ANDRÉ HAZES.

DE STEM DIE DICHTBIJ KOMT.

Er zit een merkwaardige spanning in een goede plaat van André Hazes. De begeleiding weet precies waar het naartoe gaat. De drums houden koers, de melodie wijst naar het refrein en ergens wacht een akkoord dat alles even openbreekt. Toch klinkt de man voor de microfoon alsof de uitkomst nog onzeker is. Hij kan groot zingen en tegelijk de indruk wekken dat hij iets met moeite uitspreekt. Daar, tussen beheersing en kwetsbaarheid, begint zijn aantrekkingskracht.

Bij Hazes denken we gemakkelijk aan het moment waarop iedereen meezingt. Aan armen om schouders, een laatste ronde en een lied dat niemand helemaal hoeft te kennen om toch mee te doen. Maar zet de oorspronkelijke opname thuis op, op een gewoon volume, en er gebeurt iets anders. Dan hoor je een individuele stem. De schuur langs een klinker. De nadruk op een alledaags woord. De kleine aarzeling voordat een zin zijn bestemming bereikt. Het collectieve feest heeft een heel persoonlijk begin.

VAN DE PIJP NAAR EEN EERSTE PLAAT.

André Hazes wordt op 30 juni 1951 geboren in Amsterdam en groeit op in De Pijp. Als kind trekt hij zingend al de aandacht. Johnny Kraaykamp haalt hem in 1959 naar de televisie. Zo'n vroege kennismaking met een groot publiek klinkt achteraf als het onvermijdelijke begin van een sterrenloopbaan, maar die lijn is veel minder recht. Er volgen jaren waarin een bestaan als zanger nog geen zekerheid is. Het beroemde geluid is er eerder dan de carrière die erbij hoort.

De doorbraak komt met Eenzame Kerst in 1976. Hazes had het lied aanvankelijk voor Willy Alberti in gedachten; Alberti moedigt hem aan het zelf te zingen. De keuze blijkt beslissend. Het nummer gebruikt een uitgesproken sentimentele situatie, maar zijn voordracht maakt die onmiddellijk begrijpelijk. Geen afstand, geen knipoog die de emotie alvast relativeert. Je mag het verdriet volledig horen, ook wanneer je zelf een volkomen andere avond beleeft.

In 1977 verschijnt Zo Is Het Leven, met daarop De Vlieger. Dat lied werkt bijna als een kort verhaal: een concreet voorwerp maakt een groot gemis voorstelbaar. Hazes hoeft er geen abstracte beschouwing van te maken. Hij zingt een situatie waarin je als luisteraar kunt gaan staan. Dat vermogen om een gevoel aan een tastbaar detail te verbinden, wordt minstens zo belangrijk als het volume van zijn stem.

GEWOON ANDRÉ, ZORGVULDIG GEMAAKT.

Rond producer Tim Griek krijgt zijn muziek een stevigere popbasis. Drums, bas en gitaren geven de liedjes vaart en gewicht. Het volkse karakter blijft aanwezig, maar het arrangement kan net zo goed de radio op als de kroeg in. Luister naar de manier waarop de band ruimte maakt voor de zang: de begeleiding ondersteunt het verhaal, vervolgens tilt het refrein de hele opname op. Het klinkt vanzelfsprekend, en juist dat verraadt vakmanschap.

'n Vriend uit 1980 en vooral Gewoon André uit 1981 laten horen hoe goed die combinatie past. Op die laatste plaat staan Een Beetje Verliefd en Zij Gelooft In Mij. Twee nummers die inmiddels zo vertrouwd zijn dat hun constructie gemakkelijk onopgemerkt blijft. Bij het eerste helpt de beweging in de muziek om een onrustig gevoel zingbaar te maken. Bij het tweede vraagt het tempo om geduld: de overtuigingskracht zit in de opeenvolging van de zinnen.

Die vertrouwdheid kan ook verhullen hoeveel internationale pop in zijn repertoire zit. Zij Gelooft In Mij is de Nederlandstalige bewerking van She Believes In Me, bekend van Kenny Rogers. Hazes maakt een buitenlandse melodie niet kleiner door haar naar het Nederlands te halen. Hij brengt het verhaal dichterbij. De eigen taal geeft woorden een andere zwaarte, zeker wanneer de uitspraak zo herkenbaar blijft als bij hem.

Een goede bewerking is bovendien een vorm van interpretatie. Je kunt dezelfde melodie technisch correct zingen en toch niets overbrengen. Hazes laat horen hoe belangrijk het is waar een zin rust krijgt, welk woord net wordt opgetild en hoeveel spanning je bewaart voor de volgende regel. Dat zijn kleine beslissingen met grote gevolgen. Het onderscheid tussen een bekend lied en een overtuigende uitvoering zit vaak precies daar.

EEN STEM KAN MEER DAN ÉÉN KAMER VULLEN.

De jaren tachtig leveren een lange reeks platen op: Met Liefde, Voor Jou, Jij En Ik, Alleen Met Jou. De titels passen bij een repertoire waarin iemand bijna altijd tot een ander spreekt. Een geliefde, een vriend, iemand die weg is. Die directe aanspreekvorm geeft de liedjes hun intimiteit. Ook als duizenden mensen luisteren, lijkt de verteller één persoon te proberen te bereiken.

Tegelijk krijgt die stem een functie buiten het individuele liefdeslied. Met Wij Houden Van Oranje wordt Hazes in 1988 onderdeel van de Nederlandse voetbalzomer. De schaal verandert: de emotie hoort ineens bij een gezamenlijk moment. Toch blijft de werking herkenbaar. Een duidelijke melodie en een stem zonder gereserveerde afstand geven mensen iets om samen uit te spreken. De stap van café naar tribune is muzikaal kleiner dan hij op papier lijkt.

Wie alleen dat uitbundige beeld bewaart, mist wel een wezenlijke kant van het werk. Kleine Jongen uit 1990 heeft een andere houding. Hier klinkt een volwassene die iemand wil voorbereiden op het leven en ondertussen zelf niet boven de onzekerheid staat. Juist die onvolmaaktheid maakt het lied menselijk. Het advies klinkt niet als een les uit een boek; het klinkt alsof de zanger onderweg ook nog iets probeert te begrijpen.

ONE THING YOU DIDN'T KNOW.

Hazes nam in 1989 een blues- en rock-'n-rollalbum op: Dit Is Wat Ik Wil. Onder anderen Herman Brood, Jan Akkerman en Kaz Lux werkten eraan mee. De plaat bevat zowel Nederlands als Engels gezongen materiaal. Voor wie hem vooral kent van Nederlandstalige meezingers, is dat een mooie afslag in de collectie. Zijn stem hoeft daar niet eerst een andere persoonlijkheid aan te nemen om bij de muziek te passen.

Blues maakt hoorbaar wat in zijn bekendste werk soms achter het grote refrein schuilgaat. De korrel, het rekken van een noot en de lichamelijke kracht waarmee hij een frase inzet, passen ook in een andere muzikale omgeving. Die plaat is daarom meer dan een curiositeit. Ze geeft een bruikbare luistertip voor de rest van zijn oeuvre: let eens op de zanger voordat je de woorden gaat meezingen.

DE MAN ACHTER HET BEKENDE GEZICHT.

In 1999 verschijnt John Appels documentaire André Hazes – Zij Gelooft In Mij. De film wint bij IDFA de prijs voor beste lange documentaire. Wie Hazes hoofdzakelijk als publieke figuur kent, krijgt er een ander perspectief bij: het werk en het leven achter het optreden. Voor de muziek is dat relevant, omdat een vertrouwde stem gemakkelijk een vanzelfsprekend decor wordt. De film nodigt uit opnieuw aandacht te geven aan de persoon die haar voortbrengt.

In de laatste fase van zijn loopbaan blijven nieuwe platen verschijnen. Want Ik Hou Van Jou, Nu en Strijdlustig horen bij dat latere werk. Op die laatste plaat uit 2002 staat Bloed, Zweet En Tranen. Het nummer heeft de stuwende kracht van een gezamenlijk gezongen belofte. Wie het alleen van een sportmoment kent, kan op de studio-opname opnieuw letten op de verhouding tussen de duidelijke puls en de nadrukkelijke zang.

Hazes overlijdt op 23 september 2004, op 53-jarige leeftijd. Zijn liedjes blijven circuleren in nieuwe uitvoeringen, heruitgaven en gezamenlijke herinneringen. Dat voortleven is indrukwekkend, maar het kan de oorspronkelijke platen ook overschaduwen. Het is de moeite waard ze los van de latere symboliek te beluisteren. Dan blijken ze geen verzameling monumenten, maar opnamen met tempo, kleur, ruimte en verrassend veel detail.

WAAR JE DE NAALD NEERZET.

Begin met Gewoon André als je wilt horen hoe dicht de popzanger en de verhalenverteller bij elkaar liggen. Zet daarna Dit Is Wat Ik Wil op om dezelfde stem in een andere omgeving te volgen. Die twee platen naast elkaar laten meer horen dan een eindeloze reeks bekende refreinen. De ene plaat maakt duidelijk hoe precies zijn vertrouwde vorm werkt; de andere maakt hoorbaar hoeveel er buiten die vorm mogelijk is.

Blijf bij Zij Gelooft In Mij eens stil tot het einde. Het is verleidelijk de melodie direct over te nemen, maar door alleen te luisteren hoor je de zang ademen. Een plaat geeft die ruimte. De kamer hoeft geen kroeg te worden, je hoeft nergens bij te horen en je hoeft geen herinnering aan een optreden te hebben. Eén stem en een goed lied zijn voldoende.

Bekijk de artiestpagina van ANDRÉ HAZES voor de vinyluitgaven en meer om te ontdekken. Ontdek de muzikale context in NEDERPOP..