groep tussen de dieren in de San Diego Zoo, gefotografeerd door George Jerman. Het is een alledaags, bijna onhandig vriendelijk beeld. Naast de zorgvuldige binnenwereld van de muziek heeft die foto iets verrassend ongepolijsts. De plaat kondigt haar muzikale ambitie niet met een plechtig portret aan.

De eerste ontvangst was niet overal gelijk. Pet Sounds bereikte nummer tien in de Amerikaanse albumlijst en nummer twee in het Verenigd Koninkrijk. Het was dus geen onopgemerkte uitgave, maar de latere status als grote popklassieker was evenmin vanaf de eerste dag overal vanzelfsprekend.

De oorspronkelijke monomix is het uitgangspunt van deze story. Latere stereo-uitgaven en sessieverzamelingen openen andere vensters op hetzelfde werk. Ze maken het mogelijk om partijen afzonderlijk te volgen, maar ook zonder die studie blijft de belangrijkste ervaring bereikbaar: de melodieën trekken je naar binnen en onthullen bij terugkeer nieuwe verbindingen.

Meer over de muzikale wereld achter deze plaat lees je in het artiestverhaal van THE BEACH BOYS.